Džamija Dolmabahce na Bosforu: Kasna carska osmanska džamija s jakim zapadnim utjecajima

Smještena na obali Bosfora, pored palate Dolmabahce, džamija Dolmabahce smatra se jednom od najimpresivnijih građevina u Istanbulu i važnim primjerom kasnocarske osmanske arhitekture u kojoj su vidljivi barokni, rokoko i carski zapadni utjecaji, javlja Anadolu.

Džamiju je 1853. godine započela graditi sultanija Bezmialem Valide, majka sultana Abdulmecida, a nakon njene smrti radove je 1855. godine dovršio sultan. Iako je prvobitno nosila ime džamija sultanije Bezmialem Valide, s vremenom je postala poznata kao Dolmabahce džamija zbog svoje lokacije nasuprot kapije sahat-kule palate Dolmabahce.

Arhitektonski, iako je klasični plan džamije uglavnom ostao nepromijenjen, glavna transformacija se vidi u dizajnu fasade i programu ornamenata. Kako su tradicionalne osmanske ornamentike sve više zamjenjivali zapadni motivi i dekorativni stilovi, džamija Dolmabahce se smatra jednim od važnih primjera koji odražavaju ovu promjenu u osmanskoj arhitekturi 19. vijeka.

Smještena na obali Bosfora, džamija nudi svijetlu atmosferu iznutra zahvaljujući velikim prozorima i visokoj kupoli. Bogati kaligrafski ukrasi, mramorni radovi i veliki prozori u molitvenoj dvorani odražavaju arhitektonski stil tog perioda.

Dva minareta džamije, sa svojim elegantnim proporcijama, upotpunjuju siluetu zgrade, dok dizajn ulaza i ukrasi fasade jasno pokazuju utjecaj zapadne arhitekture.

Carski paviljon, koji okružuje prednji dio džamije s obje strane, daje građevini izgled male palače. Između 1948. i 1961. godine, džamija je, zajedno s Carskim paviljonom, korištena kao Pomorski muzej. Nakon što se muzej preselio u novu zgradu, džamija je ponovo otvorena za bogosluženje. Građevinu je posljednji put restaurirala Generalna direkcija za fondacije 1966. godine.

Džamija Dolmabahce nije samo mjesto bogosluženja, već i građevina povezana s ceremonijalnim i službenim namjenama oko palače. Zahvaljujući svom prostornom odnosu s palačom Dolmabahce, džamija se smatra jednom od najupečatljivijih arhitektonskih građevina na Bosforu.

Danas se, zbog svojih arhitektonskih karakteristika i lokacije, džamija Dolmabahce smatra jednom od važnih historijskih građevina Istanbula. Smatra se jednom od kasnocarskih džamija u osmanskoj arhitekturi gdje su istaknuti zapadni utjecaji, s evidentnim baroknim, rokoko i carskim stilovima.

Profesor Aziz Doganay s Teološkog fakulteta Univerziteta Marmara ističe da zapadni stilovi u osmanskoj arhitekturi nisu samo kopirani.

Naveo je da džamija Dolmabahce nema dvorište s trijemom poput velikih carskih džamija, rekavši: "Nakon što se državna administracija preselila iz palače Topkapi u palaču Dolmabahce, pojavila se potreba za izgradnjom džamije odmah pored palače kako bi i sultan mogao prisustvovati molitvama petkom. Iako je džamija sultanije Bezmialem Valide zapravo imala dvorište ispred, neki dijelovi prostora su uklonjeni zbog radova na cesti i tamo je izgrađen stadion."

Izjavio je da ornamentika i arhitektonski stil džamije odražavaju zapadne utjecaje.

"Budući da se džamija sastoji od četiri stuba, svaki s lukom i kupolom na vrhu, lukovi omogućavaju stvaranje otvorenih prostora, što rezultira brojnim velikim prozorima. Stoga je unutrašnjost džamije prilično svijetla. Mramorni reljefi i oslikana ornamentika uglavnom pokazuju stilske karakteristike između baroknog i carskog stila."

Džamija je u periodu između 1948. i 1961. godine korištena kao Pomorski muzej, nakon čega je ponovo otvorena za vjerske obrede i ostala jedna od najupečatljivijih historijskih građevina na Bosforu.