Körfez'deki çatışma enerji fiyatları ve küresel piyasaları tehdit ediyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın Orta Doğu'da tırmanan gerilimin yakın zamanda sona ereceğine yönelik açıklamaları jeopolitik risklerin azalmasına katkı sağlasa da bölgedeki askeri risklerin devam etmesi, enerji piyasalarında yalnızca arz endişesi değil, aynı zamanda lojistik ve finansal riskleri de büyütüyor.

• Orta Doğu'daki gerilimle yükselen petrol fiyatları, ABD'de benzin fiyatlarını yukarı çekti

Enerji fiyatlarındaki şok dalgası, çatışmaların ikinci haftasında Brent petrolü 110 dolar eşiğinin üzerine taşırken, Trump'ın bugünkü açıklamaları ve G7 ülkelerinin stratejik petrol rezervlerini devreye alabileceğine yönelik haber akışının etkisiyle, fiyatlar son bir haftada kaydedilen sert yükselişlerin ardından geri çekildi.

Dün 114 dolara kadar yükselerek Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gören Brent petrolün varil fiyatı, günü yüzde 4,6 düşüşle 86,6 dolarla tamamladı. Yeni işlem gününde ise Brent petrolün varil fiyatı yüzde 6,5 artışla 92,2 dolarda bulunuyor.

Fiyatlardaki yükselişin arkasında, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın fiilen "yüksek riskli bölge" ilan edilmesi ve tanker trafiğinin durma noktasına gelmesi yatıyor.

Körfez ülkeleri rezerv ve üretim güçleriyle küresel enerji sisteminin merkezinde bulunuyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) ve OPEC verilerine göre, bölgenin lideri Suudi Arabistan, günlük yaklaşık 10 milyon varil üretimi ve 267 milyar varillik kanıtlanmış rezerviyle piyasayı domine etmeye devam ediyor.

Yaklaşık 209 milyar varil rezerv ve günlük 3,1 milyon varil üretime sahip İran, yaklaşık 101 milyar varil rezerv ve günlük 2,6 milyon varil üretime sahip Kuveyt, yaklaşık 100 milyar varil rezerv ve günlük 3,2 milyon varil üretime sahip Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de küresel petrol arzının temel sütunlarını oluşturuyor.

Bu ülkelerin toplam gücü, dünya petrol rezervlerinin yaklaşık yarısını temsil ederken, savaşın bu üretim merkezlerinin tam ortasında seyretmesi "arz güvenliği" kavramını yeniden tartışmaya açıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre de Suudi Arabistan, Kuveyt, BAE, Katar ve İran'ın dünya petrol üretimindeki payı 3'te 1'e yakın seviyede bulunuyor.

Körfez ekonomileri için alternatif rotalar ise mevcut hacmi karşılamaktan oldukça uzak duruyor. Hürmüz Boğazı'ndan günde 20 milyon varilden fazla petrol taşınırken, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattı ve BAE'nin Habshan-Fujairah hattı gibi alternatif rotaların toplam kapasitesi bunun çok altında kalıyor. Olası bir blokaj durumunda küresel enerji akışının önemli bir bölümünün kısa vadede telafi edilmesi zor görünüyor.

Öte yandan, Eurostat verilerine göre, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri toplam ham petrol ihtiyaçlarının yüzde 13'ünü bu bölgeden karşılıyor. Birlik genelinde Suudi Arabistan yüzde 6,9, Irak ise yüzde 5,9 payla en kritik tedarikçiler arasında yer alıyor.

Savaşın ekonomi-politiği, Körfez ülkelerinin uzun vadeli finansal istikrarını da doğrudan hedef alıyor. Bölgedeki tanker sigorta primlerinin bazı rotalarda yüzde 1000 artması ve kredi risk primlerinin (CDS) tırmanışa geçmesi, enerji gelirleriyle finanse edilen devasa kalkınma projelerinin maliyetini yukarı çekiyor. Yatırımcıların güvenli liman arayışıyla bölge piyasalarından çıkış yapması, petrol fiyatlarındaki artışın getirdiği karı lojistik ve finansal maliyetlerle eritiyor.

Kriz, LNG piyasalarını da etkiliyor

Lojistik darboğaz sadece petrolü değil, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasalarını da ciddi şekilde etkiliyor.

Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın, Ras Laffan tesislerindeki üretimi askeri saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak "mücbir sebep" ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir riske sebep oldu.

Katar'ın stratejik önemi, sadece mevcut 77 milyon tonluk kapasitesinden değil, 2030'a kadar bu rakamı 142 milyon tona çıkarma hedefinden kaynaklanıyor.

Öte yandan, Asya piyasaları, Katar gazına olan bağımlılıkları nedeniyle krizin merkez üssü konumunda bulunuyor.

IEA'nın 12 Şubat'ta Hürmüz Boğazı'na ilişkin yayımladığı dosyaya göre, Katar ve BAE'nin LNG ihracatının neredeyse tamamı Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor, bu da 2025 verilerine göre küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Bölgedeki boru hatlarının sınırlı kapasitesi ve alternatif ihracat yollarının bulunmaması, Hürmüz Boğazı'nı bu gazın küresel pazara ulaşması için vazgeçilmez kılıyor. Buradan yapılan ihracatın yüzde 90'ı Asya pazarına, geri kalanı ise Avrupa'ya gidiyor. Özellikle Bangladeş, Hindistan ve Pakistan gibi ülkelerin toplam LNG arzının üçte ikisinin bu rota üzerinden sağlaması, bu bölgeyi son derece kırılgan hale getiriyor.

Gerçek zamanlı veri analitik şirketi Kpler'in verilerine göre, Hindistan, LNG ihtiyacının yaklaşık yüzde 50'sini Katar'dan karşılıyor. Çin, ithalatının yüzde 30'unu bu bölgeden sağlıyor. Pakistan ise LNG ihtiyacının yüzde 99'unu Katar ile yapılan uzun vadeli kontratlarla yönetiyor.

Bu ülkelerin spot piyasaya yönelmesi, küresel fiyatları yukarı yönlü tetikleyen ciddi bir talep baskısı yaratıyor.

Körfez ihracatında Çin ve Hindistan öne çıkıyor

Bölgenin en büyük ekonomisi olan Suudi Arabistan'ın ihracatının yüzde 70'ten fazlasını ham petrol, petrokimya ürünleri ve plastik mamullerin oluşturuyor. Ülkenin en çok ihracat yaptığı ilk beş ülke sırasıyla Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore ve ABD olarak kaydediliyor. İthalat tarafında Çin, ABD, BAE, Hindistan ve Almanya ilk sıralarda yer alırken, otomobil, makine, ilaç ve gıda ürünleri temel ithalat kalemlerini oluşturuyor.

BAE bölgenin ikinci büyük ekonomisini temsil ediyor. Yeniden ihracat merkezi olma özelliğiyle ham petrolün yanı sıra altın, mücevherat ve yayın ekipmanları ihraç eden BAE'nin en büyük ihracat ortakları Hindistan, Japonya, Çin, Suudi Arabistan ve Irak'tan oluşuyor. İthalatta ise Çin, Hindistan, ABD, Türkiye ve Almanya önde yer alıyor.

Katar'ın ihracatının ana eksenini ise doğal gaz, petrol gazları oluşturuyor.

Katar, en çok dış satışı sırasıyla Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Birleşik Krallık'a yapıyor. İthalat kalemlerinde uçak parçaları, otomobil ve gaz türbinleri öne çıkarken, en çok ithalat yapılan ülkeler ABD, Çin, İtalya, Almanya ve Türkiye olarak sıralanıyor.

Temel ihracat kalemleri ham petrol, rafine petrol ve kimyasal ürünler olan Kuveyt ise Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Tayvan'a ihracat yapıyor. Ülkenin ithalatında, Çin, BAE, ABD, Japonya ve Hindistan ilk beş sırayı alırken, alımların büyük kısmını otomobil, yayın ekipmanları ve ilaçlar oluşturuyor.

İhracatının yüzde 45'inden fazlasını Çin'e gerçekleştiren Umman'ın diğer büyük pazarları Hindistan, BAE, Suudi Arabistan ve Güney Kore olarak dikkati çekiyor. Ülkenin ihracatında ham petrol, gaz, demir-çelik ve alüminyum, ithalatında ise rafine petrol, otomobil ve demir cevheri öne çıkıyor. İthalat yapılan ülkeler listesinde BAE ilk sırada yer alırken, onu Çin, Hindistan, Suudi Arabistan ve Brezilya takip ediyor.

Bahreyn'in dış ticaretinde ise petrol dışında finansal hizmetler ve turizm de ön planda yer alıyor. İhracatında işlenmiş alüminyum, rafine petrol ve demir cevheri ilk sıralarda gelirken, en çok ihracat Suudi Arabistan, BAE, ABD, Japonya ve Hindistan'a yapılıyor. İthalatta ise Çin, BAE, Suudi Arabistan, Brezilya ve Avustralya ilk beş sırada bulunuyor. Ülkenin ana ithalat kalemlerini otomobiller, makineler ve işlemek üzere alınan ham petrol oluşturuyor.

"Körfez dışı OPEC ülkeleri üretimlerini artırmaya başladı"

Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanmanın petrol arzını öncelikle lojistik olarak etkilediğini söyledi.

Petrol yüzey tesislerine yönelik etkili saldırılar söz konusu olursa bunun petrol fiyatlarının yüksek seviyelere çıkması anlamına geleceğini vurgulayan Akyener, şunları kaydetti:

"Petrol fiyatları savaş öncesindeki ortalama 63-65 dolar bandından dün 120 dolara kadar yaklaştı. Fiyatların dün bu seviyelerine yaklaşmasının en önemli sebebi Hamaney'in oğlunun yeni dini lider olarak seçilmiş olması. Savaşın uzaması, İran'ın sert ve gergin bir politika izleyebilme ihtimallerine bağlı olarak petrol fiyatlarında yükseliş oldu. Trump'ın savaşın erken bitebileceğine ilişkin söylemleri ise bugün fiyatların geri çekilmesine sebep oldu. Bununla birlikte fiyatlar normal seviyeye geldi. Hürmüz Boğazı tamamen açıldığında da tekrar 70 dolar fiyat bandına çekilecektir."

Akyener, Orta Doğu'daki arz endişelerinin ardından Suudi Arabistan'ın üretimini arttıracağını açıkladığını belirterek, Körfez dışındaki OPEC ülkelerinin de üretimlerini artırmaya başladığını söyledi.

Doğal gaz fiyatlarının da iki katından yüksek seviyelere çıktığına işaret eden Akyener, "Navlun bedelleri de çok ciddi anlamda yükseldi. Basra'dan yola çıkıp Çin'e giden 2 milyon varillik büyük tankerlerdeki nakliye bedelleri 2,5-3 katına çıktı. Bu yükseliş, artan petrol ve LNG fiyatlarına ek olarak birim taşıma maliyetlerinin de çok yükselmesine sebep oldu. Sadece Basra'ya yönelik değil, sigorta maliyetleri ve benzeri maliyetler de arttığı için yani Atlantik güzergahında çalışan, ABD-Avrupa Birliği arasında gidip gelen LNG tankerlerinde dahi fiyatlar çok ciddi anlamda yükseldi. Lojistik maliyetlerin yüzde 70-80 arttığını söyleyebiliriz." değerlendirmesinde bulundu.

Akyener, G7 ülkelerinin ulusal petrol rezervlerini serbest bırakması ihtimalinin petrol fiyatlarının düşmesinde önemli rol oynadığını belirterek, düşük hacimlerle başlamak koşuluyla piyasalara rezerv ürün verilebileceğini ifade etti.

Rezervlerin hangi kapasiteyle piyasalara arz edileceği konusunun gerilimlere ve arz kesintilerine bağlı olarak değişeceğini dile getiren Akyener, "Tabii savaş beklendiğinden daha erken biterse, rezervleri kullanmaya ihtiyaç dahi kalmayabilir. Genel anlamda piyasaların beklentisi nisan başında normalleşme olacağı şeklinde." diye konuştu.

Çatışmaların Orta Doğu'daki diğer ülkelere de sıçramasıyla petrol fiyatları arz endişeleriyle yükselişe geçerek dün gün içinde 114,3 dolara kadar ulaşarak ve Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Brent petrolün varil fiyatı günü ise yüzde 4,6 düşüşle 86,6 dolarla tamamladı.

Yeni işlem gününde ise Brent petrolün varil fiyatı yüzde 6,5 artışla 92,2 dolarda bulunuyor.

Analistler, lojistik tarafında artan sigorta primleri ve İran'da hedef alınan petrol tesislerinin arz sıkıntılarına yol açabileceğine yönelik kaygılarla petrol fiyatlarındaki yukarı yönlü hareketin belli bir süre devam edebileceğini kaydetti.

Brent petrol geçen hafta ise yüzde 28 artışla 92,7 dolara çıkarak Kovid-19'un başladığı dönemlere denk gelen 3 Nisan 2020 haftasından bu yana en hızlı haftalık yükselişini kaydetmişti.

Petrolün üretim süreçlerinin en önemli girdilerinden biri olması nedeniyle maliyetlerde yaşanan artışın küresel ekonomide enflasyonist baskıları yeniden güçlendirebileceği değerlendiriliyor.

Jeopolitik riskler altında izlenen makroekonomik veri tarafında ise ABD'de açıklanan istihdam verileri iş gücü piyasasına dair soğuma sinyali olarak algılandı. Geçen hafta ABD’de özel sektör istihdamı şubatta beklentilerin üzerinde artarken, tarım dışı istihdam verisinin tahminlerin aksine 92 bin kişi azalması, ülkede iş gücü piyasasındaki soğuma eğiliminin devam ettiğini gösterdi.

Tarım dışı istihdam verisinin alt kırılımlarından alınan sinyaller, arka plandaki ekonomik durgunluk endişelerini belirginleştirdi.

Analistler, petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon riskini artırdığına, buna karşın iş gücü piyasasından gelen zayıflama sinyallerinin ekonomik aktivitede yavaşlamaya işaret ettiğine dikkati çekerek, bu iki gelişmenin birlikte değerlendirildiğinde önümüzdeki aylarda ABD Merkez Bankası (Fed) başta olmak üzere önemli merkez bankalarını enflasyon ile resesyon arasında zor bir politika tercihiyle karşı karşıya bırakabileceğini ifade etti.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda, Fed'in gelecek hafta politika faizini sabit bırakacağına kesin gözüyle bakılırken, bankanın temmuz toplantısına kadar faiz indirimi yapmayacağı tahminleri ön planda yer alıyor.

Temmuz ayına ilişkin fiyatlamalar ise yüzde 69 ihtimalle politika faizinin düşürüleceği, yüzde 31 ihtimalle sabit bırakılacağının beklendiğine işaret ediyor.

Öte yandan, enflasyonist baskıların artabileceği tahminleriyle Avrupa Merkez Bankasına (ECB) yönelik faiz artımı beklentileri güçlendi.

New York borsası, Orta Doğu'daki gerilimin yakında sona erebileceğine dair beklentilerle haftanın ilk işlem gününü yükselişle tamamladı. ABD'de endeks vadeli kontratlar ise haftaya negatif başlamasını takiben bugün de satıcılı seyrini sürdürüyor.

Orta Doğu'daki yüksek tansiyon tahvil piyasaları ve dolar endeksinde etkisini gösterdi

ABD'de enflasyonist baskıların canlanacağına yönelik endişelerle Fed'in "şahin" duruşunu bir süre daha sürdüreceğine ilişkin beklentiler tahvil piyasaları ve dolar endeksinde fiyatlamalara yansıdı.

İran'a yönelik saldırıdan önceki işlem gününde yüzde 3,96 seviyesinde bulunan ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi dün yaklaşık 22 baz puan artışla yüzde 4,18 seviyesine çıktı. ABD 10 yıllık tahvil faizi yeni işlem gününde ise yüzde 4,12'de dengelendi.

Jeopolitik riskler ve Fed'e yönelik zayıflayan gevşeme ihtimalleri doları diğer para birimleri karşısında destekledi. Dün, dolar endeksi Orta Doğu'da yüksek tansiyonun yakın zamanda azalabileceği öngörüleriyle bir miktar gevşerken, yeni işlem gününde ise yüzde 0,1 artışla 98,9 seviyesinde bulunuyor.

Doların diğer para birimlerine karşı değerlenmesinde güvenli liman özelliği ve ABD'nin net enerji ihracatçısı konumu da etkili oldu

Dolar endeksi, geçen hafta yüzde 1,4 artarak Temmuz 2025'ten bu yana en hızlı haftalık yükselişini kaydetmişti.

Güçlenen dolar ve yükselen tahvil faizleri altın fiyatları üzerinde baskı oluştururken, artan enerji maliyetlerinin enflasyon endişelerini körüklemesi faiz oranlarının yakın vadede düşürülme olasılığını daha da azalttı ve bu durum da altının ons fiyatında düşüşe neden oldu.

Altının onsu dün yüzde 0,3 düşüşle 5 bin 136 dolara inmesinin ardından dolar endeksindeki sınırlı zayıflama ve bir miktar ötelense de faiz indirimleri beklentisiyle yeni işlem gününde toparlanma eğilimi gösterdi. Altının ons fiyatı şu sıralarda yüzde 0,5 artışla 5 bin 162 dolarda alıcı buluyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırı başladıktan sonra geçen hafta gümüşün onsu, yüzde 10 düşüşle 84,4 dolara, platinin onsu yüzde 9,4 kayıpla 2 bin 143 dolara, paladyumun onsu yüzde 9 azalışla 1628 dolara, bakırın libresi yüzde 3,5 düşüşle 5,79 dolara geriledi.

"(Petrol fiyatlarının artması) Küresel ticaretin maliyetini artıracak unsur"

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, konuyla ilgili, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, ABD-İsrail ve İran arasında oluşan gerilimin, tüm dünya ticaretinin olumsuz etkileme potansiyeli taşıdığını belirtti.

Petrol fiyatlarında ciddi derecede yükselişlerin olduğunu söyleyen Ergezen, "Bu, bütün dünyadaki küresel ticaretin maliyetini artıracak unsur. Çünkü elektrik üretiminden tutun, demir, çelikten, çimento olsun birçok sektörde petrol veya gaz kullanılıyor üretim maliyetleri içerisinde." dedi.

Ergezen, bu durumun doğal olarak birçok maliyeti artıracağını kaydederek, küresel ticaretin maliyetinin giderek arttığına dikkati çekti.

"Endüstriyel metaller tarafında baskı devam edebilir"

Zafer Ergezen, petrol fiyatlarındaki bu artışın, savaşın uzaması halinde küresel ekonomiler açısından enflasyonist bir tehdit olarak öne çıktığına işaret ederek, bütün bunların sonucunda küresel büyümede yavaşlama endişelerinin arttığını bildirdi.

Özellikle küresel büyümede yavaşlanma beklenmesiyle birlikte Japonya, Güney Kore ve Çin gibi üretici nitelikteki ülkelerin maliyetlerinde ciddi bir artış olmasının da beklendiğini kaydeden Ergezen, sözlerini şunları söyledi:

"Körfez Bölgesi, Hürmüz Boğazı'ndan aslında yapılan yüklemelerin büyük bir kısmı Uzak Doğu'ya gidiyor. Bu da aslında burada maliyetlerin haricinde yeterli arz bulunması endişelerini de yol açmakta. Bu özellikle Güney Kore, Japonya ve Çin borsalarında sert satışların da görünmesini yol açtı. Bu da bize genel olarak endüstriyel metaller tarafında baskının devam edebileceğini gösteriyor. Çünkü faiz indirimleri gecikiyor. Hatta belki artırımlar olacak. Küresel büyüme de yavaşlama olacak. Bunun da endüstriyel metalleri olumsuz etkilemesi bekleniyor. Özellikle talebin en yüksek olduğu Uzakdoğu'nun bu durumdan en olumsuz etkilenen bölge olması endüstriyel metallerdeki bu baskıyı da açıklar nitelikte."