Trump, "Kurtuluş Günü" olarak nitelendirdiği 2 Nisan 2025'te Amerikan sanayisinin "yeniden doğuşu" hedefiyle yeni ticaret rejimini duyurdu.

Beyaz Saray'ın Gül Bahçesi'nde ilan edilen, korumacı ticaret politikalarını içeren plan, geride kalan 12 ayda piyasalarda hareketliliğe neden oldu.

Ancak Washington merkezli Tax Foundation tarafından hazırlanan analiz, sürecin öngörüldüğü şekilde ilerlemediğine işaret etti. Analizde, nisan ayındaki duyurudan kısa bir süre sonra başlayan ve aylar içinde 50'den fazla kez tekrarlanan kapsamlı revizyonlarla stratejinin başlangıçtaki "karşılıklılık" vaadinden uzaklaştığına dikkat çekildi.

Trump'ın bir uygulayıp bir askıya aldığı tarifelerle küresel ticarette belirsizlik artarken, geniş kapsamlı ekonomik dönüşüm vaadiyle kamuoyuna duyurulan süreç, birinci yıl dönümünde yerini karmaşık iade taleplerine ve tartışmalı makroekonomik verilere bıraktı.

Ticari gerilim tırmandı

Trump, Kurtuluş Günü'nde Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nı (IEEPA) devreye sokarak, ticaret ortaklarının ABD ürünlerine uyguladığı tarifelerin aynısının ilgili ülkelere uygulanması talimatını verdi.

Temel tarife oranının yüzde 10 olacağını duyuran Trump, ülkelerin uyguladığı tarifeler ve tarife dışı engellere göre değişen ve yüzde 50'ye varan gümrük vergisi oranlarını paylaştı.

Bu kapsamda, tüm ülkelere getirilen yüzde 10'luk temel gümrük vergisi 5 Nisan 2025'te yürürlüğe girerken, ülkelere özel daha yüksek oranlı ek tarifelerin 9 Nisan 2025'te uygulanması planlandı. Ancak bu ek tarifeler, Çin hariç diğer ülkeler için 90 gün süreyle askıya alındı.

Trump, misilleme yapan Çin'e yönelik ek gümrük vergisini yüzde 125'e çıkarırken, fentanil gerekçesiyle uygulanan yüzde 20'lik tarife ile ABD'nin Çin'e uyguladığı toplam tarife oranı yüzde 145'e ulaştı.

Tırmanan gerilimin ardından ABD ve Çinli yetkililer mayısta İsviçre'nin Cenevre kentinde bir araya gelerek tarifeleri 90 gün süreyle düşürme konusunda anlaştı. Bu kapsamda, 14 Mayıs 2025'ten itibaren ABD'nin Çin mallarına uyguladığı tarife oranı geçici olarak yüzde 30'a indirildi.

ABD ile Çin heyetleri karşılıklı tarife artışlarıyla tırmanan ticaret geriliminin çözümü için belirli aralıklarla masaya oturdu.

Temmuz sonunda karşılıklı tarife oranları revize edildi

Karşılıklılık esasına dayalı ek tarifelerin askıya alındığı süreçte ABD, Avrupa Birliği (AB), İngiltere, Japonya ve Güney Kore ile anlaşmalar yaptı, bazı ülkelere ise tarife mektupları gönderdi.

Trump, 31 Temmuz 2025'te ise karşılıklılık esasına dayanan tarife oranlarında değişiklik öngören bir kararname imzaladı.

Bu kararnameyle ABD, yaklaşık 70 ticaret partnerine yüzde 10 ile yüzde 41 arasında değişen oranlarda gümrük vergisi getirdi. Bazı ülkelerin ek tarife oranları 2 Nisan 2025'te açıklanan oranlara kıyasla artırılırken, bazı ülkeler için oranlar düşürüldü.

Ülkelere yönelik tarifelere ek olarak Trump yönetimi geçen yıl birçok sektöre yönelik gümrük vergilerini de uygulamaya koydu.

Tarifelerle ilgili yasal süreçte son noktayı Yüksek Mahkeme koydu

Bu süreçte Trump'ın tarifeleri, bazı özel şirketler ve eyaletler tarafından ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesine taşındı.

Mahkemenin geçen yıl mayıs ayında karşılıklılık esasına dayalı tarifelerin IEEPA kapsamındaki başkanlık yetkisini aştığına karar vermesi sonrasında ABD yönetimi temyize gitti.

Temyiz Mahkemesi, 29 Ağustos 2025'te alt mahkemenin kararını büyük ölçüde onaylarken, tarifelerin derhal iptalini ise reddederek Trump yönetimine Yüksek Mahkeme'ye itiraz başvurusu için süre tanıdı.

Geçen yıl 5 Kasım'da tarafların savunmalarını dinleyen Yüksek Mahkeme, bu yıl 20 Şubat'ta 3'e karşı 6 oyla IEEPA'nın başkana tarife koyma yetkisi vermediğine hükmetti.

Kararda, yasada yer alan "ithalatı düzenleme" ifadesinin Kongre'nin "vergi koyma" yetkisini kapsamadığı, büyük ekonomik ve siyasi etkisi olan "son derece önemli" bir yetki devrinin Kongre tarafından muğlak bir dil kullanılarak yapılamayacağı belirtildi.

Trump yönetimi, tarifeler için yeni yasal dayanak arayışına girdi

Yüksek Mahkeme'nin kararı sonrasında aynı gün Trump, tüm ülkelere yönelik yüzde 10 küresel gümrük vergisi getirilmesine ilişkin kararı imzaladı.

Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Trump'ın 1974 Ticaret Yasası'nın 122. maddesi uyarınca sahip olduğu yetkiyi kullandığına işaret edilerek, bu maddenin başkana belirli temel uluslararası ödeme sorunlarını ek vergiler ve diğer özel ithalat kısıtlamaları yoluyla ele alma yetkisi verdiği vurgulandı.

Bu kapsamda ABD'ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle yüzde 10 ithalat vergisi getirildiği belirtilen açıklamada, kararın 24 Şubat'tan itibaren yürürlüğe gireceği kaydedildi.

Ayrıca Yüksek Mahkeme'nin kararı sonrası ithalatçı firmalar tarifelerin iadesini talep ederken, geçmişe dönük vergilerin iadesine ilişkin usul tartışmaları gündemi meşgul etti.

Penn-Wharton Bütçe Modeli'ne göre, IEEPA kapsamındaki tarifeler için tahsil edilen ve iade edilmesi gerekebilecek tutarın 175 milyar doların üzerinde olduğu tahmin edildi.

ABD Gümrük ve Sınır Muhafaza (CBP) birimi ise ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesine sunduğu belgede, IEEPA kapsamında tahsil edilen ve ödenmesi beklenen vergi tutarının 4 Mart itibarıyla yaklaşık 166 milyar dolar olduğunu bildirdi.

Ortalama etkin tarife oranı yüzde 10,5 seviyesinde

Yale Üniversitesi Bütçe Laboratuvarı verilerine göre, Trump yönetiminin uygulamaya koyduğu gümrük vergileri sonucunda ABD'de ortalama etkin tarife oranı yüzde 14,3'e ulaşarak 1939'dan bu yana en yüksek seviyesini gördü.

Yüksek Mahkeme'nin şubat ayında verdiği karar sonrası bu oran yüzde 7,3'e gerilese de yeni getirilen tarifelerle yüzde 10,5'e yükseldi.

Bu oran, geçen yıl görülen zirve hariç tutulduğunda 1943'ten bu yana kaydedilen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti.

Dış ticaret açığında değişken seyir

Dış ticaret açığını kapatma hedefi doğrultusunda atılan radikal adımlara rağmen ABD'nin mal ticareti dengesinde geçen yıl iyileşme gözlenmedi.

Veriler, yüksek gümrük vergisi oranlarının uygulanmaya başladığı 2025'te mal ticareti açığının daralmak yerine büyüdüğünü ortaya koydu.

ABD'nin mal ticareti açığı geçen yıl genelinde yüzde 2 artarak 1 trilyon 241 milyar dolara ulaştı. Bu tutar 2024'te 1 trilyon 215 milyar dolar seviyesindeydi.

Uzmanlar, gümrük vergilerinin ithalat maliyetlerini yükseltmesine rağmen, yerli üretimdeki artışın ithal ikamesini sağlamakta yetersiz kalmasının bu tabloda etkili olduğunu ifade etti.

Geçen yıl nisan ayından bu yıl ocak sonuna kadar geçen 10 ayda ise ABD'nin mal ticareti açığı yüzde 21 azalışla 858,2 milyar dolara indi.

Aynı dönemde ülkenin ihracatı yüzde 7 artarken, ithalatı yüzde 4 geriledi.

Tarifelerden milyarlarca dolarlık gelir elde edildi

ABD Hazinesi'nin gümrük vergilerinden elde ettiği gelir ise geçen yıl boyunca önemli bir hacme ulaştı.

Trump'ın tarife politikalarının yürürlüğe girmeye başladığı geçen yıl şubat ayından itibaren ABD'nin gümrük vergilerinden elde ettiği gelirde artış gözlense de en belirgin artış karşılıklılık esasına dayalı tarifeler kapsamında açıklanan yüzde 10'luk temel tarife oranının yürürlüğe girdiği geçen yıl nisan ayında yaşandı.

ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre, Trump'ın göreve başladığı geçen yıl ocak ayında 7,3 milyar dolar olan ABD'nin gümrük vergilerinden elde ettiği net gelir, şubatta 7,2 milyar dolara geriledikten sonra martta 8,2 milyar dolara yükseldi.

Gümrük vergisi gelirlerinde hızlı bir yükselişin kaydedildiği geçen yıl nisan ayında 15,6 milyar dolar ABD Hazinesi'nin kasasına girerken, geçen yıl mayısta 22,2 milyar dolar, haziranda 26,6 milyar dolar, temmuzda 27,7 milyar dolar, ağustosta 29,5 milyar dolar, eylülde 29,7 milyar dolar, ekimde 31,4 milyar dolar, kasımda 30,8 milyar dolar ve aralıkta 27,9 milyar dolar gümrük vergisi geliri elde edildi.

Güncel verilere göre, bu yıl ülkenin gümrük vergilerinden elde ettiği net gelir ocak ayında 27,7 milyar dolar, şubat ayında da 26,6 milyar dolar oldu.

Gümrük vergilerinden 2025 yılı genelinde elde edilen toplam net gelir 264 milyar dolar olurken, bu tutar karşılıklılık esasına dayalı tarifelerin açıklandığı Nisan 2025'ten bu zamana kadar olan süreçte ise 295,6 milyar dolar olarak hesaplandı.

Ancak bu rakam Trump yönetiminin tarifelerden elde etmeyi öngördüğü yıllık 300 milyar dolar ile 600 milyar dolarlık beklenti aralığının altında kaldı.

Analizler tarifelerin yükünün ABD'li işletmeler tarafından üstlenildiğine işaret ediyor

Öte yandan bazı kuruluşların analizleri, Trump yönetiminin ticaret politikalarının ABD'li küçük işletmeler üzerinde ağır bir vergi yükü oluşturduğunu ortaya koyuyor.

Washington merkezli düşünce kuruluşu Center for American Progress (CAP) analizine göre, ithalatçı küçük işletmelerin gümrük vergisi faturaları Mart 2025-Şubat 2026 döneminde bir önceki 12 aylık döneme (Mart 2024-Şubat 2025) kıyasla üç katına çıktı.

Trump yönetiminin ticaret politikalarını uygulamaya başlamasından bu yana ortalama bir ithalatçı küçük işletme son bir yılda gümrük vergileri için fazladan 306 bin dolar ödemek durumunda kaldı.

Almanya merkezli Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü'nün raporunda da Trump'ın uyguladığı tarifelerin maliyetinin büyük ölçüde Amerikalılar tarafından karşılandığı, tarife yükünün yüzde 96'sının ABD'deki ithalatçılar ve tüketicilere yansıdığı bildirildi.

Tax Foundation'ın analizi ise Trump yönetimin tarifelerle ülkeye trilyonlarca dolar yatırım çekildiği iddialarıyla farklı bir tablo ortaya koydu.

Analize göre, 2025 yılında doğrudan yabancı yatırımlar 288,4 milyar dolarda kalarak önceki 10 yılın ortalaması olan 320,7 milyar doların gerisinde seyretti.

ABD Çalışma Bakanlığının verileri de imalat sektöründe Nisan 2025'ten bu yana yaklaşık 100 bin kişilik istihdam kaybı yaşandığını gösterdi.