САРАЕВО (АА)
- Весна Бешиќ
Во разговор за AА, членот на Претседателството на Босна и Херцеговина, Шефик Џаферовиќ, посочи дека оние што ја блокираат работата на државните институции можат само себе да си наштетат. Тој нагласи дека ентитетот Република Српска е дел од Босна и Херцеговина и дека така ќе остане засекогаш.
АА: Претставниците од босанскиот ентитет Република Српска почнаа да ја блокираат работата на институциите на БиХ. Какви чекори очекувате од новиот висок претставник Кристијан Шмит да преземе на прво место за да се обезбеди непречено функционирање од септември, односно по колективните годишни одмори? Кој е всушност на потег сега во оваа ситуација во која се наоѓаат институциите на БиХ?
Џаферовиќ: Кои чекори ќе ги преземе високиот претставник не знам, но знам што е негова обврска. Значи, обврската на високиот претставник е да обезбеди спроведување на Дејтонскиот мировен договор во целост, да помогне на институциите на БиХ нормално да функционираат. Сега сме во ситуација на една општа блокада која доаѓа од политичките претставници од босанскиот ентитет Република Српска, што е противдејтонска активност и навистина е време високиот претставник да преземе одредени работи за да помогне на БиХ, како што стои во самиот анекс 10 од Дејтонскиот мировен договор. Функционирањето на институциите на државата БиХ е основна обврска по Дејтонскиот мировен договор. Многу пати досега велев дека Дејтонскиот мировен договор не е шведска маса, да го земате од неа она што ви се допаѓа, а не го земате она што не ви се допаѓа. Тој мора да се спроведува во целост. Оние што ја блокираат работата на државните институции мора да знаат дека во тоа никогаш нема да успеат. Можат само да си нанесат себеси штета и да им нанесат штета на ентитетите за кои тврдат дека ги претставуваат, во овој случај ентитетот РС.
АА: Колку всушност во овој случај е морално да се блокира работата на институциите на БиХ, а од нив да се прима плата, надомест и привилегии?
Џаферовиќ: Секако дека е неморално. Не можеме да го квалификуваме тоа на друг начин, и освен што е неморално, тоа е и спротивно на Дејтонскиот мировен договор, спротивно на Уставот на БиХ. За жал, механизмите за политичка одговорност не се изградени во нашиот систем, не постојат пропишани санкции за такво однесување. И мислам дека во наредниот период, високиот претставник во БиХ треба да ѝ помогне на БиХ да изгради сопствени механизми за политичка одговорност што би биле одговор на оваа ситуација. Во БиХ мора да се воспостават механизми за политичка одговорност. Не можат пратениците да кажат дека нема да дојдат на седницата на Собранието и потоа да добијат плата на крајот на месецот. Ова треба да биде почеток на систем на мерки што мора да се усвојат во БиХ, за да се почувствува на платите. Системот што го имаме практично им овозможува да бидат многу удобни, односно систем што нема вградени механизми за политичка одговорност, почнувајќи од одбивање на плати, дневници, до отказ. Имаш обврска да работиш, ако не сакаш да работиш, тогаш не можеш да бидеш на таа позиција, а пред тоа нема да добиваш плата.
АА: Кој би бил првиот чекор за да се преземе нешто за да се реши оваа ситуација?
Џаферовиќ: Мислам дека, пред сè, треба да обезбедиме функционирање на институциите. Постојат начини. Високиот претставник има овластувања според Дејтонскиот мировен договор. Овластувањата од Бон се всушност дел од Дејтонскиот мировен договор, нешто што беше прифатено и со резолуцијата на Советот за безбедност на Обединетите нации. Знам дека тие не сакаат да посегнат по нив, но подобро е да посегнат по нив отколку да ја држат БиХ под блокада. Се надевам дека по годишните одмори, институциите на БиХ, со помош на високиот претставник, и конечното разбирање од страна на оние што опструираат дека ништо добро не може да им донесе, ќе почнат да функционираат нормално.
АА: Доколку продолжи блокадата на работата на институциите во БиХ, се плашите ли дека ќе се случи целосна блокада на функционирањето во септември, имајќи предвид дека буџетот на институциите во БиХ не е донесен и дека одлуката за привремено финансирање истекува на крајот од септември?
Џаферовиќ: Ако немаше акција од страна на високиот претставник, доколку политичките претставници од РС беа истрајни за тоа, тогаш тој вид реална опасност постои бидејќи БиХ нема усвоен буџет, таа денес функционира врз основа на одлука за привремено финансирање. Тоа тогаш би било голем проблем. Се надевам дека тоа нема да се случи.
АА: Високиот претставник Валентин Инцко ги измени одредбите на Кривичниот закон на БиХ со воведување одредби со кои се забранува негирање на геноцидот во БиХ. Како да се спроведат овие одредби? Имаме незадоволство од РС во врска со овие промени. Како да се спроведе сето ова?
Џаферовиќ: Законот мора да се примени. Прво, сакам да кажам дека само донесувањето на законот веќе даде одредени резултати. Така, законот има своја превентивна и репресивна страна или цел. Веќе има очигледно помалку случаи на негирање на геноцидот, навредување на жртвите и така натаму, јасно е дека ова е сосема јасна работа, и кон оние што го кршат законот, кои го негираат геноцидот, институциите на БиХ што се овластени со Уставот и законот мора ја завршат својата работа. Вашето прашање се однесува на многу опасна претпоставена ситуација, а вие го поставивте затоа што слушнавте известувања што доаѓаат од ентитетот РС. Доколку некој одлучи да ја спротивстави ентитетската полиција на државните агенции во извршувањето на нивната работа, нивните надлежности и нивните компетенции, тогаш ќе изврши само едно многу тешко кривично дело, а потоа започнува спирала на кривични дела во кои ќе се најдат сите оние што ќе се однесуваат на начинот на кој ги повикува со своите изјави водството на босанскиот ентитет Република Српска. Не треба ни по една цена да го прават тоа, мораат да го почитуваат законот, бидејќи тоа дури тогаш би било едно тешко кривично дело на кое му се закануваат многу тешки казни, и со сигурност тоа би било всушност, рушење на уставниот поредок на БиХ, а за тие кривични дела секогаш се пропишани многу строги казни.
АА: Како ги коментирате донесените одредби според кои тој што зборува „лошо“ за РС ќе биде правно гонет?
Џаферовиќ: Ова е обид на Националното собрание на РС да одговори на одлуката на високиот претставник, со која беше донесен законот за забрана на негирањето на геноцидот. Овој закон всушност бара да се почитуваат одлуките на Хашкиот трибунал, Меѓународниот суд на правдата, одлуките на Судот во БиХ, да не се навредуваат жртвите, да не се допира во нивното достоинство, да им се оддаде почит, побожност и тоа е целосно нормален и логичен закон кој е на патеката на цивилизациските достигнувања. Многу земји во светот имаат такви закони. Националното собрание на РС тргна на сосема спротивен пат. Значи, би можеле да кажеме дека законот на Инцко всушност забранува лажење и тоа е нешто што е на патеката на цивилизациските достигнувања. Овој закон, што дојде од Националното собрание на РС, е неуставен. Постојат два закона, еден што не ги признава законите на високиот претставник, што е апсолутно неуставен и не може да издржи никаква критика, а камоли сериозна критика пред каква било сериозна судска инстанца. Сигурно нема да помине во Уставниот суд на БиХ, ќе се урне, ќе биде соборен. Вториот закон е закон што забранува да се каже вистината, да се каже што утврдиле пресудите на Меѓународниот суд на правдата, Хашкиот трибунал, на некој начин, воведување еден вид вербален престап и тоа се две сосема различни работи. Значи, тој закон сигурно нема да го издржи тестот за уставност пред Уставниот суд на БиХ.
АА: Кога станува збор за промени во Изборниот закон и општите избори во 2022 година, како ќе изгледа тоа, како ќе се спроведе и дали ќе има бојкот?
Џаферовиќ: Мислам дека изборите ќе се одржат, дека нема да има бојкот, без оглед на исходот од разговорите за измени на Изборниот закон. Наша обврска е да го смениме Изборниот закон, да го усогласиме со одлуките на Европскиот суд за човекови права. Пред тоа, се разбира, ние мора да го смениме Уставот на БиХ и наша обврска е да го подобриме нашиот изборен процес, со цел да го направиме што е можно поверодостоен за легитимната волја на граѓаните да се изрази што е можно поверно преку изборниот резултат. Едноставно кажано, за да се спречат сите можни манипулации во изборниот процес. Ова се обврските што ги има БиХ, и се надевам дека ќе го сториме тоа до распишување на изборите, а тоа е мај следната година. Ако не се случи тоа, изборите ќе се одржат повторно, нема причина за бојкот, блокади, така што не верувам дека некој ќе се осмели, пред сè, да ја спречи државата да ги одржи изборите, а не верувам дека која било политичка партија сама ќе одлучи за еден вид бојкот, бидејќи тој бојкот не ѝ носи ништо. Ова е еден вид притисок да подлегнеме на некои барања овде во БиХ, кои едноставно не се прифатливи и кои не се во духот на одлуките на Европскиот суд за човекови права.
АА: Договорот за слободна трговија меѓу Турција и БиХ стапи на сила. Како ќе влијае тоа на обемот на трговијата?
Џаферовиќ: Многу позитивно, бидејќи Република Турција ѝ даде на Босна и Херцеговина привилегии што не ѝ ги даде практично на ниту една друга земја во светот. Треба да го искористиме тоа. Нашата цел е да ја подигнеме трговијата, на годишна основа, на милијарда долари. Тоа не е недостижна цел. Денес, тоа е околу 700-750 милиони долари, и тоа е можно да се направи во првата година од спроведувањето на Договорот. Се стремиме да ја интензивираме економската соработка помеѓу БиХ и Турција, така што одредбите од овој договор ќе бидат максимално искористени.
АА: Дали мислите дека БиХ ги користи овие придобивки доволно?
Џаферовиќ: Мислам дека нема никаква корист и дека сега, бидејќи почетокот на овој Договор е во прашање, треба да го искористиме сето она што го имаме со новиот договор.
АА: „Мини Шенген“, колку е реален, колку може да се реализира и на кој начин и како ја оценувате целата идеја?
Џаферовиќ: Потребна ни е регионална соработка и нема дилема. Во рамките на нашиот европски пат, на БиХ ѝ е потребна регионална соработка, регионален пазар, зелена агенда помеѓу сите шест земји од Западен Балкан. А што се однесува до БиХ, таа работа е решена. БиХ се приклучи на процесот од регионалниот пазар на Самитот во Софија под покровителство на Европската Унија на 10 ноември минатата година. И тоа сега треба да се спроведе, и во политичка смисла, за која е надлежен Центарот за регионална соработка тука во Сараево, и во економска смисла, за која е задолжена ЦЕФТА во Брисел. Сето ова е направено во рамките на Берлинскиот процес. Исто така, во интерес на БиХ е да го доведе режимот на движење стоки, луѓе, капитал и услуги помеѓу овие земји на оптимално ниво, ниво што најмалку ќе ги оптоварува луѓето и деловните субјекти во бизнисот, со помалку бариери, пречки, побрз проток и така натаму. И покрај тоа што БиХ се приклучи кон неа, Црна Гора, Косово, Србија, Северна Македонија и Албанија се приклучија на 10 ноември во Софија, овие денови имаме некои нови поборници за регионална соработка наречена „Отворен Балкан“, која по својата содржина е всушност она што БиХ го прифати на 10 ноември во Софија. И сите други земји од Западен Балкан. Сега се поставува прашањето: Зошто овие три земји го прават ова, зошто градат нова платформа што не е во рамките на ЕУ, и не инсистираат на имплементација на платформата и она што е договорено под покровителство на ЕУ, нешто што е во согласност со регионалната соработка во функција на најбрз можен европски пат од сите земји на Западен Балкан. Затоа, што се однесува до нас во БиХ, го решивме прашањето на 10 ноември во Софија.
АА: Општо земено, високи функционери од сите земји во регионот постојано зборуваат за регионалната соработка и нејзината важност, а не гледаме некој поголем напредок.
Џаферовиќ: Потпишавме договор во Софија, повторувам, минатата година во ноември, тој треба да се спроведе. Тоа е доволна рамка за сè што велат актерите на оваа нова иницијатива наречена „Отворен Балкан“, поранешен „Мини Шенген“. Тоа треба да се спроведе, што се однесува до БиХ, ние сме за тоа.
АА: Како ја оценувате реториката на членот на Претседателството на БиХ, Милорад Додик, пред сè кога станува збор за отцепување на ентитетите? Дали е тоа неговата вистинска намера или има нешто друго зад тоа?
Џаферовиќ: Никогаш не ги потценуваме изјавите што доаѓаат од г-дин Додик, без воопшто да навлегуваме во вистинскиот извор на тие намери. Сосема е сигурно дека овие изјави се базираат на оваа намера за отцепување на босанскиот ентитет Република Српска, но има и политички причини да се соберат некои евтини политички поени. И затоа ние секогаш реагираме на тие изјави, реагираме многу сериозно, испраќајќи пораки дека тоа е едноставно невозможно. Република Српска, како што реков многупати досега, не е само ентитет на српскиот народ, туку и на бошњачкиот и хрватскиот и на сите други народи што живеат во тој ентитет. Тоа е дел од БиХ и засекогаш ќе остане дел од БиХ. Дејтонскиот мировен договор претставува еден вид рамнотежа и не е можно да се разбие државата БиХ, а да се оди по патот на независноста на ентитетот РС, бидејќи тогаш тоа секако е патот до исчезнувањето на тој ентитет, бидејќи БиХ ќе продолжи да постои по Дејтон, бидејќи постоела и пред Дејтонскиот мировен договор. Тие си нанесуваат штета себеси, предизвикуваат непотребни тензии и на крајот, ако одлучат да го сторат тоа, тие сигурно ќе го загрозат мирот и стабилноста во БиХ и во регионот, би рекол и во Европа и во светот. Јас не би советувал ниеден од нив да оди по тој пат, бидејќи БиХ ќе се брани, се бранеше дури и кога беше во многу потешка ситуација, кога оние што ја нападнаа БиХ беа во многу подобра ситуација. Денес, БиХ е во многу подобра ситуација отколку во 1990-тите, и тие ретроградни политики, нивните носители, се во многу полоша ситуација отколку во 90-тите години.
news_share_descriptionsubscription_contact
