Hint Okyanusu'ndaki Chagos Adaları'nın en büyüğü Diego Garcia'daki askeri üs, ABD'nin İran'a saldırı tehditlerinin ardından yeniden gündeme geldi.
ABD ve İngiltere tarafından ortak kullanılan üs, Hint-Pasifik, Orta Doğu ve Afrika'nın bazı bölgelerinde askeri varlık gösterilmesinde kilit role sahip olarak biliniyor.
Hindistan, Endonezya ve Madagaskar üçgeninde yer alan ve en yakın kara parçasına yaklaşık 1600 kilometre uzaklıkta bulunan Diego Garcia Üssü, coğrafi açıdan stratejik konuma sahip oluşuyla dikkati çekiyor.
Üste mevcut durumda, büyük askeri kargo uçaklarının kullanabileceği bir pist ve uçak gemilerinin demirleyebileceği bir liman bulunuyor.
İngiltere, Ekim 2024'te kontrolünde tuttuğu Chagos Takımadaları'nı Morityus'a devredeceğini açıkladı. ABD ile ortak askeri üssün bulunduğu Diego Garcia Adası'nın da dahil edildiği ancak üssün bu adada kalmayı sürdüreceği belirtildi.
Morityus ve İngiltere, Mayıs 2025'te adaların devri anlaşmasını imzaladı ve Diego Garcia Üssü'nün İngiltere tarafından kullanımı 99 yıllığına kira sözleşmesine bağlandı. Sözleşmede, İngiltere'ye üs kullanımını 99 yıl sonunda 40 yıl daha uzatma hakkı tanındı.
Öte yandan anlaşma, iki ülke parlamentolarındaki onay süreçleri tamamlanmadığı için yürürlüğe girmedi.
ABD Başkanı Trump ise 20 Ocak'ta konuyu yeniden gündeme getirerek, İngiltere'nin bu adımını "büyük aptallık" ve "zayıflık göstergesi" olarak niteledi.
İngiliz basını 24 Ocak'ta, İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın, Chagos Adaları'nın Morityus'a devrini öngören yasa tasarısını, ABD'den gelen sert tepkilerin ardından geri çekmek zorunda kaldığını yazdı. Buna göre, yasa tasarısı bir tarih verilmeden, ABD ile yapılan ve İngiltere'nin adalar üzerindeki egemenliğini teyit eden anlaşmayı ihlal edebileceği uyarıları üzerine ertelendi.
Trump, söz konusu adanın "oldukça stratejik" konuma sahip olduğunu vurgulayarak, İngiltere'ye burayı Morityus'a iade etmemesi çağrısında bulunuyor.
Chagos Adaları'nın önemini sık sık dile getiren Trump, İngiltere'nin yapacağı anlaşmasının gelecekte bozulması durumunda, "Diego Garcia'daki Amerikan varlığını askeri olarak güvence altına alma hakkını saklı tuttuğunu" dile getiriyor.
ABD basını, yönetimin "İran'a karşı" olası saldırıya hazırlık yaptığı iddialarıyla çalkalanırken, göreve gelmesinden bu yana İran'la kriz içinde olan Trump, adayı saldırı için bir seçenek olarak görüyor.
Trump, "İran bir anlaşma yapmamaya karar verirse, ABD'nin son derece istikrarsız ve tehlikeli bir rejimin potansiyel saldırısını ortadan kaldırmak için Diego Garcia'yı ve Fairford'da bulunan hava üssünü kullanması gerekebilir." ifadesini kullandı.
Business Insider'da yer alan bilgilere göre üs, ABD ve İngiltere'ye, Hint Okyanusu'ndan Orta Doğu, Hint-Pasifik ve Afrika'ya kadar hava gücü ve deniz ulaşımı sağlıyor.
Buna göre üste, ABD Donanması, Hava Kuvvetlerinin yanı sıra İngiltere Kraliyet Donanmasından birimler yer alıyor.
Coğrafi konumu nedeniyle, askeri uçak ve gemilerin yakıt ikmali için de kritik öneme sahip üste, "B-1 Lancer" tipi bombardıman uçakları, "B-2 Spirit" uzun menzilli hayalet bombardıman uçakları ve B-52 bombardıman uçaklarının yanı sıra nükleer denizaltıların tespit edildiği belirtiliyor.
Sadece askeri araçlarla erişim sağlanabilen bu üs, Soğuk Savaş'tan bu yana ABD tarafından operasyonlarda kullanıldı.
Üs, Irak'a karşı düzenlenen 1991'deki "Çöl Fırtınası Operasyonu" ile 11 Eylül'den hemen sonra Ekim 2001'de Afganistan'da Taliban'a yönelik hava saldırılarında önemli rol oynadı.
Tarihteki en uzun bombardıman uçuşu rekorunu elinde bulunduran B-2 bombardıman uçağı, 2001'de Missouri eyaletindeki Whiteman Hava Üssü'nden kalkış yaparak, 44 saati aşkın bir uçuşun ardından Diego Garcia'ya iniş yaptı.
Hint Okyanusu'ndaki ada ülkelerinden Morityus Cumhuriyeti, 1598'de Hollanda ve 1700'lerde Fransa sömürgesi haline gelirken, 1814'teki Paris Anlaşması ile İngiltere'nin hakimiyetine girdi.
Adalarda sömürüsünü yaklaşık 150 yıl sürdüren İngiltere, Birleşmiş Milletlerin (BM) baskısıyla 1968'de ülkeye bağımsızlığını vermeden 3 yıl önce, Chagos Takımadaları'nı ülkeden ayırarak elinde tuttu.
İngiltere, söz konusu adaları 1965'te Britanya Hint Okyanusu Toprağı parçası ilan ederek Hint alt kıtasının güneyinde varlığını sürdürdü. 1966'da ise Diego Garcia'yı müttefiki ABD'ye 50 yıllığına kiraladı.
ABD, deniz ve hava askeri üssü inşa ettiği Diego Garcia'dan 1967-1973 yıllarında yaşayan çok sayıda kişiyi zorla bölgeden çıkarırken, adaya turistlerin ve medya mensuplarının da girişini yasakladı.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
