Prim. dr. Jadranka Jovović, subspecijalistkinja medicinske onkologije u bolnici Medicana Sarajevo, upozorila je na kontinuirani i zabrinjavajući porast broja oboljelih od malignih bolesti u Bosni i Hercegovini, s posebnim naglaskom na osobe mlađe od 50 godina.

- Porast obolijevanja i smrtnosti

Jovović je istakla da karcinom ostaje drugi vodeći uzrok smrtnosti u svijetu, odmah nakon kardiovaskularnih bolesti, te da se struktura najčešćih karcinoma globalno u posljednje tri decenije gotovo nije mijenjala. Ipak, u BiH je zabilježen gotovo 80-postotni porast obolijevanja kod mlađe populacije.

„Najveći porast incidence bilježe kolorektalni karcinom i karcinom dojke kod mlađih žena, dok raste i učestalost karcinoma gušterače i bubrega“, rekla je Jovović. Posebno je upozorila na dramatičan porast kolorektalnog karcinoma kod muškaraca mlađih od 50 godina, koji se povezuje s modernom ishranom, gojaznošću i nedostatkom fizičke aktivnosti.

Prema njenim riječima, karcinom dojke i dalje je najčešće dijagnostikovan kod žena, dok je kod muškaraca najčešći karcinom pluća. Zabrinjava i rast karcinoma pluća kod žena i nepušača.

Zvanični podaci pokazuju stalni rast obolijevanja i smrtnosti u BiH. Stopa mortaliteta u Federaciji BiH porasla je sa 130 na 100.000 stanovnika 2000. godine na 212 na 100.000 u 2021. godini, dok je u Kantonu Sarajevo zabilježena najviša stopa — 281 na 100.000 stanovnika. Procjenjuje se da se godišnje u BiH registruje oko 12.000 novih slučajeva raka, a više od 7.000 osoba izgubi život.

- Prevencija i skrining

Jovović je naglasila da se prevencija i dijagnostika u BiH trenutno transformišu, prelaskom sa sporadičnih akcija na organizovane programe skrininga, uz podršku Evropske unije i Ujedinjenih nacija. Istraživanja se provode za karcinom grlića materice, dojke, debelog crijeva i prostate, a trebala bi poslužiti kao osnova za prvi nacionalni program organizovane prevencije raka.

Kanton Sarajevo provodi najobuhvatniji program ranog otkrivanja karcinoma do sada, uključujući besplatne preglede za najčešće vrste raka i snažan fokus na HPV vakcinaciju kao primarnu prevenciju karcinoma grlića materice.

„Prevencija i rano otkrivanje su višestruko isplativiji od liječenja uznapredovale bolesti i predstavljaju najpametniju investiciju u zdravstveni sistem“, poručila je Jovović.

- Savremene terapije i budućnost liječenja

Onkologinja je istakla da moderna onkologija bilježi snažan napredak kroz personalizovani pristup liječenju, ciljane terapije i imunoterapiju, koje poboljšavaju ishode i kvalitet života pacijenata, čak i u uznapredovalim fazama bolesti.

Zaključila je da prevencija, promjena životnog stila, vakcinacija i redovni skrining ostaju najmoćnije oružje u borbi protiv karcinoma, uz apel građanima da se odazovu preventivnim pregledima i ne čekaju pojavu simptoma.