Ankara
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı saldırılarda 4 hafta geride kalırken, küresel piyasalarda enerji fiyatlarındaki sert dalgalanmalar devam ediyor.
AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 72,48 dolardan kapanırken, son 4 haftada keskin yükseliş ve düşüşler görüldü.
Brent petrolün varil fiyatı 27 Mart'ta günü 27 Şubat'a kıyasla yüzde 45,3 artışla 105,32 dolardan tamamladı.
- Gözler Hürmüz Boğazı'nda
Hürmüz Boğazı geçişlerindeki aksaklığın süreceğine ve enerji arzına dair endişeler, petrol fiyatlarını yukarı taşımaya devam etti.
Boğaz çevresinde 27 Şubat-27 Mart döneminde İran ile ABD-İsrail arasında artan askeri gerilim nedeniyle deniz güvenliği krizi yaşandı.
İran, bölgedeki tanker geçişlerini kısıtlamaya başlayınca boğazdan geçen gemi sayısı ciddi şekilde azaldı ve birçok petrol tankeri geçiş için beklemek zorunda kaldı.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin yapıldığı bu kritik noktadaki aksama küresel enerji piyasalarını etkiledi, bazı tankerler alternatif yöntemlerle veya "gölge filo" denilen farklı bayraklı gemilerle geçiş yapmaya çalıştı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da bugün İran'a yönelik askeri operasyonlarının "aylar değil, birkaç hafta içinde" sona ermesinin beklendiğini ve Washington'un hedeflerine "kara birliklerine ihtiyaç olmadan" ulaşabileceğini söyledi.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise enerji fiyatlarını düşürmek için çok fazla "yalan haber" yayıldığını ve piyasanın artık buna duyarsız hale geldiğini öne sürerek, gerçek fiyatların er ya da geç ortaya çıkacağını belirtti.
Saldırılardan sonraki ilk işlem günü olan 2 Mart'ta jeopolitik endişelerle Brent petrol 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan kapattı. Önceki kapanışa göre yüzde 7,26 yükselen Brent petrolün varil fiyatı, 17 Mart 2022'den sonraki en yüksek günlük artışı gösterdi.
Sonraki günlerde küresel enerji ticaretinde kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'na yönelik tehditlerin tedarik kesintisi endişelerini artırmasıyla petrol fiyatları 78-86 dolar seviyelerinde işlem görmeye devam etti.
İran'ın bölgedeki ABD üslerini ve bölgedeki enerji tesislerini hedef alan misillemeleri, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya alması, önde gelen tanker ve konteyner şirketlerinin geçişleri durdurması ve bazı üreticilerin güvenlik endişeleri nedeniyle üretimlerini kısmaları piyasadaki arz endişelerini derinleştirdi.
Artan fiyatlar karşısında ABD, Hint rafinerilerinin Rus petrolü almasına geçici bir muafiyet tanısa da Brent petrolün varil fiyatı 6 Mart'ta 94,64 dolara kadar çıktı ve ikinci haftada keskin dalgalanmalar devam etti.
Brent petrolün vadeli varil fiyatı, 9 Mart'ta önceki kapanışa göre yüzde 28,9 artışla 119,5 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022'den sonraki en yüksek seviyesini görmüştü.
- Enerji krizi ülkeleri yeni önlemler almaya yöneltti
Petrol sahaları ve LNG terminallerinde oluşan hasar ile boğazdaki kesintiler küresel enerji tedarikinde büyük aksamalara neden oldu.
Irak Petrol Bakanlığı, savaşın dayattığı mevcut durum nedeniyle Irak'taki petrol faaliyetleri ve projelerin büyük ölçüde durduğunu bildirdi.
Katar Enerji Bakanı Saad bin Şeride el-Kaabi, füze saldırıları sonucunda Ras Laffan Sanayi Şehri'nde oluşan hasarın Katar'ın Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) ihracat kapasitesini yüzde 17 azalttığını, bunun yıllık gelirde 20 milyar dolar kayba neden olduğunu aktardı.
Öte yandan 27 Mart'ta Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak'ın 1 Nisan'dan itibaren benzin ihracatının yasaklanması talimatı verdiği bildirildi.
Rusya, iç piyasadaki istikrarı korumak için çeşitli akaryakıt türlerine zaman zaman ihracat yasağı uyguluyor. Dünyanın en büyük petrol ürünleri üreticilerinden Rusya'nın geçen yıl yaklaşık 5 milyon ton benzin ürettiği tahmin ediliyor.
İngiltere'de akaryakıt fiyatlarında artış sürerken, petrolde küresel çapta yaşanan arz aksaklıkları ve artan talep nedeniyle bazı akaryakıt istasyonlarında "geçici tedarik kısıtı" yaşandığı bildirildi.
Portekiz hükümeti akaryakıt indiriminde süresiz devam kararı aldı. Fransa'da hükümetten yakıt fiyatlarındaki artıştan etkilenen sektörlere 70 milyon avro yardım paketi açıklandı. İspanya Meclisi, küresel enerji ve ekonomik krize karşı alınan önlemlere onay verdi.
Norveç Parlamentosu'nun benzin ve dizel vergilerini düşürmesine hükümetten tepki geldi. Hindistan hükümeti, Orta Doğu'daki gerilim nedeniyle benzin ve mazot vergisini düşürdü.
Öte yandan, Dünya Bankası Grubu, Orta Doğu'daki çatışmanın yol açtığı krizde ülkelere yardımcı olmak için hızla harekete geçildiğini, hükümetleri, firmaları ve hanehalklarını desteklemek için eldeki tüm araçlardan yararlanılacağını bildirdi.
- Gaz fiyatları jeopolitik risklerden etkilendi
Bölgede sevkiyatların sekteye uğraması sebebiyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasaları da süreçten etkilendi.
Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın, Ras Laffan tesislerindeki üretimi saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak "mücbir sebep" ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir riske yol açtı.
Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı belirgin şekilde arttı. Bölgenin en derin ve en likit ticaret noktası olan Hollanda merkezli TTF'de işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi.
Nisan vadeli TTF kontratı, 27 Şubat'ta megavatsaat başına 31,9 avrodan kapanırken, saldırıların ardından piyasaların açıldığı 2 Mart'ta günü yüzde 39 artışla 44,5 avrodan tamamladı.
Yukarı yönlü eğilim sürdü. Artan arz güvenliği endişeleriyle 9 Mart'ta 56,4 avroya kadar yükselen kontrat, saldırıların başlamasından bu yana görülen en yüksek kapanış seviyesini gördü.
Saldırılardan 2 hafta sonra, Avrupa doğal gaz fiyatları saldırı öncesi seviyelere kıyasla yüzde 57 artışla haftayı 50,1 avrodan tamamladı.
Yeni saldırılar ve LNG arz riski nedeniyle kontratlar 27 Mart'ta, savaş öncesi megavatsaat başına 31,9 avrodan yaklaşık yüzde 70 artışla megavatsaat başına 54,17 avro seviyesinden işlem gördü.
- Kömür fiyatları 4 haftada yüzde 13'ten fazla arttı
Kömür piyasasında da benzer bir eğilim izlendi. Kömür fiyatı elektrik üretiminde gaz yerine kullanıldığı için yükseldi.
Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür nisan vadeli kontratı, saldırılardan önce 27 Şubat'ta ton başına 118,5 dolar iken 2 Mart'ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi. Söz konusu kontrat, 9 Mart'ta 143,8 dolara kadar çıkarak, saldırıların başlamasından sonraki en yüksek kapanışı yaptı.
ABD ile İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları ve İran'ın misillemelerinde 4 hafta geride kalırken, kömür fiyatları saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,8 artışla haftayı 134,9 dolardan tamamladı.
