Orta Doğu'daki gerilim kömür fiyatlarında sert artışa yol açtı

ABD ve İsrail'in 27 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan ve İran'ın misillemeleriyle tırmanan gerilim, bölgedeki enerji akışına yönelik riskleri artırarak küresel enerji piyasalarında zincirleme fiyat artışlarını tetikledi.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol ve doğal gaz arzına yönelik endişeler gaz fiyatlarını yükseltirken, artan sevkiyat maliyetleri ve taşımacılıktaki gecikmeler de kömür fiyatlarında yükselişe sebep oldu. Bu da global ölçekte referans alınan Newcastle ve Rotterdam borsalarında rekor artışlar görülmesinde etkili oldu.

Asya'da referans Newcastle kömür vadeli işlemleri 27 Şubat'ta ton başına 115,80 dolardan kapanmıştı. Söz konusu fiyat 9 Mart'ta 138 dolara kadar yükselirken, bu rakam Aralık 2024'ten bu yana görülen en yüksek seviye oldu. Bu borsada 10 Mart kapanış fiyatı ton başına 133,65 dolar olarak kaydedildi.

API2 Rotterdam Kömürü de 27 Şubat'ta kapanışı ton başına 106 dolarken, 9 Mart'ta 132 dolardan işlem gördü. Bu rakam Mayıs 2023'ten bu yana görülen en yüksek seviye oldu. Söz konusu borsada 10 Mart kapanışı ton başına 121 dolardan gerçekleşti.

Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, AA muhabirine, mevcut jeopolitik krizin doğal gaz fiyatlarında keskin artışa yol açtığını belirtti.

Martta Avrupa Birliğinde doğal gaz santrallerinde üretilen elektriğin maliyetinin yüzde 51 arttığını kaydeden Alparslan, "Bazı ülkelerde kömür ve gaz, elektrik üretiminde birbirinin yerine kullanılabilen yakıtlar olarak işlev görüyor. Gazdan elektrik üretimi pahalılaştıkça, üreticiler kömüre yönelme eğilimi gösterebiliyor. Gazla birlikte kömür fiyatlarının da yükselmesinde bu yakıt ikamesinin rol oynamış olması muhtemel. Ancak bu durum, kömürün stratejik öneminin teyidi olarak değil, fosil yakıt piyasalarındaki dalgalanmaların bir göstergesi olarak değerlendirilmelidir." dedi.

Geçen yıl kömürden elektrik üretiminin kömüre bağımlı ülkelerde bile gerilediğini vurgulayan Alparslan, dünyanın en büyük iki kömür bazlı elektrik üreticisi Çin ve Hindistan'ın yanı sıra Almanya ve Polonya'daki üretim düşüşlerinin de dikkat çekici olduğunu söyledi.

Alparslan, yenilenebilir enerji teknolojilerinin her yıl daha ucuz ve daha güvenli hale geldiğini anlattı.

"Yenilenebilir enerji kaynakları, enerji güvenliğini güçlendirir"

Fosil yakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların ve gaz ile kömürün jeopolitik şoklara karşı kırılganlığının, ithalata bağımlı ülkeler için enerji güvenliği risklerini artırdığını dile getiren Alparslan, "Yenilenebilir enerji sistemleri büyük ölçüde yüksek başlangıç yatırımıdır. Ancak görece düşük işletme maliyetleri gerektirdiği için yenilenebilir kaynakları önceleyen bir enerji politikası küresel yakıt piyasalarındaki dalgalanmalara maruziyeti azaltır ve uzun vadeli enerji güvenliğini güçlendirir." ifadelerini kullandı.

Alparslan, Türkiye'nin de küresel kömür fiyatı yükselişinden etkilendiğine işaret ederek, şöyle konuştu:

"2025'te Türkiye, kömürden ürettiği elektriğin yaklaşık üçte ikisini ithal kömürden karşıladı. Buna karşın, yerli kömürün enerji içeriği düşük ve mevcut linyit santrallerinin önemli bölümü yaşlanmış durumda. İthalata dayalı bu yapı ve jeopolitik risklerin artırdığı fosil yakıt fiyat dalgalanmaları, Türkiye'nin enerji politikasında yenilenebilir enerjiyi genişletmenin stratejik önemini daha da güçlendiriyor."

Ulusal Enerji Analizi Merkezi Araştırmacısı Lars Schernikau da kömür fiyatlarındaki artışta, doğal gaz fiyatlarının keskin şekilde yükselmesinin yanı sıra sevkiyat rotalarının uzaması ve artan yakıt maliyetleri nedeniyle navlun maliyetlerinin artmasının da etkili olduğunu söyledi.

Kömür fiyatlarının büyük ölçüde doğal gaz fiyatlarından etkilendiğini ifade eden Schernikau, "Orta Doğu'daki fiziksel arz sorunları nedeniyle gaz fiyatlarının keskin şekilde yükselmesi, tüm enerji kompleksinde fiyatları yukarı çekiyor ve buna kömür de dahil oluyor." değerlendirmesinde bulundu.

Schernikau, kömürün elektrik üretiminde düşük maliyetli, güvenli ve istikrarlı bir kaynak olduğuna dikkati çekerek, "Ülkelerin jeolojik ve jeopolitik koşullarına bağlı olarak çeşitli enerji kaynaklarından oluşan bir portföye sahip olması gerekir. Ucuz, güvenilir ve uygulanabilir alternatiflere sahip olmadan kömürün enerji karışımından tamamen çıkarılması mümkün değildir. Kömürü sistemden ne kadar hızlı elimine etmeye çalışırsak, elektrik sistemlerimiz o kadar pahalı ve daha az güvenilir hale gelir." dedi.

Ülkelerin çeşitli risklere karşı güvence olarak uzun vadeli enerji portföylerinde kömürün payını artırması gerektiğini bildiren Schernikau, "Bu yalnızca jeopolitik nedenlerle değil, aynı zamanda enerji sistemlerinin maliyetlerini düşük tutmak ve elektrik şebekelerini istikrarlı ve güvenli kılmak açısından da önemli." ifadesini kullandı.