Orta Asya'da 2025 bölgesel bütünleşme yılı oldu

Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan, siyasi diyalogdan ekonomiye, ulaştırmadan dijital dönüşüme kadar birçok alanda işbirliğini derinleştirerek bölgesel entegrasyonu güçlendirdi.​​​​​​​

Yıl boyunca cumhurbaşkanları düzeyinde düzenlenen zirveler ve farklı bakanlar arasında yapılan toplantılar, Orta Asya ülkeleri arasında karşılıklı güven ve işbirliğini pekiştirmekle birlikte, bu ülkeler arasında ortak tutumların oluşmasına da katkı sağladı.

Ticaret ve sınır geçişlerinin kolaylaştırılması, sınır anlaşmazlıklarının çözümü ile lojistik altyapının geliştirilmesi konularında somut ilerlemeler kaydeden bölge ülkeleri arasındaki karşılıklı güven ve işbirliği de en üst seviyelere ulaştı.

Orta Asya ülkeleri, gelişen ticari-ekonomik ilişkiler, dengeli diplomasi, altyapı yatırımları, enerji alanındaki işbirlikleri ve teknoloji odaklı kalkınma stratejileriyle Avrasya'da yükselen bir merkez olma yolunda önemli adımlar attı.

Ulaştırma ve lojistik projeleri bölgesel bütünleşmenin itici gücü olurken, Çin ile Avrupa'yı Orta Asya üzerinden birbirine bağlayan Trans-Hazar uluslararası taşımacılık güzergahının (Orta Koridor) etkinliğinin artması ve Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolu hattı inşaatının başlatılması bölgenin küresel tedarik zincirlerindeki stratejik önemini yükseltti.

Dış politikada çok yönlü ve dengeli diplomasi anlayışını sürdüren Orta Asya ülkeleri, küresel güçler arasında taraf olmaktan kaçınarak yapıcı işbirliğine dayalı yaklaşım sergilemeye gayret gösterdi.

Bölge ülkelerinin Çin, Rusya, Avrupa Birliği (AB) ve ABD ile eş zamanlı üst düzey ilişkiler yürütmesi bölgenin en önemli kazanımlarından biri olarak öne çıkarken 2025, Orta Asya'nın sadece mevcut koşullara uyum sağladığı değil, aynı zamanda uzun vadeli bölgesel bütünleşme vizyonunu somutlaştırdığı bir yıl olarak kayıtlara geçti.

C5+1 formatındaki toplantılar arttı

Bölgenin küresel siyasetteki rolü ve stratejik öneminin giderek artması küresel güçlerin Orta Asya bölgesine gösterdiği ilgiyi de beraberinde getirirken, sadece geçen yıl bu ülkelerin katılımıyla C5+1 (Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan artı) formatındaki Orta Asya-AB, Orta Asya-Çin, Orta Asya-Rusya, Orta Asya-ABD ve Orta Asya-Japonya zirveleri tertip edildi.

Bu zirvelerde söz konusu ülkeler, Orta Asya bölgesiyle ilgili geliştirdikleri yeni stratejilerini ortaya koymasıyla dikkati çekti.

Özbekistan'ın Semerkant kentinde Nisan 2025'te düzenlenen Orta Asya-AB Zirvesi'nde bölge ülkeleriyle ilişkilerini "geliştirilmiş ortaklık" seviyesine çıkaran Avrupa, bölgede ulaştırma, kritik maddeler, temiz enerji ve dijital altyapıya odaklanan 12 milyar avroluk, "Global Gateway" olarak adlandırılan yatırım paketini açıkladı.

Orta Asya ülkeleri ile "Kuşak ve Yol" girişimi kapsamında büyük yatırım projelerini sürdüren Çin arasında haziranda Kazakistan'ın başkenti Astana'da tertip edilen Orta Asya-Çin Zirvesi'nde taraflar arasında "Ebedi İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Anlaşması" imzalandı.

Bunun sonucunda geçen yıl Çin ile Orta Asya ülkeleri arasındaki ticaret hacmi ilk kez 100 milyar dolar barajını aşarken, Pekin, bölge ülkelerinin en büyük ticaret ortağı haline geldi.

Tacikistan'ın başkenti Duşanbe'de ekim ayında düzenlenen Orta Asya-Rusya Zirvesi ile Rusya, değişen jeopolitik koşullara rağmen bölge için kilit ülke ve önemli bir ticari ortak olmaya devam ettiğini göstermeye çalıştı.

ABD'nin başkenti Washington'da kasımda yapılan Orta Asya-ABD Zirvesi ise ABD'nin bölgeye artan ilgisinin bir göstergesi olarak değerlendirilirken, diğer yandan Beyaz Saray, bu zirve ile kritik madenler konusunu Orta Asya politikasının merkezine aldığını ortaya koydu.

Japonya'nın başkenti Tokyo'da aralıkta düzenlenen Orta Asya-Japonya Diyaloğu Birinci Liderler Zirvesi de nadir toprak elementleri, enerji, ulaştırma ve teknoloji alanlarında işbirliğini daha üst düzeye taşıyacak kararlar alınmasıyla gündeme geldi.

Özbekistan'ın başkenti Taşkent'te kasımda Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Tacikistan ve Azerbaycan cumhurbaşkanlarının katılımıyla düzenlenen Orta Asya Devlet Başkanları 7. İstişare Toplantısı ise tarihi kararların alınmasıyla dikkati çekerken, liderler bir sonraki zirvenin "Orta Asya ve Azerbaycan Devlet Başkanları İstişare Toplantısı" adıyla yapılmasını kararlaştırdı.

Zirvede konuşan ev sahibi Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, bu toplantı şeklinin stratejik bir platform olan "Orta Asya Topluluğu" formatına dönüştürülmesini, bir sekreterya ve Aksakallar Konseyinin oluşturulmasını ve ulusal koordinatörlerin statüsünün cumhurbaşkanlarının özel temsilcisi düzeyine yükseltilmesini önererek, bölge ülkeleri arasındaki entegrasyon ve işbirliği ile bölgesel bütünleşmenin en üst düzeye ulaştığını vurguladı.

Ayrıca Tacikistan'ın Hocand şehrinde martta Özbekistan, Tacikistan ve Kırgızistan cumhurbaşkanlarının katılımıyla düzenlenen zirvede, bu ülkeler arasında uzun yıllardan beri devam eden sınır anlaşmazlıkları meseleleri barışçıl çözüme kavuşturularak, üç ülke arasında ortak kalkınma, işbirliği ve güvenlik alanında yeni bir sayfa açıldı.

"2025, Orta Asya ülkeleri için bölgesel bütünleşme yılı oldu"

Özbek siyaset uzmanı Rustam Saidov, AA muhabirine, 2025'in Orta Asya ülkeleri için sınır meseleleri, bölgedeki su ve enerji kaynaklarının ortak kullanımıyla ilgili sorunların çözüldüğü bir yıl olmakla birlikte, bölgesel entegrasyon ve ticari-ekonomik, enerji, lojistik ve diğer alanlarda işbirliğinin en üst düzeye çıkarıldığı bir sene olduğunu belirtti.

Geçen yıl Orta Asya ülkelerinin dünyanın önde gelen ülkeleriyle yaptıkları C5+1 formatındaki zirvelerin küresel güçlerin bölgeye verdiği önemin bir göstergesi olduğunu ifade eden Saidov, bunların ayrıca bölge ülkelerinin büyük devletlerle ilişkilerinde eşit mesafede durmayı başardığının da gösterdiğinin altını çizdi.

Özbek uzman, "Bölge ülkelerinin düzenledikleri zirve ve toplantılarla yeni bir döneme adım attığı 2025, Orta Asya ülkeleri için bölgesel bütünleşme yılı oldu." ifadesini kullandı.