Özbekistan, 2026'da Dünya Ticaret Örgütüne üye olmayı hedefliyor

Bağımsızlığını 1991'de kazanan Özbekistan, DTÖ'ye üyelik sürecine 1994'te başladı. Bu kapsamda 1998'de Özbekistan ile DTÖ arasında, ülkenin üyelik sürecini yürütecek müzakere grubu oluşturuldu.

Ancak söz konusu dönemde Batı ülkelerinin insan hakları ve demokrasi konularındaki eleştirileri ile çeşitli siyasi ve ekonomik nedenler sürecin yavaş ilerlemesine yol açtı. Müzakere grubu 1998-2005 yıllarında yalnızca üç kez toplanırken, 2005'teki üçüncü toplantının ardından süreç fiilen askıya alındı.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in Aralık 2016'da göreve gelmesiyle dış politikada açılım ve reform sürecine giren Özbekistan, DTÖ ile temaslarını yeniden yoğunlaştırdı. Bu çerçevede, Özbekistan'ın Birleşmiş Milletler ve Cenevre'deki diğer uluslararası kuruluşlar nezdindeki Daimi Temsilcisi Uluğbek Lapasov, 23 Temmuz 2019'da dönemin DTÖ Genel Direktörü Roberto Azevedo'ya ülkesinin üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasına ilişkin resmi belgeyi sundu.

15 yıl sonra müzakereler yeniden başladı

Bu girişimin ardından, Özbekistan ile DTÖ arasındaki müzakere grubunun dördüncü toplantısı 7 Temmuz 2020'de, 15 yıllık aranın ardından gerçekleştirildi.

Kovid-19 salgını nedeniyle çevrim içi düzenlenen toplantıya, Özbekistan heyeti adına dönemin Başbakan Yardımcısı ve Yatırım ile Dış Ticaret Bakanı Sardor Umurzakov başkanlık etti. Toplantıda taraflar, müzakerelerin yeni bir aşamaya taşınması konusunda mutabık kaldı.

Özbek hükümeti, DTÖ'ye üyelik konusunda siyasi irade ortaya koyarak süreci hızlandırdı. Bu kapsamda 2022-2024 yıllarında müzakere grubunun beş toplantısı daha yapıldı. Aralık 2024'teki son toplantıda, Özbekistan'ın üyeliği konusunda önemli ilerleme kaydedildi.

2023 yılından itibaren müzakere grubunda yer alan 34 ülke ile ikili görüşmelere başlayan Özbek yetkililer, sadece geçen yıl İngiltere, İsviçre, Avrupa Birliği, Panama, Kanada ve Rusya ile ülkenin örgüte üyeliğine ilişkin müzakereleri tamamladı.

Günümüzde aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 34 ülkenin 33'ü ile müzakereleri olumlu sonuçlandıran Özbek yetkililer, halen müzakere grubunda yer alan Tayvan ile görüşmeleri sürdürüyor.

Özbek makamları, yakın dönemde Tayvan ile ikili müzakerelerin tamamlanmasının ardından, örgüte üyelikle ilgili ulusal çalışma grubu raporunu hazırlamayı ve teknik düzenlemeler ile ihracat vergilerini kapsayan 29 yeni yasal yasayı kabul etmeyi planlıyor.

Bu arada Özbek yetkililer, örgüte üyeliğin ülkenin en önemli önceliklerinden olduğunu çeşitli vesilelerle dile getiriyor.

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, daha önce konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Yakın gelecekte DTÖ'ye üye olmak, Özbekistan'ın öncelikli görevlerinden biridir." dedi.

Cumhurbaşkanının DTÖ İşlerinden Sorumlu Özel Temsilcisi Azizbek Urunov da yaptığı açıklamada, 2026 yılı için öncelikli hedeflerinin Tayvan ile ikili müzakerelerin tamamlanması, çok taraflı müzakerelerin sonuçlandırılması ve ulusal mevzuatın DTÖ kurallarıyla uyumlu hale getirilmesi olduğunu belirtti.

Mevzuat ve standartlarda kapsamlı uyum süreci

AA muhabirinin Özbek yetkililerden edindiği bilgilere göre, ülkede teknik düzenlemeler ve standardizasyon alanındaki mevzuatların DTÖ kurallarına uyarlanmasına yönelik çalışmalar sürüyor. Bugüne kadar ulusal mevzuatın yaklaşık yarısı DTÖ normlarıyla uyumlu hale getirildi.

Özbek Senatosunca, örgüte üyelik süreci kapsamında bir dizi yasa değişikliği kabul edilirken, bu çerçevede ürün ve hizmetlerin ithalatında çifte vergilendirmenin kaldırılmasına ilişkin yasa değişikliği de onaylandı.

Ayrıca incelenen 2 bin 500'den fazla ulusal standardizasyon kuralının 2 binden fazlası DTÖ standartlarıyla uyumlu hale getirildi.

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in imzaladığı kararname doğrultusunda, metalürji, kimya, enerji ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlere tanınan bazı imtiyazlar ile ihracatçıların taşımacılık giderlerinin devlet tarafından karşılanması uygulaması iptal edildi.

Tayvan ile görüşmeleri yakın dönemde sonuçlandırmayı hedefleyen Özbek makamları, martta Kamerun'da yapılacak DTÖ Bakanlar Konferansı'nda ülkelerinin örgüt üyeliğine kabul edilmesini umuyor.

"Küresel pazarlara açılım için önemli bir adım"

Ekonomi uzmanı Humora Mahkamcanova, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Özbekistan'ın DTÖ'ye üyelik sürecinin 2020'de, 15 yıl aradan sonra yeniden başladığını hatırlatarak, bu süreçte Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in siyasi iradesinin belirleyici olduğunu söyledi.

Son yıllarda ülkenin örgüte üyeliğiyle ilgili önemli adımlar atıldığını vurgulayan Mahkamcanova, özellikle ABD, Çin, İngiltere, Rusya ve Türkiye gibi Özbekistan'ın başlıca ticaret ortaklarıyla müzakerelerin olumlu sonuçlanmasının süreci hızlandırdığını belirtti.

Mahkamcanova, örgüte üyeliğin en temel ve uzun vadeli kazanımının uygun gümrük tarifelerinden ziyade, ekonomik sistemin öngörülemez ve değişken bir yapıdan çıkarak güvenilir ve öngörülebilir hale gelmesi olduğuna dikkati çekti.

Kurumsal istikrarın sağlanmasının, yabancı yatırımcıların karar alma süreçlerinde belirleyici rol oynayacağını ifade eden Mahkamcanova, bu durumun ülkeye yönelik doğrudan yabancı yatırımların artmasına da katkı sunacağını vurguladı.

Mahkamcanova, DTÖ üyeliğinin ilk aşamada yerli üreticiler için rekabetten kaynaklanan bazı zorluklar doğurabileceğini kaydederken, "Üyeliğin ilk 1-2 yılı adeta geçiş dönemi olacak. Bundan dolayı bazı sektör ve işletmeler olumsuz etkilenebilir. Ama buna karşın Özbekistan'ın DTÖ'ye üyeliği, bazı zorluklarla birlikte Özbek şirketlerinin küresel pazarlara açılması açısından büyük imkanlar sunacak." diye konuştu.

Örgüte üyeliğin dış ticaretteki bazı engellerin kalkmasında da etkili olacağını ve ülkenin küresel ekonomiyle entegrasyonunu güçlendireceğini belirten Mahkamcanova, örgüte üyeliğin Özbekistan'ın dış ticaretinin serbestleşmesi ve liberalleşmesinde önemli bir etken olacağını sözlerine ekledi.