E vendosur në lagjen Beshiktash të Stambollit, menjëherë pranë Pallatit Dolmabahçe në brigjet e Bosforit, Xhamia Dolmabahçe është ndër xhamitë perandorake në arkitekturën osmane ku ndikimet perëndimore janë qartë të dukshme, raporton Anadolu.
Ndërtimi i xhamisë filloi në vitin 1853 nga Bezmialem Valide Sultan, nëna e Sulltan Abdylmexhidit, një figurë filantropike që luajti një rol të rëndësishëm në jetën shoqërore osmane përmes shumë fondeve. Pas vdekjes së Bezmialem Valide Sultan, ndërtimi i xhamisë u përfundua nga Sulltan Abdylmexhidi në vitin 1855.
Fillimisht e quajtur "Xhamia Bezmialem Valide Sultan", ndërtesa është njohur si "Xhamia Dolmabahçe" që nga ndërtimi i saj sepse ndodhet drejtpërdrejt përballë portës që shikon nga kulla e orës së Pallatit Dolmabahçe.
Arkitektonikisht, ndërsa skema e planit klasik mbetet kryesisht e pandryshuar, transformimi kryesor shihet në programin e dizajnit të fasadës dhe zbukurimeve. Ndërsa zbukurimet tradicionale osmane u zëvendësuan gradualisht nga motive perëndimore dhe stile dekorative eklektike, Xhamia Dolmabahçe konsiderohet si një nga shembujt e rëndësishëm që pasqyrojnë këtë ndryshim në arkitekturën osmane të shekullit të 19-të.
E vendosur në bregdetin e Bosforit, xhamia ofron një atmosferë të ndritshme brenda falë dritareve të saj të mëdha dhe kupolës së lartë. Dekorimet e pasura kaligrafike, punimet prej mermeri dhe dritaret e mëdha në sallën e faljes pasqyrojnë stilin arkitektonik të periudhës.
Dy minaret e xhamisë, me përmasat e tyre elegante, plotësojnë siluetën e ndërtesës, ndërsa planimetria e hyrjes dhe dekorimet e fasadës tregojnë qartë ndikimin e arkitekturës perëndimore.
Hunkar Kasri (Pavijoni i Sulltanit), i cili rrethon xhaminë nga të dyja anët, i jep ndërtesës pamjen e një pallati të vogël. E përdorur si Muze Detar së bashku me Hunkar Kasri midis viteve 1948 dhe 1961, xhamia u rihap për adhurim pasi muzeu u zhvendos në një ndërtesë të re. Struktura u restaurua për herë të fundit në vitin 1966 nga Drejtoria e Përgjithshme e Fondacioneve.
Xhamia Dolmabahçe nuk është vetëm një vend adhurimi, por edhe një strukturë e lidhur me përdorime ceremoniale dhe zyrtare rreth pallatit. Falë marrëdhënies së saj hapësinore me Pallatin Dolmabahçe, xhamia konsiderohet si një nga strukturat më mbresëlënëse arkitekturore në Bosfor.
Sot, për shkak të karakteristikave të saj arkitekturore dhe vendndodhjes, Xhamia Dolmabahçe konsiderohet si një nga ndërtesat e rëndësishme historike të Stambollit. Ajo konsiderohet si një nga xhamitë e vona perandorake në arkitekturën osmane ku ndikimet perëndimore janë të spikatura, me stilet baroke, rokoko dhe perandori të dukshme.
Profesor Dr. Aziz Doganay, anëtar i fakultetit të Departamentit të Historisë së Artit Turko-Islam në Fakultetin e Teologjisë të Universitetit Marmara, foli për Agjencinë Anadolu rreth strukturës arkitekturore, vendndodhjes dhe rëndësisë së Xhamisë Dolmabahçe, si dhe dekorimeve të saj të brendshme, kaligrafisë dhe zbukurimeve.
Duke deklaruar se xhamia ndan karakteristikat e përgjithshme të xhamive bregdetare, Doganay shpjegoi se xhamitë e këtij lloji, të tilla si Xhamia Nusretiye, Xhamia Buyuk Mecidiye dhe Xhamia Bezmialem Valide, përgjithësisht mbështeten në katër shtylla dhe janë të projektuara me një dhomë sulltani.
"Pasi administrata shtetërore u zhvendos nga Pallati Topkapi në Pallatin Dolmabahçe, lindi nevoja për të ndërtuar një xhami menjëherë pranë pallatit në mënyrë që sulltani të mund të merrte pjesë edhe në namazet e xhumasë. Megjithëse Xhamia Bezmialem Valide Sultan në të vërtetë kishte një oborr përpara, disa pjesë të hapësirës u hoqën për shkak të punimeve rrugore dhe stadiumit të ndërtuar atje", tha ai.
Doganay deklaroi se Xhamia Dolmabahçe u ndërtua në stilin perandorak, e ndikuar nga lëvizjet e artit perëndimor dhe stili neoklasik perandorak i periudhës, por shtoi: "Megjithatë, në arkitekturën osmane, stilet perëndimore nuk u imituan thjesht. Ajo ka tipare eklektike, duke përfshirë elementë të stileve baroke, perandorake dhe klasike osmane. Kjo strukturë karakterizohet nga tipare më të spikatura të Perandorisë. Detajet arkitekturore janë të diskutueshme. Ata thonë se i përket familjes Balyan, por ne gjithashtu shohim emrin e Abdulhalim Efendiut në të dhënat e zbulimit".
