Ankara
Türkiye, denizlerde hidrokarbon arama ve sondaj kapasitesini filoya dahil ettiği 7. nesil yeni ultra derin deniz sondaj gemileri Yıldırım ve Çağrı Bey ile güçlendiriyor.
Türkiye, ihtiyaç duyulan doğal gaz ve petrol gibi enerji kaynaklarının teminini yerli imkanlarla sağlamak için son 10 yılda Fatih, Yavuz, Kanuni ve Abdulhamid gibi ileri teknoloji sondaj gemilerinin yanı sıra Barbaros ve Oruç Reis sismik arama gemileriyle güçlü bir enerji filosunu devreye aldı.
Karadeniz'de Sakarya Gaz Sahası'nda doğal gaz keşfi ve sonrasında yoğunluk kazanan sondaj çalışmalarıyla yerli gaz üretiminde her geçen gün hedefini yükselten Türkiye, hidrokarbon arama faaliyetlerinde sondaj çalışmalarını yapacak filoya bu yıl 2 yeni gemiyi dahil etti.
7. nesil yeni ultra derin deniz sondaj gemileri olan gemilerden Yıldırım, Mersin'de Taşucu Limanı'nda gerekli hazırlıklarından ardından 26 Ocak'ta İstanbul Boğazı'ndan geçerek Karadeniz'de belirlenen görev için yola çıktı.
Yıldırım'ın özellikleri bakımından ikizi durumundaki Çağrı Bey gemisi ise Taşucu Limanı'nda hazırlıklarını sürdürüyor. Geminin şubatta Somali'ye doğru yola çıkması ve daha önce sismik arama gemisi Oruç Reis'in çalışmalar yaptığı sahalarda sondaj yapması öngörülüyor.
Yıldırım ve Çağrı Bey gemileriyle Türkiye'nin enerji filosundaki sondaj gemisi sayısı 6'ya çıkarken sismik gemilerle birlikte sahip olduğu filo büyüklüğü bakımından Türkiye, dünyada 4. sıraya yükseldi.
- Sondaj gemileri
Türkiye'nin ilk milli sondaj gemisi olan Fatih, 2017'de Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) envanterine katıldı. Fatih, İstanbul'un fethinin 567. yıl dönümü 29 Mayıs 2020'de Karadeniz'deki ilk milli sondajı gerçekleştirmek üzere Haydarpaşa Limanı'ndan uğurlandı. Fatih, 20 Temmuz 2020'de Zonguldak açıklarındaki ilk olarak Tuna-1 olarak isimlendirilen lokasyonda 3 bin 500 - 4 bin metre derinlik hedefiyle Karadeniz'deki ilk milli derin deniz sondajına başladı.
Güney Kore'de 2011'de inşa edilerek denize indirilen Fatih sondaj gemisi, 6. nesil teknolojiyle çalışmalarını sürdürüyor. Gemi, 229 metre uzunluğunda, 36 metre genişliğinde ve 51 bin 283 groston ağırlığa sahip. Fatih'in 12 bin 200 metre derinlikte ve çok yüksek basınç altında dahi deniz sondajı yapabilme kabiliyeti bulunuyor.
İki kulesinin toplam yük kaldırma kapasitesi 1750 ton olan Fatih, aktif konumlandırma sistemi sayesinde 6 metre yükseklikteki dalga boyunda bile sabit kalarak operasyonlarını sürdürebiliyor.
Fatih'le Karadeniz'de yapılan Türkiye tarihinin en büyük doğal gaz keşfi, aynı zamanda 2020'de denizlerdeki en büyük keşif olarak kayıtlara geçti. Fatih, 23 Mayıs 2024'te Karadeniz'deki Göktepe-2 kuyusunda başladığı sondaj çalışmalarına devam ediyor.
- Yavuz sondaj gemisi
Yavuz sondaj gemisi 2011'de yapımının tamamlanmasının ardından Tanzanya, Kenya, Malezya ve Filipinler başta olmak üzere farklı ülkelerde görev aldı. Türkiye'nin ikinci sondaj gemisi Yavuz, TPAO tarafından 2018'de satın alınarak envantere katıldı.
Yaklaşık 230 metre uzunluğa ve 36 metre genişliğe sahip gemi, deniz seviyesinden yaklaşık 103 metre yükseklikte sondaj kulesine sahip. 12 bin 200 metre derinliğe kadar çok yüksek basınç altında dahi sondaj yapabilen gemi, dinamik pozisyonlama sistemiyle 6 metreye ulaşan dalgalarda sondaja devam edebiliyor. Yavuz gemisi çift kuleli tasarımla hem asıl hem yardımcı işlerin yapılabildiği eş zamanlı operasyona imkan sağlıyor.
Dünya genelinde bu konseptteki 16 gemiden biri olma özelliğini taşıyan Yavuz'da spor ve sinema salonu, dinlenme odaları bulunuyor. Gemide tam zamanlı bir doktorun görev aldığı 4 yataklı mini bir hastane de yer alıyor. Elektrik ihtiyacını 42 megavat kapasiteli dizel jeneratörlerden karşılayan Yavuz'un 7,5 milyon litre yakıt kapasitesi bulunuyor.
Yavuz sondaj gemisi, Karadeniz'de doğal gaz arama çalışmalarını sürdürüyor.
- Kanuni sondaj gemisi
Türkiye'nin üçüncü sondaj gemisi Kanuni ise 2020 başında filoya dahil oldu. 2012'de inşa edilen gemi 227 metre uzunluğa ve 42 metre genişliğe sahip. Mart 2020'de Taşucu Limanı'na ulaşan gemi, bakım, güncelleme ve reaktivasyon işlemlerinin ardından 13 Ekim 2020'de Taşucu'ndan ayrıldı.
19 Ekim 2020'de Haydarpaşa Limanı'na ulaşan Kanuni, 13 Kasım 2020'de Haydarpaşa Limanı'ndan Karadeniz'e doğru yola çıktı. Kanuni, Filyos Limanı'ndaki kule montajı, deniz seyir testi, sondaj ekipmanlarının montajı ve kuyu dibi emniyet sistemi bakım işlerinin tamamlanmasının ardından Sakarya Gaz Sahası'ndaki görevine başladı.
Kanuni sondaj gemisi, ilk görevi için 5 Mayıs 2021'de Karadeniz'e açıldı. İlk sondajını Sakarya Gaz Sahası'nda yapan gemi, Türkali-2 kuyusunda derin deniz kuyu testlerini gerçekleştirdi.
Kanuni, Karadeniz'de doğal gaz arama çalışmalarına devam ediyor.
- Abdülhamid Han sondaj gemisi
Abdülhamid Han sondaj gemisi de 2022'de Türkiye'nin filosuna katılan dördüncü gemi oldu.
TPAO tarafından Kasım 2021'de satın alınan gemi, Güney Koreli Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering firması tarafından "Cobalt Explorer" adıyla Okpo Tersanesi'nde inşa edildi. Güney Kore'deki Okpo Limanı'ndan 7 Mart 2022'de yola çıkan gemi, Mayıs 2022'de Taşucu Limanı'na ulaştı. Yedinci nesil üstün teknolojiye sahip 238 metre uzunluğunda ve 42 metre genişliğinde olan geminin kule yüksekliği 104 metre.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 13 Haziran 2022'de geminin adının "Abdülhamid Han" olarak belirlendiğini açıkladı.
Aktif konumlandırma sistemi bulunan 200 mürettebat kapasiteli gemi, kontroller ve boyama çalışması gibi sondaja hazırlık süreci için yaklaşık 2 ay limanda kaldı. 12 bin 200 metre derinlikte sondaj yapabilen gemi, teknik donanımı ve fiziki özellikleriyle filonun "en güçlüsü" olarak görev yapıyor.
Gemi, 9 Ağustos 2022'de limanda düzenlenen uğurlama töreniyle Yörükler-1 Kuyusu'na sondaj için gönderilmiş ve 17 Ağustos 2022'de ilk sondajını gerçekleştirmişti. Abdülhamid Han sondaj gemisi Karadeniz'de faaliyetlerini sürdürüyor.
- 7. nesil teknolojiye sahip Yıldırım ve Çağrı Bey gemileri
Son olarak filoya katılan iki gemiden biri olan ve inşası 2024'te Güney Kore'de tamamlanan Yıldırım, derin denizde 12 bin metreye kadar sondaj yapabiliyor. 7. nesil ultra derin deniz sondaj gemisi olarak adlandırılan geminin uzunluğu 228 metre genişliği ise 42 metreye ulaşıyor.
Üzerinde helikopter pisti bulunan gemi, 200 personele yaşam alanı sunuyor. Zonguldak'ta Filyos Limanı'na ulaşan gemiye boğaz geçişi hazırlıkları kapsamında sökülen sondaj kulesinin montajı yapılacak. Burada Karadeniz'deki arama ve üretim operasyonlarına hazır hale getirilecek geminin mart sonunda görevine başlaması planlanıyor.
Sahip olduğu teknoloji bakımından Yıldırım'ın ikizi durumundaki Çağrı Bey'in de Somali görevi öncesi Mersin'de son hazırlıkları yapılıyor.
Çağrı Bey, Türkiye'nin enerji filosunun Oruç Reis'ten sonra yurt dışında görev yapan ilk sondaj gemisi olacak. Çağrı Bey'in gelecek ay Somali'ye ulaşmak üzere Taşucu Limanı'ndan demir alması planlanıyor.
- Sismik gemiler
Deniz araştırma, arama ve işletme ruhsat alanlarında sismik veri toplama projeleri sürdüren Türkiye, bu çalışmaları önceleri hizmet alımı şeklinde yürütürken, 2012'nin sonunda Türkiye'nin ilk sismik arama gemisi olarak devreye giren Barbaros Hayreddin Paşa sayesinde ülkede yerli envanter oluşturulmaya başlandı.
2012 sonunda satın alınan Barbaros Hayreddin Paşa gemisi, denizin 8 kilometre altındaki jeolojik yapıları inceleyebiliyor, iki ve üç boyutlu sismik veri toplayabiliyor. Brüt 4 bin 711 ton ağırlığındaki gemi, yön ve pozisyon tayinini uydu haberleşmesiyle otomatik olarak yapabiliyor. Uzunluğu 84, genişliği 21,6 metre olan gemide bir helikopter pisti bulunuyor.
Barbaros Hayreddin Paşa gemisi halihazırda Bartın açıklarında çalışmalarını sürdürüyor.
Diğer sismik araştırma gemisi Oruç Reis'in inşasına ise 2012'de tamamen yerli imkanlarla başlandı. İleri teknoloji ürünü birçok bilimsel ve teknik ekipmanla donatılan gemi, Ağustos 2017'de operasyon test, eğitim ve tecrübe faaliyetlerine başladı.
Açık denizlerde iki ve üç boyutlu derin sismik araştırmalar yapabilecek kapasitede modern sevk ve manevra sistemleriyle donatılan Oruç Reis gemisiyle, petrol ve doğal gaz araştırmalarının yanı sıra kara alanlarının deniz altındaki devamlılıklarının izlenmesi bağlamında kıta sahanlığı gibi stratejik öneme sahip bilimsel araştırmalar da etkin bir şekilde icra edilebiliyor.
Oruç Reis ile deniz tabanından itibaren 15 bin metre derinlikteki jeolojik yapılar görüntülenebiliyor. Modern uzaktan kumandalı su altı aracıyla 1500 metre su derinliğindeki deniz tabanı ayrıntılı olarak izlenebiliyor, deniz suyundan ve tabanından numune alınarak ölçüm ve analizler anında yapılabiliyor.
Boyu 87, genişliği 23 metre olan gemide değişik açılarda aktif 35 kamera bulunuyor.
Türkiye ve Somali'nin hidrokarbon arama konusunda işbirliği kapsamında geçen yıl Somali'deki deniz sahalarında arama faaliyetlerinde bulunan Oruç Reis, Doğu Karadeniz'de faaliyetlerini sürdürüyor.
