AB'nin dijital bağımlılık karşıtı düzenlemeleri, sosyal medya devlerinin hedefinde

Brüksel merkezli kar amacı gütmeyen araştırma grubu Corporate Europe Observatory'nin raporuna göre, Google, Meta, TikTok, Snapchat ve diğer sosyal medya şirketleri, AB Komisyonunun bu yılın son çeyreğinde açıklaması beklenen DFA'ya karşı tutum sergiliyor.

AB Komisyonunun 2026 çalışma programında, "demokrasinin korunması ve değerlerin savunulması" hedefiyle son çeyrekte DFA'nın duyurulacağı açıklandı.

Yeni düzenlemeyle, Facebook, Instagram, TikTok ve Snapchat gibi sosyal medya platformlarında sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve anlık bildirim gönderme gibi bağımlılık oluşturan algoritmaların kullanımına karşı önlem alınması planlanıyor.

Bu önlemler arasında, bağımlılık yapıcı özellikler için kullanıcıların tercih yapmasına izin vermek öne çıkıyor.

Tüketicilerden DFA'ya destek

AB Komisyonunun, kamuoyunun DFA'ya karşı nabzını ölçmeye yönelik 24 Ekim 2025'e kadar yürüttüğü görüşmelere 3 bin 300'den fazla tüketici katılım sağladı.

Tüketicilerin yüzde 70'i sosyal medya şirketlerinin bağımlılık oluşturan algoritmaları kullanmasından dolayı endişe duyduklarını belirterek, DFA kapsamında bu konuda alınması planlanan önlemleri desteklediklerini ifade etti.

Ayrıca, önlemleri destekleyen kişilerin yüzde 78'i sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve anlık bildirim gönderme gibi bağımlılık oluşturan algoritmaların 18 yaşından küçük kullanıcılar için kapatılması, yüzde 58'i ise tüm kullanıcılar için kapatılması görüşünü paylaştı.

Google, Snapchat, TikTok ve Meta'nın Komisyonla yaptığı görüşmeler

AB Komisyonunun teknoloji şirketleriyle yapılan toplantılar hakkında sağladığı belgelere dayanan Corporate Europe Observatory raporuna göre, teknoloji şirketleri AB Komisyonunun DFA'yı duyurmasının hemen ardından Komisyon yetkilileriyle bir araya gelerek, DFA'ya karşı lobi faaliyetleri yürüttü.

Bu bağlamda, Google temsilcileri Haziran 2025'te AB Komisyonunun Demokrasi, Adalet ve Hukukun Üstünlüğünden Sorumlu Üyesi Michael McGrath ile yaptıkları toplantıda, DFA kapsamında daha da kısıtlanmasından endişe duydukları "hedefli reklamcılığın" ekonomik değeri hakkında bilgilendirme yaptığı aktarıldı.

Snapchat ve TikTok temsilcileri de AB Komisyonunun Teknolojiden Sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, McGrath ve diğer yetkililerle yaptığı toplantılarda, bağımlılık yapan algoritmalarla mücadele konusunun AB'nin mevcut yasaları tarafından kapsandığını savundu.

Snapchat temsilcileri ayrıca, "aşırı mevzuat yükünün AB'nin teknolojik inovasyonlarda geride kalmasının temel nedenlerinden biri" olduğu değerlendirmesini yaptı.

Meta'dan temsilciler de Nisan 2025'te AB Komisyonu yetkilileriyle yaptığı görüşmelerde, şirketin zaten platformları için kullanıcıların yaşına uygun düzenlemeleri olduğunu belirtti.

Teknoloji şirketleri yeni yasa planının AB'nin kendi hedefleriyle çeliştiği görüşünde

Avrupa'da teknoloji şirketlerini temsil eden gruplar, DFA'ya karşı tutum sergiledi. Spotify, Trivago ve Booking gibi şirketleri temsil eden Avrupa Teknoloji İttifakı (EUTA), AB'nin dijital alandaki Dijital Pazarlar Yasası (DMA) ve Dijital Hizmetler Yasası (DSA) gibi mevcut yasalarının bağımlılıkla mücadele konusunu ele aldığını vurgulayarak, DFA planlanırken bu yasaların varlığının dikkate alınmadığını savundu.

Meta ve TikTok'un da üyeleri arasında bulunduğu "DigitalEurope" ticaret birliği de AB Komisyonunun mevcut dijital yasaları değerlendirmesinde ortaya çıkan sorunların "yasalardaki boşluklardan değil, düzenlemelerin tutarsız ve yetersiz uygulanmasından kaynaklandığını" ifade etti.

DigitalEurope ve EUTA ayrıca, yeni yasa planının Komisyonun teknoloji alanında rekabetçiliği artırma ve kuralları basitleştirme hedefleriyle çeliştiğini kaydetti.

Teknoloji şirketleri, "kar ve güçleri zedelenmesin diye" DFA'ya karşı lobi yapıyor

Corporate Europe Observatory grubunda araştırma koordinatörü Olivier Hoedeman, AA muhabirine yaptığı yazılı açıklamada, insanları olabildiğince sosyal medya uygulamalarında tutmanın büyük teknoloji şirketlerinin "iş modelinin parçası" olduğunun altını çizerek, şirketlerin, bu nedenle bağımlılık oluşturan özellikleri sürekli olarak güçlendirmeye çalıştığına işaret etti.

Hoedeman, DFA'daki amacın tüketicilere bağımlılık oluşturan özellikleri kapatma imkanı vermek olduğunu belirterek, "Bu, söz konusu özelliklerin varsayılan olarak devre dışı bırakılması ve kullanıcıların algoritma tabanlı önerilerden vazgeçmelerine olanak tanınması yoluyla yapılabilir. Özellikle çocukları hedef alan zararlı özelliklerin yasaklanması da değerlendirilmektedir." ifadelerini kullandı.

Ayrıca Hoedeman, "Hem Avrupa hem de ABD'li büyük teknoloji şirketleri, DFA'nın ilk duyurulmasından bu yana, bağımlılık yapıcı özelliklere getirilen kısıtlamaların kar ve güçlerini zedeleyeceği gerekçesiyle, bu tür önlemlerin getirilmesini engellemek için agresif bir şekilde lobi faaliyetlerinde bulunuyor." ifadesine yer verdi.

Bağımlılık oluşturan tasarım, "Avrupa genelinde aşırı sağa desteğin artmasında önemli faktör"

AB yetkililerinin kuralları basitleştirme gündemine sıcak baktığı, bu yüzden de DFA'nın hedeflerinin zayıflatılabileceğine dair işaretler olduğunu aktaran Hoedeman, "Örneğin bu, bağımlılık yapıcı tasarım üzerindeki kısıtlamaların yalnızca küçükler için getirilmesiyle sonuçlanabilir. Bu, diğer tüm yaş gruplarını bağımlılık yapıcı sosyal medyanın zararlarından korumasız bırakacağı için trajik bir fırsat kaybı olur." uyarısında bulundu.

Bağımlılık oluşturan tasarıma karşı adım atmamanın demokrasi için ciddi tehdit oluşturacağının altını çizen Hoedeman, "Çünkü sosyal medyanın bağımlılık yaratan manipülatif tasarımı, daha aşırı içeriklere olan talebin ve Avrupa genelinde aşırı sağcı, anti-demokratik siyasi güçlere olan desteğin artmasında önemli bir faktördür." değerlendirmesini yaptı.

Hoedeman, "Büyük teknoloji şirketlerinin 18 yaş üstü herkes için sosyal medya bağımlılığını derinleştirmeye devam etmesine izin vermek, neredeyse hepsi otoriter (ABD Başkanı Donald) Trump yönetimiyle yakından bağlantılı olan ABD teknoloji devlerinin ekonomik ve siyasi gücünü artıracak ve bizim bu şirketlere olan toplumsal bağımlılığımızı pekiştirecektir." ifadesini kullandı.​​​​​​​