AA muhabirinin, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan "Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu"ndan yaptığı derlemeye göre 6 Şubat 2023'teki depremlerden etkilenen illerdeki vatandaşlara, bitkisel üretim, hayvancılık, gıda, balıkçılık, sulama, altyapı ve ormancılık gibi alanlarda destekler sağlanıyor.

• 6 Şubat Depremlerinin Üçüncü Yılı

Deprem sonrası bölgede hızla hasar tespit çalışmaları gerçekleştirilirken depremden etkilenen 11 ilde üreticilerin kayıplarının karşılanabilmesi için projeler geliştirildi.

Bu kapsamda, Tarım ve Orman Bakanlığınca geçen yıl 11 ilde toplam 17,4 milyar lira tarımsal destek ödemesi yapıldı. Hububat desteği ödemesi 6,9 milyar lira olurken bölgede hayvancılık faaliyetlerinin devamlılığı için 198 bin işletmeye toplam 1,4 milyar lira yem desteği verildi.

Hayvanları telef olan yetiştiricilere yaklaşık 6 bin büyükbaş hayvan dağıtımı için 529 milyon lira, 43 bin küçükbaş hayvan için 341 milyon lira ve 549 bin kanatlı hayvan için 7 milyon lira ödeme yapıldı.

Arıcılık faaliyetleri kapsamında 26 bin arılı kovan dağıtıldı, 12 bin arıcıya şeker desteği için 123 milyon lira ödendi. Böylece depremden etkilenen illerdeki yetiştiricilere toplam 2,4 milyar lira hayvancılık desteği sağlandı.

Devlet destekli büyükbaş ve küçükbaş hayvan hayat sigortaları genel şartlarında düzenleme yapılarak enkaz altında telef olan hayvanlar için toplam 37 milyon lira hasar tazminat ödemesi gerçekleştirildi.

Üretimin devamı için yatırımlara ağırlık verildi

Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı kapsamında 2023'ten itibaren deprem bölgesindeki illerde toplam 2 bin 455 proje tamamlandı. Söz konusu projelere 1,6 milyar lira hibe ödemesi yapıldı.

Kırsalda Uzman Eller Projesi'nde de 2023'ten itibaren toplam 317 sözleşme imzalandı, yükümlülüğünü yerine getiren 233 proje için 132 milyon lira hibe sağlandı. Ayrıca, lisanslı depoculuk desteği kapsamında 21 bin 326 üreticiye 104 milyon liralık kira, nakliye ve analiz desteği verildi.

Söz konusu illerde 334 bin çiftçiye toplam 6,3 milyar lira mazot ve gübre desteği ödemesi yapıldı. Bölgedeki çiftçilere verilen sertifikalı tohum kullanım desteği 2023 üretim yılından itibaren yüzde 100 artırıldı. Bu kapsamda, geçen yıla kadar çiftçilere toplam 3,4 milyar lira destekleme ödemesi yapıldı.

Bölgede iyi tarım ve organik tarım uygulamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik 9,2 milyon lira proje desteği sağlandı.

Ayrıca, illerde tarımsal üretimin canlandırılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla Küresel Çevre Fonu finansmanı kapsamında İyi Tarım Uygulamalarının Entegre Edilmesi Projesi'nin bu yıl içinde 1,8 milyon dolar bütçeyle hayata geçirilmesi planlanıyor.

Üreticilerin üretime devam etmeleri için Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi'ne toplam 936,1 milyon lira ödenek tahsis edildi.

Su ürünleri üretiminin devamlılığının sağlanabilmesi amacıyla üretim tesisleri zarar gören işletmelere 2023'te toplam 90,9 milyon lira, deniz ve iç sularda faaliyet gösteren 1021 balıkçı gemisi sahibine de toplam 24,7 milyon lira destek sağlandı.

Deprem nedeniyle Dörtyol, Işıklı-Konacık ve Samandağ balıkçı barınaklarında meydana gelen hasarların maliyeti ise yaklaşık 1,14 milyar lira olarak hesaplandı.

Sulama yatırımları hız kazandı

Bölgede içme suyu ve sulama ihtiyacını karşılamak için Devlet Su İşleri (DSİ) sondaj makineleriyle Kahramanmaraş'ta 51, Hatay'da 58, Malatya'da 43, Adıyaman'da 5, Kilis'te 18 ve Osmaniye'de 5 olmak üzere toplam 180 kuyu açtı.

Saniyede 3 bin 612 litre içme suyu sağlanarak yaklaşık 1 milyon 98 bin kişiye içme suyu, 4 bin 666 hektar alanı sulayacak sulama suyu sağlandı.

Altyapı projeleri için Dünya Bankası, Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı, İslam Kalkınma Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Avrupa Yatırım Bankası ve Fransız Kalkınma Ajansından toplam 100 milyar lira dış finansman belediyelere hibe olarak kullandırıldı.

İller Bankasının (İLBANK) diğer dış kredili projeleriyle birlikte deprem bölgesinde devam eden toplam yatırım tutarı 141 milyar liraya ulaştı.

DSİ ve İLBANK tarafından bütçe imkanlarıyla yürütülen projelerin toplam yatırım tutarı yaklaşık 106 milyar lira olurken geçen yıl sonu itibarıyla 25,1 milyar lira harcama yapıldı.

DSİ tarafından içme suyu sektöründe gerçekleşen projelerin toplam yatırım tutarı 28 milyar lira, 2025 yılı itibarıyla kümülatif harcama tutarı ise 17,3 milyar lira oldu.

İLBANK tarafından geçen yılın sonu itibarıyla isale hattı onarımı, içme suyu arıtma tesisi yapımı ve su depoları inşaatı için 2,9 milyar lira, atık su arıtma tesisi onarımı, kanalizasyon şebekesi yapımı için ise 4,9 milyar lira olmak üzere 7,8 milyar lira harcama yapıldı.

Depolama, sulama ve taşkın koruma tesislerinde meydana gelen yaklaşık 32,4 milyar liralık hasarın 13,4 milyar liralık kısmı geçen yıl sonu itibarıyla giderildi.

ORKÖY'den 7 bin 273 orman köylüsü aile faydalandı

Deprem sonrası Orman Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen faaliyetlerin bir kısmı, orman köylülerine yönelik desteklerden oluştu.

Bu kapsamda, bölgede yer alan orman köyleri, mevcut bütçeye ilave ödenek tahsis edilerek Orman ve Köy İlişkileri (ORKÖY) desteklerinden faydalandırıldı.

Söz konusu orman köylerinde 6 Şubat 2023-31 Aralık 2025 döneminde 7 bin 273 orman köylüsü aileye, proje türüne göre 3-7 yıl vadeli, yılda bir taksitli olmak üzere toplam 1 milyar 640 milyon lira ORKÖY desteği sağlandı. Bu desteğin yüzde 20’si hibe, yüzde 80’i ise faizsiz kredi olarak kullandırıldı.