The Economist: ABD-İsrail ile İran arasındaki gerilimin ardından uydu görüntüleri kısıtlandı

İngiltere merkezli The Economist dergisinin haberinde, son yıllarda araştırmacıların ve gazetecilerin çatışma bölgelerini takip etmesinde önemli rol oynayan ticari uydu görüntülerinin bir kısmının ABD-İsrail ile İran arasında başlayan çatışmaların ardından erişime kapatıldığı ya da yayınlanmasının geciktirildiği belirtildi.

Haberde, ismini belirtmek istemeyen bir araştırmacının, 6 Mart'ta önceki gün incelediği İran kıyı şeridinin görüntülerine artık erişilemediğini ifade ettiği aktarıldı.

ABD merkezli uydu görüntüleme şirketi Planet Labs'ın ABD-İsrail ile İran arasında başlayan çatışmaların ardından Orta Doğu'ya ilişkin yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerinin yayınlanmasına 4 gün gecikme getirdiği vurgulanan haberde, daha sonra bu sürenin 2 haftaya çıkarıldığı ifade edildi.

Haberde, Planet Labs'ın geçmişte hassas bölgelerin uydu görüntülerini diğer şirketlere kıyasla daha açık şekilde paylaştığı ancak şirketin, ABD-İsrail ile İran arasında başlayan gerilimin ardından politikasını değiştirdiği kaydedildi.

Planet Labs'ın konuya ilişkin açıklamasına yer verilen haberde, şirketin amacının, "şeffaflık konusundaki taahhüt ile görüntülerinin müttefiklere, NATO güçlerine ya da sivillere zarar verecek saldırıların planlanmasında kullanılma riskini sınırlama sorumluluğu arasında denge kurmak" olduğu belirtildi.

Haberde, Planet Labs'ın kararını "bağımsız" olarak aldığını bildirdiği aktarılırken, "ABD yönetiminin uydu şirketleri üzerinde baskı kurduğu" iddialarına da yer verildi.

ABD'nin geçmişte de ticari şirketlerin yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini yayınlamasına sınırlamalar getirdiği ifade edilen haberde, bu kapsamda İsrail'e ilişkin görüntüler üzerindeki kısıtlamaların ancak 2020'de kaldırıldığı ve 2023'te Gazze'den gelen görüntülerin geciktirildiği hatırlatıldı.

Haberde, ABD merkezli bir diğer uydu görüntüleme şirketi Vantor'un da uzun süredir ABD askeri üslerine ait görüntüleri yayınlamama politikası uyguladığı ve 2022'den sonra Ukrayna'ya ilişkin bazı görüntüleri kısıtladığı kaydedildi.

Uydu geçiş sıklığı büyük önem taşıyor

Jilin-1 ve Siwei gibi Çin merkezli bazı şirketlerin de uydu görüntüleme alanında faaliyetlerini artırdığına işaret edilen haberde, Fransa ve Almanya hükümetlerinin büyük hisselere sahip olduğu Avrupa firması Airbus'ın kendi gözlem uydularını işlettiği belirtildi.

Haberde, araştırmacıların ve gazetecilerin bölgedeki gelişmeleri takip edebilmesi için uydu geçiş sıklığının büyük önem taşıdığı vurgulandı.

Gerçek uydu görüntülerinin gecikmesi ya da engellenmesinin, yapay zekayla üretilmiş sahte görüntülerin yayılma riskini de artırabileceğine dikkati çekilen haberde, çatışmalarda sivil kayıpların ve saldırıların bağımsız şekilde doğrulanmasının da daha zor hale gelebileceğinin altı çizildi.

"Uzun soluklu bir savaşa kimsenin hazırlıklı olduğunu sanmıyorum"

ABD'nin California eyaletindeki Middlebury Institute of International Studies uzmanlarından Jeffrey Lewis, uydu görüntülerinin hem savaş hasarı tespiti hem de hedef belirleme kapsamında kullanılabildiğini söyledi.

Görüntü kalitesi ve miktarının son yıllarda önemli ölçüde arttığını belirten Lewis, "Operasyonların haftalarca, hatta belki aylarca sürmesi nedeniyle normalde 24 veya 48 saatlik gecikmenin yetersiz kalacağı uzun soluklu bir savaşa kimsenin hazırlıklı olduğunu sanmıyorum." dedi.

Haberde, araştırmacıların, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının artık yerinde denetim gerçekleştirmediği yerlerde İran'ın nükleer tesislerini izlemenin daha zor hale geldiğini belirttiği kaydedildi.