Çınar ilçesine 13 kilometre uzaklıktaki Demirölçek Mahallesi yakınlarında, 124 metre yükseklikteki kayalık tepede bulunan ve askeri yerleşimde dünyada bulunan son Mithras Tapınağı'nın ortaya çıkarıldığı kale, bilimsel kazılarla tarihe ışık tutuyor.
UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne 2020 yılında dahil edilen, kentin önemli turizm değerlerinden olan kalede bir yandan arkeolojik kazılar sürerken diğer yandan yerli ve yabancı ziyaretçiler ağırlanıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Valilik, Çınar Kaymakamlığı, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, Diyarbakır Müzesi Müdürlüğü, Dicle Üniversitesi, Karacadağ Kalkınma Ajansı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), Safir Tuz'un katkılarıyla 2014 yılında başlatılan kazılar yıl boyu devam ediyor.
Kale ve çevresindeki 1000 dönüm alanda bugüne kadar 15 metre yüksekliğinde ve 1200 metre uzunluğunda sur kalıntısı, 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, tahıl ve silah depoları, kaya mezarları, su kanalları ile 63 su sarnıcı, yer altı kilisesi, 400 kişilik yer altı sığınağı, konutlar ve gizli geçitler, milattan sonra 4. yüzyılda Hristiyanlığın benimsenmesiyle önemini kaybeden, dönemin Mithras dinine ait yer altı tapınağı ve Mithras Tapınağı'na gizli dini tören ve ayinler için gelen davetlilerin konakladığı alan ile birçok esere ulaşıldı.
Arkeolojik kazılarla geçmişe ışık tutan tarihi kalenin gelecek kuşaklara aktarılması için başlatılan kapsamlı restorasyon da sürüyor.
Çınar Kaymakamlığınca hazırlanan, İŞKUR'un "İşgücü Uyum Programı" kapsamında hayata geçirilen proje ile kırsal Demirölçek ve Aşağıkonak mahallelerinde yaşayan 35 kadın, 6 ay boyunca tarihi kalede yürütülen arkeolojik kazılarda görev alıyor.
Aldıkları eğitimin ardından haftanın 3 günü arkeolojik kazıları yürüten uzman ekibin çalışmalarına destek veren kadınlar, kazançlarıyla da aile bütçesine katkı sunuyor.
Tarihi kalede kazı çalışmalarıyla ilgili incelemelerde bulunan Çınar Kaymakamı Zikrullah Erdoğan, AA muhabirine, Zerzevan Kalesi'nde kadınların tarihi ve kültürel mirası ortaya çıkardıklarını söyledi.
Erdoğan, çalışmalara katılan 35 kadının kalenin yakınındaki iki mahallede yaşadıklarını ifade ederek, "Projemiz, ocak ayında 'İşgücü Uyum Programı' kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Diyarbakır Valimiz Murat Zorluoğlu'nun destekleriyle sahada kadın istihdamını artırmaya yöneliktir. 3 bin yıllık Zerzevan Kalesi'nde kadının etkisini tekrar gün yüzüne çıkarmak, onları iş gücüne, hayata, topluma kazandırmak, kimseye muhtaç olmamaları adına projede kadınların yer almasını istedik. Kadınlar sahada çalışıyor, mutlular ve projenin de devam etmesini istiyorlar. Şimdilik 6 aylık bir proje ve haziran ayı itibarıyla projenin devam etmesi için görüşme yapacağız." bilgisini paylaştı.
Kaledeki kazı çalışmalarında yer alan kadınların kazanç da elde etmenin mutluluğunu yaşadığını belirten Erdoğan, bu memnuniyetin sürmesi için ellerinden gelen çabayı göstereceklerini söyledi.
Erdoğan, "Kadınlar mutluysa biz de mutluyuz. Bir işe kadın eli değdiyse daha marifetli ve zerafetli olur. O zerafeti yaratmak adına kadınları el üstünde tutuyoruz. Haftanın 3 günü tarihe ışık tutmak noktasında ellerinde malaları, kazmaları, kürekleri ile çalışıyorlar. Roma'nın sınır garnizon noktasında onlar da tarihe bir lamba yakıyor." diye konuştu.
Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun ise Zerzevan Kalesi'nde kazı çalışmalarının 2014'ten bu yana aralıksız devam ettiğini belirtti.
Kültür ve Turizm Bakanlığının "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında kazı ve restorasyon çalışmalarının 12 ay boyunca yapıldığını ifade eden Coşkun, şunları kaydetti:
"Bu yıl ilk kez 35 kadınla tarihi yeniden ortaya çıkarıyoruz. Kazılara ilişkin kadınlara eğitim verdik. Eğitimlerin ardından kazıya başladılar. Tarihi kadınların eliyle ortaya çıkarmak önemli. Kale, kadın istihdamı açısından önem kazandı. Kadınlar kaledeki konut yapılarında çalışıyor. Zerzevan Kalesi için konutlar oldukça önemli ve kadın elinin değmesi gerekiyordu. Askerler ve siviller yaşadığı için en çok bulgunun ortaya çıktığı yerlerdir. Birçok soru işaretine cevap alınacak alan. Bunların kadın eliyle ortaya çıkarılması kazı açısından önemli."
Kaleye yoğun bir ziyaretçi akını olduğunu dile getiren Coşkun, geçen yıl 400 bin kişinin ziyaret ettiği kaleye bu yıl 700 bin ziyaretçi beklediklerini söyledi.
Coşkun, UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'nde yer alan kalenin asıl listeye girmesi için çalışmaların devam ettiğini kaydetti.
Kaledeki kazılara katılan kadınlardan Helin Alan, yaşadığı mahalleden kaleyi hep gördüğünü, bir gün burada çalışacağını hiç düşünmediğini belirtti.
Alan, "Arada gezmek için kaleye geliyordum, ilgimi çekiyordu. Artık haftanın 3 günü kalede çalışıyorum. Burada çalışarak kazanç da sağlıyoruz. Haftanın 4 günü de YKS'ye hazırlanıyorum. Arkeoloji bölümünde okumak istiyorum. Tarihi dokuya sahip çıkmak çok güzel bir duygu. Kadın olarak kalede çalışmak ve ayaklarımın üzerinde durmak gurur verici. Aileme de destek oluyorum. Zerzevan Kalesi'nde çalışarak aileme destek olmanın mutluluğunu yaşıyorum." dedi.
Eylem Ata ise tarihi bir kalede çalışma imkanı bulduğu için heyecan duyduğunu anlatarak, "Daha önce herhangi bir işte çalışmadım. Mahallemizde bulunan kalede çalışmak mutluluk ve heyecan veriyor." ifadelerini kullandı.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
