Türkiye 'kilogram'daki değişikliğe hazır

ANKARA

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, kilogramın yeni tanımı için tasarlanan Kibble Denge Deneyi'nin birinci fazının başarıyla sonuçlandırıldığını belirterek, ikinci faz tamamlandığında dışa bağımlılığın kalmayacağını bildirdi.

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamaya göre, TÜBİTAK bünyesinde faaliyet gösteren Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) kilogram birimine getirilen yeni tanımı gerçekleştirme yolunda önemli bir aşamaya geldi.

Varank, yapılan çalışmaları yerinde incelemek için TÜBİTAK UME'yi ziyaret etti. Halen kullanımda olan ve Türkiye'nin ulusal kilogram prototipini inceleyen Varank, "kilogram"ın yeni tanımı için tasarlanan Kibble Denge Deneyi'nin birinci fazının başarıyla sonuçlandırıldığını belirtti.

Çalışmalarına yoğun bir şekilde devam edilen ve ulusal kilogram prototipinin oluşturulacağı Kibble Denge sisteminde ikinci fazda sonuca ulaşıldığında ulusal kütle ölçümlerinin güvence altına alınacağını ifade eden Varank, "İkinci faz tamamlandığında dışa bağımlılık kalmayacak. Yıllarca ulusal kütle prototipi dahil ölçüm standartlarımızı geliştirmede önemli rol oynayan TÜBİTAK UME bu yeni dönemde de yine ülkemizin öncüsü olacak." değerlendirmesinde bulundu.

TÜBİTAK UME’nin 2014 yılında bir proje kapsamında kilogramın yeni tanımını gerçekleştirmek için çalışma başlattığına dikkati çeken Varank, proje kapsamında bilimsel metroloji alanında ileri gelen enstitülere alternatif bir yol izlendiğini, yeni bir ölçüm konsepti üzerinde yoğunlaşıldığını, bu konsepte uygun teknolojiler kullanılarak, Kibble Denge Deneyi'nin Türkiye markasının geliştirildiğini kaydetti.

Varank, UME ziyaretinde Zaman Frekans ve Elektromanyetik Uyumluluk laboratuvarlarını da ziyaret etti. Mikrodalga ve optik temelli atomik saatler ile elektromanyetik uyumluluk test ve Ar-Ge çalışmalarını da yerinde inceleyerek yetkililerden bilgi aldı.

TÜBİTAK UME enstitülere teknoloji transferi sağlayacak

Mekanik ve elektriksel gücün dengelenmesi prensibine dayanan Kibble denge deney düzenekleri, farklı geometriler ve deneysel protokollerle tasarlanabiliyor. Bu düzeneğe sahip dünyadaki az sayıdaki ülkelerden biri olan Türkiye, "TÜBİTAK UME Salınımlı Mıknatıs" ile dünya çapında yürütülen çalışmalara katkı veriyor.

Kütle ölçümlerinde Fransa'daki Uluslararası Ölçüler ve Ağırlıklar Bürosu'ndan izlenebilirlik alan Türkiye, kendi geliştirdiği Kibble Denge Deney Düzeneği ile dışa bağımlılığı ortadan kaldıracak. Ayrıca TÜBİTAK UME, diğer ülkelerin metroloji enstitülerine de uluslararası kütle kalibrasyon hizmeti verilebilecek hatta gelişmekte olan enstitülere teknoloji transferi de sağlayabilecek.

Yeni kilogram tanımı Mayıs 2019'da uygulamaya geçecek

Geçen ay Fransa'da düzenlenen "26. Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı"nda, 1889'dan bu yana "Büyük K" adı verilen platin ve iridyum karışımı maddi bir ölçüte bağlı Uluslararası Kilogram Prototipi (IPK) aracılığı ile tanımlanmış kilogramın, bundan sonra bilimsel bir formülle tanımlanması kararlaştırıldı.

"Büyük K" yerine bilimsel formülle yapılacak tanımın çok küçük ya da çok büyük kütleler için yapılan ölçümlerde daha doğru sonuç vermesi bekleniyor.

Mayıs 2019'da uygulamaya geçecek yeni kilogram tanımında kütle, evrenin değişmez kabul gördüğü bir büyüklük olan Planck sabitine bağlandı. Bu tanımla kilogram Planck sabitinin kararlı tabiatı gereği zamandan, kişiden ve konumdan bağımsız olarak gerçekleştirilebilecek.

Muhabir: Merve Özlem Çakır