TİHEK, Diyarbakır'da engellilerin ücretsiz seyahat hakkının engellenmesini ayrımcılık saydı

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) kararına göre, Diyarbakır'da toplu taşımadan ücretsiz faydalanma hakları bulunmasına rağmen engelli bireylerin, özel halk otobüsü şoförleri tarafından otobüslere alınmayarak veya ücret talep edilerek haklarının engellendiğine ilişkin yerel basına yansıyan iddialar üzerine resen inceleme başlatıldı.

İncelemede, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından sunulan görüşte, kentteki özel halk otobüsü işleticilerinin 11 Haziran 2024'te ücretsiz ulaşım hakkı bulunan 65 yaş üzeri vatandaşları ve engelli vatandaşları süresiz olarak araçlara almama kararı aldığı ifade edildi.

Görüşte, vatandaşların Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER), ALO 153 ve Diyarbakır Valiliğine yaptığı şikayetler üzerine özel halk otobüsü işleticilerine aynı ay içinde cezai işlem uygulandığı bildirildi.

Ücretsiz seyahat kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından araç başına 3 bin 375 lira gelir desteği ödendiği aktarılan görüşte, belediyenin ayrıca bir ödeme yapmadığı belirtildi.

S.S. Öz Diyarbakır Özel Halk Otobüsleri Şehiriçi Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifi adına sunulan görüşte ise 6701 sayılı Kanun'un ihlal edilmediği ifade edildi.

S.S. 53 No.lu Diyarbakır Büyükşehir Özel Halk Otobüsleri Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ise sunduğu görüşte, ücretsiz toplu taşıma yükünün ekonomik zorluklar yaşayan esnafa bırakılmasının adil olmadığı aktarıldı.

Toplu taşımadan ücretsiz yararlanan kişilerin oluşturduğu mali yükün azaltılması için belediyenin bir destek sağlamadığı savunulan görüşte, hizmetlerin mevzuata uygun ve ayrım gözetilmeksizin sürdürüldüğü öne sürüldü.

İncelemeleri sonucunda Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ayrımcılık yasağının ihlal edilmediğine hükmeden TİHEK, iki kooperatifin ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine karar vererek, 256 bin 357'şer lira idari para cezası uyguladı.

Kararın gerekçesinden

Kurul kararında, Anayasa'nın 10'uncu maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin Anayasa'da güvence altına alınan hak ve özgürlüklerden yararlanılırken nesnel ve haklı bir neden olmaksızın aynı veya benzer durumda bulunan kişilere farklı muamelede bulunulmasını yasakladığı vurgulandı.

Gerekçede, sosyal medyada ve yerel basında yer alan videolarda, toplu taşıma hizmeti veren şoförlerin ücretsiz ulaşım hakkı olan vatandaşları otobüslere almamak veya indirmek istediği, haklarını kullanmalarına engel olduğu görüldü ve bu durumun doğrulandığı ifade edildi.

Özel işletmelerin, engellilerin topluma tam ve bağımsız katılması yönündeki sorumluluklarını yerine getirmediği aktarılan kararda, ilgili mevzuatta toplu taşıma hizmetini yürüten özel işletmelerin engelliler için belediyeden maddi destek alma zorunluluğu bulunmadığı, bu desteğin belediyenin takdirine bırakıldığı belirtildi.

Kararda, belediyeden maddi destek alınmamasının, ücretsiz ulaşım hakkı olan engellilerin toplu taşıma hizmetinden yararlanmasının engellenmesinin ayrımcılık yasağı açısından haklı ve meşru bir gerekçe sayılamayacağı kaydedildi.