Kazakistan’da anayasa referandumunda oy verme işlemi sona erdi.

Ülkede yerel saatle 20.00’de sandıkların kapanmasıyla oy sayımına geçildi.

Saat 14.00 itibarıyla ülkede kayıtlı 12 milyon 461 bin 796 seçmenin 6 milyon 471 bin 378’i sandığa gitti. Bu sayı, seçmenlerin yüzde 51,93’ünü oluşturdu.

Böylece, referanduma katılma hakkına sahip vatandaşların yarısından fazlasının sandığa gitmesiyle kanuna göre referandum geçerli sayıldı.

Kazakistan Merkez Seçim Komisyonunun sandıkların kapanmasıyla paylaştığı ön sonuçlara göre, ülkede düzenlenen anayasa referandumuna katılım oranı yüzde 73,24 olarak açıklandı. Bu sayıya göre, 9 milyon 126 bin 850 Kazakistan vatandaşı yeni anayasanın kabul edilip edilmemesi konusunda kararını vermek için oyunu kullandı.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev de yeni anayasa için yapılan referandumda oyunu kullandı.

Başkent Astana'daki El Farabi Öğrenciler Sarayı'nda kurulan sandıkta oyunu kullanan Tokayev, ardından basın mensuplarına açıklamalarda bulundu.

Tokayev, bugünü ülkesi için "kader belirleyici bir gün" olarak değerlendirdi.

Bugün referanduma sunulan yeni anayasanın ülkesinin toprak bütünlüğünü, bağımsızlığını ve egemenliğini teyit ettiğini belirten Tokayev, "Mevcut anayasamız kendi görevini yerine getirdi. Ülkemiz 35 yıl boyunca bu belgeye göre yaşadı ancak zaman yerinde durmuyor. Yeni bir temel yasa kabul etmenin zamanı geldi. Ben de onun hazırlanmasına aktif olarak katıldım. Anayasanın önsözü ve bazı diğer maddelerin ifadelerini bizzat önerdim. Yeni Temel Yasa'nın ülkemizin ve geleceğinin yararına hizmet edeceğine inanıyorum." dedi.

Referandumda oyunu kullananlar arasında Kazakistan'ın eski Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev de vardı. Nazarbayev, oyunu Astana'daki Opera binasında kurulan sandıkta kullandı.

Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) gözlem heyetiyle referandumu takip etmek için Kazakistan'da bulunan AK Parti Bursa Milletvekili ve TÜRKPA Hukuk İşleri ve Uluslararası İlişkiler Komisyonu Başkanı Osman Mesten, AA muhabirine, referandumla ilgili gözlemlerini anlattı.

Mesten, Kazakistan halkı ve devleti açısından referandumun oldukça önem taşıdığını gördüklerini belirterek, "Anayasanın yaklaşık yüzde 84'lük kısmının değiştirilmesi söz konusu ve bu ciddi bir orandır." diye konuştu.

Anayasa değişikliklerinin iki meclisli parlamento yapısının teke indirilmesi gibi reformları kapsadığını bildiren Mesten, "Senato ve Meclisten oluşan parlamento sistemi yerine daha güçlü ve tamamı seçimle gelecek olan Kurultay adında yeni bir parlamento olacak. Dolayısıyla demokratik anlamda önemli bir değişiklik olduğunu görüyoruz." ifadelerini kullandı.

Mesten, yeni anayasada aile kurumunun sadece erkek ve kadından oluşan evlilikle kurulmasının mümkün olduğuna ve devlet dili Kazakçanın önemine vurgu yapılan maddeleri de dikkat çekici bulduğunu söyleyerek, "Bu ve benzeri reform niteliğindeki olan değişikliklerin Kazak milleti ve devleti için daha ileriye yükselme, demokratikleşme, halkın refahı anlamında ciddi katkıda bulunacağını öngörüyoruz." şeklinde konuştu.

Astana'da referandumu takip eden Yüksek Seçim Kurulu (YSK) Başkanı Ahmet Yener de Kazakistan'daki anayasa referandumunu "tarihi bir dönüm noktası" olarak nitelendirdi.

Yener, referanduma sunulan anayasa ile ikili parlamento yapısından tekli parlamento yapısına geçilmesinin ve aynı zamanda cumhurbaşkanlığı yardımcılığı sisteminin getirilmesinin planlandığını aktararak, "Bu iki değişiklik bundan sonraki süreçte Kazakistan demokrasisinin yeni rotasını çizecektir." dedi.

Sandıkların açılışından beri Kazakistan halkının yaşlısından gencine kadar referanduma yoğun ilgi gösterdiklerini gözlemlediklerini dile getiren Yener, "Kazakistan genelinde 70 bin sandık görevlisinin yer aldığı bildirildi. Sandık alanlarında sorduğumuz tüm sorulara yerinde ve güzel bir şekilde cevap verdiler. Müşahitlerin yoğun bir ilgisinin olduğunu ve sürekli not aldıklarını da gördük. Bu da bize seçimlerin gayet şeffaf ve demokratik bir ortamda gerçekleştiğini göstermektedir." diye konuştu.

TÜRKPA ve TDT’den referandum açıklaması

Referandumu yerinde takip eden Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) gözlem heyeti ise Kazakistan’ın Astana, Almatı ve Türkistan bölgelerinde sandıkları gezdi.

TÜRKPA Genel Sekreteri Ramil Hasan, başkent Astana’da düzenlenen basın toplantısında, Azerbaycan, Kırgızistan ve Türkiye’den milletvekillerinin yer aldığı geniş bir gözlem heyetiyle Kazakistan’daki referandumu izlediklerini bildirdi.

Hasan, sandıkların açılmasıyla TÜRKPA gözlem heyetinin sadece Astana’da değil aynı zamanda Almatı ve Türkistan’da da sandıkları gezdiğini belirterek, “Her şey uluslararası standartlara ve Kazakistan’ın seçim mevzuatına uygundu. Herhangi bir ihlal tespit etmedik.” diye konuştu.

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Genel Sekreter Yardımcısı Ömer Kocaman da basın toplantısında, TDT gözlem heyeti olarak Astana’da 30’dan fazla sandığı gezdiklerini bildirdi.

Kocaman, toplumun her kesiminden referanduma katılım olduğunu gözlemlediklerini söyleyerek, “Kazakistan bu referandumla çok önemli değişikliklere gidiyor. Yeni dönemde, yeni anayasasıyla farklı bir kimliğe, farklı bir yapıya bürünecek. Referandumun Kazak halkına, devletine ve Türk dünyasına hayırlı olmasını diliyoruz.” ifadelerini kullandı.

Yeni anayasa taslağı

Kazakistan'da tek meclisli parlamento sistemine geçiş amacıyla başlatılan anayasal reform kapsamında planlanan değişikliklerin anayasanın yüzde 84'ünü etkilemesi nedeniyle tamamen yeni bir anayasa taslağı hazırlanmıştı.

11 bölüm ve 96 maddeden oluşan yeni anayasa taslağının referandumda kabul edilmesi halinde 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmesi ve ardından iki ay içinde yeni parlamento seçimlerinin yapılması öngörülüyor.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, geçen yıl 8 Eylül'de yaptığı konuşmada, ülkenin siyasi sisteminin kapsamlı şekilde yeniden yapılandırılacağını açıklamış ve tek meclisli parlamento sistemine geçilmesini önermişti. Tokayev, 11 Şubat 2026'da ise yeni anayasa taslağının referanduma sunulmasına ilişkin kararnameyi imzalamıştı.