چوار سەعات لە موسڵ

ھەولێر/ نوێنەر فاتیح - مستەفا كەریم

بە درێژایی رێگە بیرم لە ژیانی دانیشتووانی موسڵ دەكردەوە، بە تایبەتی دوای ئەو دەنگۆ و هەواڵانەی لە میدیاكانەوە بڵاوكرانەوە كە باسیان لە بڕیارەكانی داعش دەكرد لەسەر شێوەی ژیانی خەڵكی ئەو ناوچانە.

پێشتر هەوڵماندابوو بە كامێرا و كەرەستەكانمانەوە بڕۆینە شاری موسڵ و رووماڵی رووداوەكان بكەین، بەڵام داعش رەزامەندی نەنواند و تا ئێستا رێگەی نەداوە رۆژنامەنووس بۆ كاری رۆژنامەوانی بچێتە ئەو شارە.

ئەمجارە بڕیارماندا وەك سڤیل بچینە ئەو شارەوە، لەگەڵ ئەوەشدا بیرمان لە مەترسییەكانی ئەم هەنگاوە دەكردەوە، بەو پێیەی خەڵكی موسڵ نین و بە چ بیانوویەكەوە بڕۆینە ئەو شارەوە ئەگەر لە یەكێك لە بازگەكانی داعش پرسیاریان لێكردین.

لەگەڵ دوو هاوڕی رۆژنامەنووسەکەمدا، وا رێككەوتین كە سەردانی هاوڕێیەكمان لە موسڵ بكەین و بەو بیانووەوە بڕۆینە ئەو شارەوە، بۆیە كامێرا و كەرەستەكانمان جێهێشت و بەرەو موسڵ بەڕێكەوتین.

موسڵ نزیكەی ٩٠كم لە هەولێرەوە دوورە، لەو نێوەندەدا بە چەندین خاڵی پشكنینی هێزی پێشمەرگەی كوردستاندا تێپەڕبووین و هیچ پرسیارێكیان لێ نەكردین، لە ناحیەی بەعشیقە كە دەكەوێتە ١٢كم لە باكووری رۆژهەڵاتی موسڵ، دواین خاڵی هێزەكانی پێشمەرگەمان تێپەڕاند، كە تەنیا نزیكەی ٧٠٠ مەتر لە یەكەم بازگەی چەكدارانی داعشەوە دوورە.

لەوێدا هاوڕێیەكی خەڵكی موسڵ چاوەڕێی دەكردین، بۆ ئەوەی لە كاتی تێپەڕبوون بە بازگەكانی چەكدارانی داعش و گەڕان بە ناو شارەكەدا لەگەڵمان بێ، ئەو سەركەوت و گوتی: "ئەو تاوەرەی لە خوارەوەی رێگەكە دەیبینن، یەكەم خاڵی پشكنینی چەكدارانی داعش لەوێیە."

هەر كە لە دوایین خاڵی پێشمەرگە تێپەڕبووین، بە نزیكەی ١٠٠ مەتر یەكەم ئۆتۆمبێلی تێكشكاوی پۆلیسی عێراقیمان بینی كە لە پاڵ رێگەكەبوو.

وردە وردە لە بازگەكەی چەكدارانی داعش نزیكتر دەبووینەوە، كە هەمان بازگەی سوپای عێراق بوو پێش كۆنترۆڵكردنی لە لایەن چەكدارەكانەوە.

لە دوورەوە چەند ئۆتۆمبێلێكی سوپا و پۆلیسی عێراقی دەردەكەوتن كە نزیك بازگەكە راگیرابوون، كە ئێستا داعش بۆ خۆی بەكاریاندێنێ، لەناو بازگەكەشدا چەند ئۆتۆمبێلێك ریزیان گرتبوو و یەك یەك لە خاڵەكە دەپەڕینەوە.

گەیشتینە ناو خاڵی پشكنینەكەی داعش، هاوڕی موسڵاوییەكەمان پێی گوتین كە پێویست ناكا نیگەران بین و هیچ روونادا، ئەو پێشتر دەیگوت كە چەكدارەكان لە كەس ناپرسنەوە، ئەگەر لێمانیش بپرسنەوە، ئەوە پێیان دەڵێ كە میوانی ئەوین و بە ئاسانی دەرباز دەبین.

بەڵام ئەوە نەیتوانی رووبەڕووی دڵەڕاوكێیەكەمان ببێتەوە. ئێستا لە چەكدارەكانی داعشەوە نزیكین و ئاڵاكەیان لەسەر بازگەكە دەبینین، لەسەر چەند دیوارێكیش بە گەورەیی وێنەی ئاڵای دەوڵەتە ئیسلامییەكەیان كێشاوە.

ژوورێكی بچووك لە ناو بازگەكە هەبوو، چەكێكی بیكەیسی دانرابوو و رووی لەو ئۆتۆمبێلانە بوو كە دەهاتن، ئێمەش یەكێك بووین لەوانە، چەكدارێك بە پێوە بوو و دوو چەكداری دیكە دانیشتبوون، كە ئێمە نزیك بووینەوە ئەو چەكدارەی بە پێوە بوو چووە ئەو دیوەی كە ئۆتۆمبێلەكان لە موسڵەوە دەردەچن.

ئۆتۆمبێلێكی تاكسی لە پێشمانەوە بوو و چەند سەرنشینێكی تیادابوو، چەكدارەكان بێ ئەوەی لێیانبكۆڵنەوە بە هیمای دەست ئاماژەیان بۆ كرد كە تێپەڕێ، ئەوە بۆ ئێمە دڵخۆشكەر بوو.

جامەكەم داگرت و گەیشتمە تەنیشتی دوو چەكدارەكە، یەكێكیان دەموچاوی پۆشیبوو و ئەوی دیكە گەنجێكی ریشداری ئەسمەر بوو، گوتم: "سڵاوی خواتان لێبێ"، چەكدارەكان زۆر بە گەرمی وەڵامی سڵاوەكەمیان دایەوە و گوتیان فەرموون بڕۆن.

لە بازگەكە تێپەڕبووین، بەڵام هێشتا ترسمان لە دڵدا هەر مابوو، لە ئاوێنەی ئۆتۆمبێلەكەوە چاوم هەر لەسەر بازگەكە بوو، بینیم كە چەكدارەكان تەماشامان ناكەن و سەرقاڵی بەڕێكردنی ئۆتۆمبێلەكانی دیكەن، لێرەدا هاوڕێ موسڵاوییەكەمان گوتی: "نەمگوت زۆر ئاساییە و پێویست ناكا نیگەران بن و بترسن."

ئێستا لە شاری موسڵی پارێزگای نەینەواین كە دووەم گەورەترین پارێزگای عێراقە و داعش كۆنترۆڵی كردووە، لێرە هیچ یاسا نیشتمانی و نێودەوڵەتییەك بوونی نییە، تەنیا یاساكانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام نەبێ.

ئۆتۆمبێلەكانی سوپای عێراق سووتێنرابوون و لە لاپاڵی شەقامەكان بوون، هەموو ئەو شوێنانەی كە پێشتر خاڵی پشكنینی سوپای عێراقی لێبوو و بە كۆنكرێت دەوریان درابوو، لەسەر شەقامەكان هەڵگیرابوون، هەموو ئەو شەقامانەشی بە مەبەستی "ئەمنی" گیرابوون، داعش هەموویانی كردووەتەوە.

"دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام، ویلایەتی نەینەوا، بەخێرهاتنتان دەكا"، ئەمە نووسراوی سەر ئەو پۆستەرە گەورەیە بوو كە لە سەرەتای چوونە ناو شارەكەدا هەڵواسراوە.

لە چەند شوێنێك چەكداران دەبینرێن، جا جاریش چەند گەنجێكی چەكداری دموچاو پۆشراو لە پشتی پیكابێك دەبینی و بە ناو شەقامەكاندا دەسوڕێنەوە.

گەیشتینە ترافیك لایتێك، دوو چەكدار رۆڵی پۆلیسی هاتوچۆیان دەبینێ و هاتوچۆی ئۆتۆمبێلەكانیان رێكدەخست و شۆفێرەكانیش گوێڕایەڵیان بوون.

بەناو شارەكەدا دەگەڕاین، بینیمان هەموو بارەگاكانی سوپای عێراق لە لایەن داعشەوە كۆنترۆڵكراوە، ئاڵای دەوڵەتی ئیسلامی لە هەموو بەرزاییەكدایە، بەڵام ژیانی رۆژانە زۆر ئاساییە.

هاوڕی موسڵاوییەكەمان بۆی باسكردین كە چەكدارەكان رێگری لە كەس ناكەن و دەست وەرنادەنە كاروباری خەڵكەوە، بەو هۆیەوەش سۆزی بەشێكی زۆری خەڵكەكەیان مسۆگەر كردووە.

شارێكی گەورەی وەك موسڵ ئێستا هیچ پۆلیس و فەرمانگەیەك تیایدا كار ناكا، بەڵام داعش دوو كەرتی خزمەتگوزاری گەڕاندووەتەوە سەر كار، كەرتی تەندروستی و كەرتی بەرگری شارستانی، بەڵام بەهۆی رووداوەكانەوە لە حكومەتی ناوەندییەوە مووچەیان بۆ نایا.

یەكێك لە كێشەكانی ئێستای شارەكە نەبوونی سووتەمنییە بە تایبەتی بەنزین، سەرەی ئۆتۆمبێلەكان چەندین كیلۆمەترە و وەك هاوڕێكەمان گوتی: "خەڵك بە سێ رۆژ و سێ شەو لە سەرەی بەنزین دەمێننەوە." هەروەها ئاو و كارەباش بە رێژەیەكی بەرچاو كەمبووەتەوە.

هەموو هێڵەكانی مۆبایل لە شارەكەدا كاردەكەن و فەرمانبەرەكانیان رۆژانە كاری ئاسایی خۆیان دەكەن.

كات بوو بە نیوەڕۆ بڕیارماندا لە شوێنێك نان بخۆین، بەرەو ناوچەی مەجموعەی موسڵ رۆیشتین كە زانكۆی موسڵ لەوێیە، هاوكات بازاڕێكی فراوانە.

لە رێگەدا چەند چەكدارێكی داعشمان بینی، تەنیا وەستابوون و چاودێرییان دەكرد، یاخود رۆڵی پۆلیسی هاتوچۆیان دەبینی.

گەیشتینە ناوچەی مەجموعە و ئۆتۆمبێلەكەمان لە تەنیشتی شەقامەكە راگرت، كە پێشتر ئۆتۆمبێل راگرتن لەو شوێنە قەدەغەبوو، چووینە ناو بازاڕەكەوە و هەموو شتێك زۆر ئاسایی بوو.

دوكانی سەوزە و میوەجات و ترشیات و جلوبەرگ و سەرتاشخانە و كافتریا و چایخانە.. هتد. هەموو كراوەبوون، هەروەها ئافرەتم بینی كە بازاڕی دەكرد، سەیر بوو بەلامەوە، چونكە لە میدیاكان پێشتر خوێندبوومەوە كە داعش یاسای زۆر توندی بەسەر ئەو شارەدا سەپاندووە و زۆر شتی وەك سەرتاشخانە و كافتریا و چایخانە و دەرچوونی ژنانی لە ماڵەوە بە تەنیا حەرام و قەدەغە كردووە.

لێرەدا هاوڕێ موسڵاوییەكەمان دەستیكردە گیرقانی و پاكەتێك جگەرە و چەرخێكی دەرهێنا، جگەرەیەكی پێشكەش كردم، پێمگوت كە چۆن جگەرە دەكێشێ لە كاتێكدا باس لەوە دەكرێ كە داعش حەرامی كردووە و سزای ئەو كەسانە دەدا كە جگەرە دەكێشن، ئەو پێكەنێ و گوتی: "ئەوە لە دەرەوە وا باس دەكرێ و میدیاكان بڵاوی دەكەنەوە، لێرە وانییە و هەموو شتێك ئاساییە."

چووینە چێشتخانەیەك بۆ نانی نیوڕۆ، هەر وەك رۆژانی ئاسایی هەموو جۆر خواردنێكی هەبوو و بەشە تایبەتەكەشی بە خێزان كراوەبوو و چەند خێزانێكم بینی كە دانیشتبوون و نانیان دەخوارد.

چێشتخانەكە قەرباڵەغ بوو، گوێم بۆ ئەو كەسانەی دەوروبەرم هەڵخستبوو بۆ ئەوەی بزانم باسی چی ئەكەن، خەڵكی باسی كاری رۆژانە و كێشە رۆتینییەكان و نەبوونی بەنزین هەموو ئەو شتانەیان دەكرد كە خەڵكی هەموو شارێك رۆژانە باسی دەكەن، بەڵام گوێم لە كەس نەبوو باسی داعش بكا.

نانمان خوارد و چووینەوە ناو بارزاڕەكە جارێكی دیكە بە ناو شاردا گەڕاین، هاوڕێ موسڵاوییەكەم باسی ئەوەی بۆ كردین كە بەهۆی نەبوونی مووچەوە جوڵەی بازاڕ وەستاوە، ئەوەش وا لە خەڵكەكە دەكا شارەكە جێبێڵن.

باسی لەوەشكرد كە لەو رۆژەوەی موسڵا لە لایەن داعشەوە كۆنترۆڵكراوە، هیچ تەقینەوەیەك رووینەداوە و باری ئاسایش زۆر جێگیرە، كە چەندین ساڵە موسڵ بارودۆخی وای لە رووی ئاسایشەوە بەخۆیەوە نەبینیوە.

لێرەدا پرسیارێكم لە هاوڕی موسڵاوییەكەمان كرد و داوام لێكرد بە راستی وەڵامم بداتەوە، گوتم ئایە ئێستا ئاسوودەتری یان ئەو كاتەی موسڵ لەژێر كۆنترۆڵی حكومەتی ناوەندیدا بوو، راستەوخۆ وەڵامیدایەوە و گوتی: "بێگومان ئێستا ئاسوودەترم، ئەو هەموو سەربازە لەناو شاردا نەماون و ئەو هەموو بازگە زۆرە هەڵگیراون كە هاوڵاتییانیان بێزار دەكرد، تەقینەوەش نەماوە."

دوای ئەو ماوەیە گەڕان بەناو موسڵدا، بینیمان كە ژیانی خەڵك زۆر ئاساییە، چەكدارانی داعش زۆر بە ناو شارەكەدا بڵاو نین و زیاتر لە بارەگاكانیان دەمێننەوە.

بڕیارماندا لە موسڵ دەرچین و بگەڕێنەوە هەوڵیر بەر لەوەی كات درەنگ بكا، هاوڕێكەمان هەتا ئەودیوی بازگەكەی داعش لەگەڵمان هات، جارێكی دیكە كە لە بازگەكە نزیكبووینەوە بۆ ئەوەی بچینە دەروەی موسڵ، كەمێك هەستم بە ترس كرد، بەڵام زۆر كەمتر لەو جارەی كە لە كاتی هاتنەژوورەوەی موسڵ لە بازگەكە  نزیكبووینەوە.

ئەمجارە گەنجێكی کەڵەگەت، ریشێكی زەرد، جلوبەرگی رەشی شێوەی ئەفغانی لەبەردابوو لە بازگەكە وەستابوو، گەیشتمە تەنیشتی و سڵاوم لێكرد، ئەو تەنیا بە هێمای سەر وەڵامی دامەوە و بە دەست ئاماژەی بۆ كردم كە تێپەڕم.