Nepal'de protestolar sonrası ilk seçimde "gençleşen" partiler ile geleneksel siyaset yarışacak

Yaklaşık 30 milyon nüfusa sahip Himalayalar ülkesi Nepal'de halk, Temsilciler Meclisi'ne 275 üye seçmek için yarın sandık başına gidecek.

Eylül 2025'te hükümetin sosyal medya platformlarını lisans başvurusu yapılmadığı gerekçesiyle engellemesi sonrası başlayan protestolar şiddete yol açtı.

Gençlerin öncülüğünde gerçekleşen protestolarda 77 kişi hayatını kaybetti, 2 binden fazla kişi yaralandı.

Kabinede birçok bakanın istifa ettiği süreçte protestolar, siyasi liderlerin evlerine ve kamu binalarına yönelik saldırılara dönüştü.

Dönemin Başbakanı Khadga Prasad (KP) Sharma Oli, 9 Eylül'de istifa etti ve binlerce mahkum hapishanelerden firar etti.

Protestolarda Nepal Parlamentosu, Nepal Yüksek Mahkemesi ve merkezi hükümet sekreterliği dahil birçok kamu kuruluşu ateşe verilmişti.

Güney Asya'yı izleyen basın kuruluşlarında protestoların "sosyal medya yasağıyla tetiklendiği, siyasi yolsuzluk, ekonomik durgunluğa karşı duyulan öfkeyle körüklendiği" kaydedildi.

Ülkede 12 Eylül'de eski Yüksek Mahkeme Başkanı Sushila Karki, geçici başbakan olarak göreve başlamıştı.

KP Sharma Oli hükümetinin devrildiği protestolardan 6 ay sonra ülkede ilk genel seçim düzenleniyor.

Seçimde ipi göğüsleyecek yeni lider, Nepal'in son yirmi yılda 16. başbakanı olarak göreve başlayacak.

1000'den fazla aday 40 yaşın altında

Ulusal parlamentonun alt kanadı Temsilciler Meclisi için yaklaşık 19 milyon kişi oy kullanacak.

Yaklaşık 800 bin kişi ilk kez sandığa giderek oy verecek.

Çoğunluk ve orantılı temsil sistemiyle toplamda 275 milletvekili seçilerek meclise girecek.

Temsilciler Meclisinde çoğunluğu elde edebilmek için 138 sandalye gerekiyor.

Ülke geneli yarışan 68 partiden 3 bin 400'den fazla adayın 1000'den fazlası 40 yaşın altında.

Başkentin çöp ve yol sorununu çözen "Balen"

Seçimde öne çıkan adaylardan biri ülkede "Balen" olarak tanınan, eski rap sanatçısı 35 yaşındaki Balendra Shah.

Başkent Katmandu'nun eski belediye başkanı "Balen", Rastriya Swatantra Partisi (RSP) ile imzalanan ittifak doğrultusunda başbakanlık için yarışacak.

Kendine özgü siyah kıyafeti ve güneş gözlükleriyle seçim kampanyası düzenleyen "Balen", geleneksel siyasi partilere karşı "kamuoyunda oluşan öfke dalgasından" istifade ediyor.

Başkent belediyesini bağımsız olarak kazanan "Balen" kent genelinde yasadışı satıcıları ortadan kaldırması, kronik çöp sorununu çözmesi ve yol genişletmelerini teşvik etmesiyle tanındı.

Seçim kampanya döneminde "Balen", destekçilerine, "Gündemimiz, cebinde parası olmayan yoksulların tam eğitim alması. Cebi boş yoksulların sağlık hizmetlerine erişimi olmalı." dedi.

Ulusal basında çıkan analizlerde, son seçimde 4. olan RSP'nin "yeni yüzü ve liderlik kimliği" sayesinde liderliği üstlenebileceği kaydediliyor.

Eski partilerin "yeni sonuç" hevesleri

Ülkede "geleneksel siyaseti" temsil eden ve kuruluşu 1950'ye dayanan Nepali Congress ve 1991'e dayanan Nepal Komünist Partisi'nin (UML) de sandalye sayıları yakından izleniyor.

Nepali Congress'in geçmişte 5 kez başbakanlık yapan Sher Bahadur Deuba'nın yerine seçilen 49 yaşındaki Gagan Thapa seçimin öne çıkan adaylardan.

Hindistan ile yakın bağları bulunan Nepali Congress, yeni lideriyle "5 yılda ülkeyi yolsuzluktan arındırmak ve hükümeti halka karşı tam olarak hesap verebilir hale getirmek" olarak açıklıyor.

Bu seçim aynı zamanda, en büyük sandalye payını elde eden KP Sharma Oli'nin partisi UML için, altı ay önceki protestoların ardından vereceği ilk siyasi sınav olacak.

Zira 74 yaşındaki KP Sharma Oli, söz konusu protestolar sonucu görevinden istifa etmişti.

Nepal kamuoyunda, KP Sharma Oli’nin "altı ay önceki protestolarda istifasına rağmen halen hevesli olmasının" seçmen nezdinde sert karşılık bulacağı kaydediliyor.

Üstlendiği 2015-16, 2018-21 ve 2024-25 dönemlerindeki Başbakanlığı sayesinde KP Sharma Oli, hem parti içinde halen destek görüyor hem de Çin'e daha dostane yaklaşım sergiliyor.

Yarınki seçimde eski Maoist lider ve 2008-09, 2016-17, 2022-24 dönemi Başbakanı 71 yaşındaki Pushpa Kamal Dahal Prachanda'nın önderliğindeki Nepali Komünist Partisi'nin (NCP) sandalye sayıları merak ediliyor.

Z kuşağının "özlem, şikayet ve talepleriyle" yeni siyasi yüzler

Brüksel merkezli Uluslararası Kriz Grubu (ICG) Nepal analisti Ashish Pradhan, AA muhabirine, yarın yapılacak seçime dair genel durumu ve beklentileri değerlendirdi.

Eylüldeki protestoların "halihazırda popüler olmayan bir hükümete" karşı düzenlendiğini kaydeden Pradhan, "Bu, Nepal tarihinde tek bir günde öldürülen en fazla protestocu sayısıydı." dedi.

Nepal'in 1990, 2006 ve en son 2025'te "rejimleri devirebilen sokak protestoları dolu bir geçmişe sahip olduğunun" unutulmaması gerektiğini vurgulayan Pradhan, altı ay önceki protestoların "genç nüfusta derin bir memnuniyetsizliği" ortaya koyduğunu söyledi.

Pradhan, "Z kuşağı önderliğinde geniş çaplı hareket" şeklinde nitelendirdiği protestolarda genç kesimin "özlem, şikayet ve taleplerini" duyurduğunu kaydeden Pradhan, bunun sonucunda genel seçimlerde "yeni siyasi yüz ve güçler" çıkardığına işaret etti.

RSP adayı "meydan okumaya" istekli

Parlamentoda mutlak çoğunluğa sahip tek bir parti olmayabileceğini kaydeden Pradhan, "Siyasetin yaşlıların oyunu olduğu ve toplumun belirli bir kesimiyle sınırlı olduğu zannediliyor" diyerek, gençlerin sandığa etkisini "kritik" olarak nitelendirdi.

RSP adayının muhtemel başarısına değinen Pradhan, "Balen oldukça popüler bir belediye başkanı. Eski bir rapçi ve geleneksel olmayan bir siyasi geçmişe sahip. Katmandu Vadisi’ni yönetmede başarılı ve Nepal'in siyasi sınıfının yerleşik siyasi düzenine meydan okumaya istekli." dedi.