AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesini gerekçe gösteren İngilizler, Mart 1919'da Urfa'yı işgal ederek 1. Süvari Alayı Komutanı Binbaşı Hüseyin Bey'den birliğin şehri terk etmesini istedi. Durumun üst makamlara bildirilmesinin ardından, subay komutasında bir süvari takımı Urfa'da bırakıldı, alayın geri kalanı ise önce Karaköprü'ye, ardından Siverek'e çekildi.
İngilizler, şehir merkezinde özel ilgi gösterdikleri Ermenileri silahlandırarak atış talimi yaptırdı. Davranışlarından hoşlanmadıkları Mutasarrıf Nusret Bey'i ise tehcir bahanesiyle görevden aldırarak İstanbul'a gönderilmesini sağladılar.
Bu gelişmeler üzerine, işgale engel olmak isteyen Mustafa Kemal Paşa, vakit kaybetmeden Urfa Müftüsü ve kentin ileri gelenlerine çektiği telgrafla bağımsızlık mücadelesinin fitilini ateşledi.
Telgrafın Urfa'ya ulaşmasının hemen arkasından Eski İdare Meclisi azasından Belediye Reisi Hacıkamilzade Hacı Mustafa Efendi, Barutçuzade Hacı İmam Efendi, eşraftan tüccar Hacıkamilzade Hacı Mustafa Reşit Efendi, Mollazade Mahmut Efendi, 5. Polis komiserliğinden müstafi Arabi, katibizade Şakir Efendi, Güllüzade Osman Efendi, esnaftan Şellizade Ali Ağa, tüccardan Nebozade Hacı İmam Efendi, eşraftan Hacı Bedirağazade Halil Ağa, Jandarma tabur mülhakı İzmirli Adil Hulusi Efendi, takım kumandanlarından mülazımı evvel Hüseyin Pertev Efendi ve Jandarma Çavuşu Sofizade Hacı Mustafa Çavuş bir araya gelerek bölgenin kaderini değiştirecek ve kurtuluşun yolunu açan dönemi başlattı.
Bölgede "Onikiler" adı verilen bu grup, kurtuluş için ant içip Jandarma Kumandanı Binbaşı Ali Rıza Bey başkanlığında toplanarak oluşturulan cemiyetlerini, Sivas'ta Heyet-i Temsiliye Başkanlığına bildirdi.
15 Eylül 1919 tarihinde Paris'te yapılan ve "Suriye İtilafnamesi" olarak da bilinen anlaşmayla Urfa ve çevresinin Fransızlara devredilmesinin ardından Mustafa Kemal, Urfa Müftüsü ve eşrafına çektiği telgrafta, "Milli örgütlenişi genişletin. Her türlü haksızlığı, protesto ve icabında fiilen reddedin" talimatını verdi. İngilizler, Ekim ayı sonunda Urfa'yı boşaltarak Fransızlara teslim etti.
Binbaşı Ali Rıza Bey'in yerine Urfa Jandarma Komutanlığına atanan Yüzbaşı Ali Saip Bey, aralık ayı sonunda kente geldi. Emekli Binbaşı İhsan Bey ve beraberindekilerle ayaklanma düşüncesini görüştü. Görevden alınmasına rağmen kentin kurtuluşu için çalışmalarını sürdüren ve gerekli desteği alan Ali Rıza Bey, 15 Ocak'ta bir ayaklanma planı hazırlayarak 3 bin kişilik bir kuvvet oluşturdu.
Hacı Mustafa Hacıkamiloğlu başkanlığında oluşturulan Kuvayımilliye ordusu, 7 Şubat 1920'de şehirdeki Fransız komutana ültimatom vererek 24 saat içinde Urfa'yı boşaltmalarını istedi.
Fransız komutanın zaman kazanmaya yönelik cevabı ve devreye İngilizleri sokarak Osmanlı Hükümetine baskı yapmaya kalkışması üzerine 8-9 Şubat gecesi Fransızlara karşı taarruza geçildi. Çarpışmalar, 10 Nisan 1920'ye kadar devam etti. 10 Nisan'ı 11 Nisan'a bağlayan gece Fransız kuvvetleri, iki koldan Suruç yönüne doğru yola çıktı.
Topraklarını işgalden kurtarmak için kahramanca mücadele veren Urfa halkı, bu tarihte birliklerinin yarısını kaybeden Fransızları kentten çıkarmayı başardı.
Urfa milletvekili Osman Doğan ve 17 arkadaşı, Kurtuluş Savaşı'nda gösterilen kahramanlıktan dolayı Urfa'nın adının "Şanlıurfa" olarak değiştirilmesine ilişkin kanun teklifini TBMM'ye sundu.
Teklif, 12 Haziran 1984'te kabul edilerek kanunlaştı. Urfa ilinin adının Şanlıurfa olarak değiştirilmesi hakkındaki 3020 sayılı kanun, "22 Haziran 1984 tarih 18439 sayılı Resmi Gazete"de yayınlanarak yürürlüğe girdi.
Kurtuluş Savaşı sırasında verdiği destansı mücadeleyle büyük kahramanlık gösteren kente, "7 Nisan 2016"da da TBMM Genel Kurulunda oy birliğiyle İstiklal Madalyası verildi.
Üzerinden 105 yıl geçen destansı mücadele, kentte hiçbir zaman unutulmadı. Bu mücadeleye dair türküler yazıldı, çatışmalarda kullanılan silah ve mühimmatların sergilendiği Kurtuluş Müzesi'nde başlatılan restorasyon çalışmaları ise halen devam ediyor. Mücadelenin fitilini ateşleyen kahramanlara atfen, kentte "Onikiler" adını taşıyan bir mahalle de bulunuyor.
Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Kasım Gülpınar, AA muhabirine, tüm Şanlıurfalıların düşman işgalinden kurtuluşunun yıl dönümünü kutlayarak, şehitlere rahmet diledi.
11 Nisan gününü hayırla yad ettiklerini aktaran Gülpınar, şöyle konuştu:
"Şanlı, gururlu bir mücadelenin bugün sevincini yaşıyoruz. Bu sadece Urfa tarihine değil, Türkiye ve dünya tarihine altın harflerle yazılmış haklı bir mücadelenin neticesidir. 'Şanlı' unvanının Şanlıurfa'ya verilmiş olması bizleri ayrıca gururlandırıyor. Bu unvanı ne kadar hak ettiğimizi, 105 yıl önce dağa taşa altın harflerle yazarak tüm dünyaya gösterdik. Urfa, haklı ve muhteşem bir direnişle düşman işgalinden kurtulmuştur. Önemli olan bu destanı gelecek nesillere aktarabilmek, unutturmamaktır. Özellikle genç kuşakların tarihten ders çıkarması adına bu tür etkinlik ve organizasyonları son derece önemsiyoruz."
Gülpınar, Şanlıurfa Valiliği ile düzenledikleri etkinliklere herkesi davet etti.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
