25 vjet pas 11 shtatorit: Ngjarjet që riformësuan botën

25 vjet pas sulmeve të 11 shtatorit 2001, pasojat e tyre vazhdojnë të ndikojnë në politikën globale, sigurinë dhe konfliktet nga Lindja e Mesme deri në Azinë Jugore, raporton Anadolu.

Sulmet, të kryera nga 19 rrëmbyes të Al-Kaedës me katër avionë pasagjerësh, vranë 2.977 persona në New York, Pentagon dhe pranë Shanksville, Pensilvani. Ato nxitën “luftën kundër terrorit” të udhëhequr nga SHBA-ja, pushtimin e Afganistanit, krijimin e institucioneve të reja të sigurisë, Guantanamon, luftën në Irak dhe ngritjen e grupeve të reja militante.

Sipas projektit “Costs of War” të Universitetit Brown, konfliktet pas 11 shtatorit 2001 kanë shkaktuar mbi 900 mijë vdekje të drejtpërdrejta, përfshirë më shumë se 400 mijë civilë ndërsa SHBA-ja ka shpenzuar ose angazhuar mbi 8 trilionë dollarë deri në vitin 2021.

Më poshtë paraqiten ngjarjet kryesore nga viti 2001 deri në 25-vjetorin.

- 11 shtator 2001: Al-Kaeda sulmon SHBA-në

Katër avionë të rrëmbyer u përdorën në sulmet e koordinuara ndaj Kullave Binjake në New York dhe Pentagon. Një avion tjetër u rrëzua pranë Shanksville pasi pasagjerët dhe ekuipazhi u përleshën me rrëmbyesit.

Sulmet u bënë akti terrorist më vdekjeprurës në territorin amerikan dhe transformuan politikat e sigurisë dhe të jashtme të Washingtonit.

- 12 shtator 2001: NATO aktivizon Nenin 5

NATO aktivizoi për herë të parë Nenin 5, sipas të cilit një sulm ndaj një anëtari konsiderohet sulm ndaj të gjithë anëtarëve.

- 18 shtator 2001: Kongresi amerikan autorizon përdorimin e forcës

Kongresi miratoi autorizimin për përdorimin e forcës kundër përgjegjësve për sulmet dhe atyre që i ndihmuan, duke krijuar bazën ligjore për operacionet amerikane kundër terrorizmit.

- 7 tetor 2001: SHBA-ja pushton Afganistanin

SHBA-ja dhe Britania e Madhe nisën operacionin kundër Al-Kaedës dhe talebanëve. Lufta zgjati gati 20 vjet dhe u bë më e gjata në historinë e SHBA-së.

- 26 tetor 2001: Patriot Act bëhet ligj

Ligji zgjeroi kompetencat e autoriteteve të zbatimit të ligjit dhe inteligjencës, por u kritikua për dobësimin e privatësisë dhe zgjerimin e mbikëqyrjes.

- 11 janar 2002: Në Guantanamo mbërrijnë të ndaluarit e parë

Baza amerikane në Gjirin e Guantanamos u bë simbol i luftës kundër terrorit dhe u kritikua për ndalimet pa afat dhe praktikat e marrjes në pyetje.

- 20 mars 2003: Forcat e udhëhequra nga SHBA-ja pushtojnë Irakun

Pushtimi rrëzoi Saddam Husseinin, por solli vite kryengritjesh, dhune sektare dhe paqëndrueshmërie. Nuk u gjetën rezerva aktive të armëve të shkatërrimit në masë.

- 11 mars 2004: Sulmet në Madrid

Dhjetë bomba shpërthyen në katër trena, duke vrarë 191 persona dhe plagosur mbi 2.000. Sulmet treguan përhapjen e kërcënimit terrorist përtej SHBA-së dhe Afganistanit.

- 7 korrik 2005: Sulmet në Londër

Katër kamikazë sulmuan transportin publik të Londrës, duke vrarë 52 persona dhe plagosur më shumë se 770.

- 2 maj 2011: Vritet Osama bin Laden në Pakistan

Forcat speciale amerikane vranë liderin e Al-Kaedës në Abbottabad, gati 10 vjet pas sulmeve të 11 shtatorit.

- 29 qershor 2014: ISIS (DEASH) shpall “kalifatin”

ISIS-i (DEASH) shpalli “kalifatin” në territoret që kontrollonte në Irak dhe Siri, duke shënuar një fazë të re të terrorizmit ndërkombëtar dhe duke nxitur një fushatë ushtarake të udhëhequr nga SHBA-ja.

- 29 shkurt 2020: SHBA-ja dhe talebanët nënshkruajnë marrëveshjen e Dohas

Marrëveshja përcaktoi kushtet për tërheqjen e forcave amerikane dhe aleate nga Afganistani.

- 15 gusht 2021: Talebanët rikthehen në Kabul

Talebanët hynë në Kabul pas rënies së qeverisë afgane dhe largimit të presidentit Ashraf Ghani.

- 30 gusht 2021: SHBA-ja përfundon tërheqjen nga Afganistani

Pentagoni njoftoi përfundimin e tërheqjes, duke i dhënë fund luftës më të gjatë të Amerikës.

- 31 korrik 2022: Vritet lideri i Al-Kaedës, Zawahiri

Një sulm me dron i SHBA-së në Kabul vrau Ayman al-Zawahirin, pasardhësin e Osama bin Ladenit si lider i al-Kaedës.

- 11 shtator 2026: 25-vjetori

25 vjet pas sulmeve, pasojat e tyre mbeten të dukshme në mbarë botën: nga zgjerimi i mbikëqyrjes dhe ndryshimi i sigurisë në aeroporte, te konfliktet, zhvendosjet e popullsive dhe arkitektura globale kundër terrorizmit.