Milli İstihbarat Akademisi (MİA) Başkan Yardımcısı Dr. Hakkı Uygur, MİA tarafından Ankara'da düzenlenen "Türkiye-Afrika Stratejik Diyaloğu" başlıklı program çerçevesinde, ABD ile İran arasındaki gerilime ve müzakere sürecine ilişkin AA muhabirinin sorularını yanıtladı.

İran ile ABD arasındaki gerilimin aslında yatışmadığını belirten Uygur, daha önce de iki ülke arasında Umman'da görüşmeler yapıldığını ve 5. turun ardından Haziran 2025'te 12 Gün Savaşı'nın patlak verdiğini hatırlattı.

Dr. Uygur, iki ülkenin bir taraftan görüşürken bir taraftan çatışabildiğini söyleyerek "Dolayısıyla 'İyi geçti' açıklamalarına çok ihtiyatlı yaklaşmak lazım. Nitekim iki taraf da hem 'Görüşmeler olumluydu, ileriye atılmış bir adımdı.' derken diğer taraftan da birbirlerini askeri olarak da tehdit ediyorlar. Karşılıklı olarak savaş gemilerinde resimler veriyorlar. Dolayısıyla yatıştı demek için, çözüldü demek için çok erken. Ben aksine, tarafların bir şekilde zaman kazanma ve kamuoylarına oynama hamleleri olarak değerlendiriyorum bu görüşmeleri. Çok fazla somut sonuç alacaklarını düşünmüyorum." değerlendirmesinde bulundu.

ABD donanmasına, bölgedeki sevkiyata, İsrail ile ABD askeri yetkilileri arasında sıklaşan görüşmelere de bakmak gerektiğine işaret eden Uygur, "(Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) Kıbrıs'a gelen İngiliz F-35'lerine bakmak lazım. Bunlar biliyorsunuz, daha önce İsrail'in hava savunmasında önemli bir rol oynamışlardı. Dolayısıyla bütün bunları düşündüğünüzde sorunun, dediğim gibi çözüldüğünü söylemek için erken, iki taraf hala elleri tetikte. Bu ne zaman çatışmaya varır, varır mı, varmaz mı net bir şey söylemek kolay değil ama kesin olan şey sorun henüz çözülmedi." diye konuştu.

İran'ın verebilecekleri sınırlı

Dr. Hakkı Uygur, müzakereler kapsamında İran'ın verebileceklerinin çok sınırlı ve ABD Başkanı Donald Trump'ın isteklerinin de çok fazla olduğunu belirterek sıfır uranyum zenginleştirilmesi karşılığında ne verileceğinin ve yaptırımların ne kadar kalkacağının önemli olduğunu söyledi.

Bu yöntemlerin daha önce denendiğini ve 2015'te taraflar arasında nükleer anlaşma olarak adlandırılan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) imzalandığını hatırlatan Uygur, o dönemde Washington yönetiminin ABD Kongresinde onay alamadığı gerekçesiyle yaptırımları hızlı şekilde kaldıramadığını anımsattı.

MİA Başkan Yardımcısı Uygur, daha sonra Trump'ın anlaşmadan çekildiğini dile getirerek "Dolayısıyla İran kendinden istenen her şeyi yapsa bile son tahlilde çok fazla somut getiri kazanamayacağını biliyor. Dolayısıyla ağırdan almasının ardında bunun da etkisi var." ifadelerini kullandı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın İran ile müzakerelerde konuların teker teker ele alınması tavsiyesine göre aslında sürecin ilerlediğini belirten Dr. Hakkı Uygur, Umman'daki son görüşmelerin yalnızca nükleer konusunda yapıldığını söyledi.

Uygur, bu bağlamda Bakan Fidan'ın tavsiyelerinin dikkate alındığının görüldüğünü aktararak "Bu, aynı zamanda diplomatik olarak şu da demek: 'Maksimalist olmayın, İran'dan her şeyini birden isterseniz bu size vermek istemeyecektir ama adım adım giderseniz daha makul bir İran karşınızda bulabilirsiniz.' Ama dediğim gibi çok fazla konu var. Balistik füzeler var, İran bölgesel politikaları var. Yaptırımların dediğim gibi bir anda kaldırılması mümkün değil." dedi.

"ABD-İran anlaşsa bile İsrail inisiyatif alabilir"

Geçmişte İran'a yönelik yaptırımların çok fazla kaldırılmadığına ve bunun psikolojik etkisi de olduğuna işaret eden Uygur, uluslararası konjonktür ve İsrail faktörü göz önüne alındığında ABD ve İran tamamen anlaşsa bile İsrail'in bu anlaşmaya karşı çıkacağını ifade etti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun yakın zamanda ABD'ye gideceğini ve Trump'la görüşeceğini aktaran Uygur, görüşme konularından en önemlilerinden birinin İran olacağının söylendiğini kaydetti.

MİA Başkan Yardımcısı Dr. Hakkı Uygur, Netanyahu'nun müzakerelere yönelik olumlu açıklamaları dikkate alarak "İran'la anlaşmayın" tarzı bir baskı aracı olacağına dikkati çekerek "Yine şöyle bir senaryo mümkün; İran ve Amerika 'Bir şeylerde anlaştık' dese bile 12 gün savaşında olduğu gibi İsrail inisiyatif alarak birtakım saldırılarda bulunabilir İran'a yönelik olarak." diye konuştu.