Kazakistan'da yeni anayasa bugün referanduma sunuluyor

Ülke genelinde 15 Mart’ta yapılacak referandumda seçmenler, "Kazakistan Cumhuriyeti'nin yeni anayasasını kabul ediyor musunuz?" sorusuna "evet" veya "hayır" şeklinde yanıt verecek.

Kazakistan'da anayasa referandumu ilk kez yapılmıyor. 30 Ağustos 1995'te kabul edilen mevcut anayasa, 1998, 2007, 2011, 2017 ve 2019 yıllarında değişikliğe uğradı. Son olarak 2022'de düzenlenen referandumla anayasanın yaklaşık üçte biri değiştirilmişti.

Bu kez ise yapılması planlanan değişikliklerin anayasanın ön sözü dahil yaklaşık yüzde 84'ünü kapsaması nedeniyle tamamen yeni bir anayasa taslağı hazırlandı.

AA muhabirinin incelediği taslak, 11 bölüm ve 96 maddeden oluşuyor.

Taslağa göre, anayasanın önsözünde Kazakistan'ın binlerce yıllık büyük bozkır tarihinin mirasçısı olduğu vurgulanacak. Devletin laik ve üniter yapısı korunacak, ülkenin sınırlarının ve toprak bütünlüğünün dokunulmazlığı teyit edilecek.

Yeni düzenlemeyle hiç kimsenin iktidarı zorla ele geçiremeyeceği belirtilirken, halkı temsil etme yetkisi cumhurbaşkanı ve Kurultaya (Meclis) ait olacak.

Ayrıca uluslararası anlaşmalar, iç hukuk karşısındaki önceliği kaldırılarak iç yasalara uygun şekilde düzenlenecek. Anayasaya aykırı olduğu tespit edilen uluslararası anlaşmalar onaylanmayacak.

Siyasi partilerin ve sendikaların yabancı şirketler veya yabancı ortaklı kuruluşlar tarafından finanse edilmesi yasaklanacak. Kar amacı gütmeyen kuruluşlar ise yabancı devletlerden, şirketlerden veya kişilerden aldıkları mali destekleri açık şekilde beyan etmek zorunda olacak.

Yeni anayasada "din devletten ayrıdır" ifadesine yer verilecek ve dini kuruluşların faaliyetleri kanunla düzenlenecek.

Toprak, su, yer altı kaynakları ve diğer doğal kaynaklar üzerindeki mülkiyetin halka ait olduğunun vurgulandığı yeni anayasada, devletin bu kaynakları halk adına yönetmeye devam edeceği belirtilecek.

Kazakça devlet dili olarak korunacak, Rusça ise eşit dil statüsünde olmayacak ancak resmi işlemlerde Kazakça ile birlikte kullanılmaya devam edecek.

Çifte veya çoklu vatandaşlık tamamen yasaklanacak.

Yalnızca erkek ve kadın arasında gönüllü ve eşit haklara dayalı evliliğe izin verilecek.

Cumhurbaşkanlığı için ise 7 yıllık tek dönem kuralı korunurken, adayların doğuştan Kazakistan vatandaşı olması ve en az 5 yıl devlet hizmeti ya da seçilmiş görev deneyimine sahip olması şartı getirilecek. Cumhurbaşkanının atama yetkisi genişletilecek.

Yeni anayasa taslağına göre, Kazakistan'da iki meclisli parlamento sistemi kaldırılarak "Kurultay" adıyla tek meclisli parlamentoya geçilecek. 145 sandalyeden oluşacak Kurultayın üyeleri 5 yıllığına orantılı temsil sistemiyle seçilecek.

Yeni anayasanın referandumda kabul edilmesi halinde 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmesi ve ardından iki ay içinde yeni parlamento seçimlerinin yapılması öngörülüyor.

Referandumu TDT ve TÜRKPA gözlem heyetleri takip edecek

Kazakistan Merkez Seçim Komisyonu, referandum hazırlıklarını tamamladı.

20 milyon 500 bini aşkın nüfusa sahip ülkede 12 milyon 461 bin 796 kayıtlı seçmen bulunuyor. Referandum için 12 milyon 586 bin 413 oy pusulası basıldı, ülke içinde ve dışında toplam 10 bin 411 sandık kuruldu.

Referandumu, Türk Devletleri Teşkilatı ve Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) gözlem heyetlerinin aralarında olduğu 11 uluslararası kuruluştan temsilciler ile 38 ülkeden 359 uluslararası gözlemcinin izlemesi bekleniyor.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, geçen yıl 8 Eylül'de yaptığı konuşmada, ülkenin siyasi sisteminin kapsamlı şekilde yeniden yapılandırılacağını açıklamış ve tek meclisli parlamento sistemine geçilmesini önermişti. Tokayev, 11 Şubat 2026'da ise yeni anayasa taslağının referanduma sunulmasına ilişkin kararnameyi imzalamıştı.