JORGE ANTONIO ROCHA
Që kur mori detyrën për herë të parë në vitin 2018, Presidenti meksikan, Andres Manuel Lopez Obrador, ka gjetur një aleat të fortë dhe të besueshëm në forcat e armatosura, por militarizimi në Meksikë ka treguar shenja të disavantazheve serioze dhe shqetësuese.
Presidenti i Meksikës filloi mandatin e tij gjashtëvjeçar në dhjetor të vitit 2018 me një nivel shumë të lartë të miratimit nga publiku, e cila u ruajt edhe gjatë pandemisë.
Koalicioni i kryesuar nga partia e tij Morena ka shumicën në të dy dhomat e Kongresit dhe shumicën e 32 shteteve të Meksikës.
Nuk është diçka e re për qeverinë meksikane të përdorë ushtrinë për t'u përballur me organizata kriminale dhe banda në vend. Gjatë 30 viteve të fundit, militarizimi i policisë civile ka qenë i zakonshëm dhe i vazhdueshëm.
Megjithatë, Lopez Obrador, ndryshe nga paraardhësit e tij, e ka bërë ushtrinë një pikë qendrore të administratës së tij në detyra të shumta, përveç ruajtjes së paqes.
Deri më tani, forcat e armatosura kanë qenë në krye të ruajtjes dhe furnizimit me ilaçe brenda vendit, reaguesit e parë në katastrofat natyrore, ruajtjen dhe shpërndarjen e vaksinës kundër COVID-19, dhe së fundmi, administrimin e projekteve të infrastrukturës me ndikim të lartë.
Përveç kësaj, Obrador krijoi Gardën Kombëtare, një forcë policore me orientim civil, e ngarkuar për sigurinë publike. Megjithatë, deri në 80 për qind të agjentëve të saj janë ushtarë nga Departamenti i Mbrojtjes Kombëtare dhe marina, duke e bërë atë një forcë policore ushtarake.
Obrador shpesh e ka vlerësuar rolin e ushtrisë në administratën e tij. "Mos harroni se ushtari është njeri me uniformë", siguroi ai gjatë një konference shtypi. Pastaj, pas përpjekjeve të tij për të sjellë paqe në Meksikë përmes ushtrisë, ai la pas dore problemet e mëdha strukturore, të cilat ende nuk janë marrë parasysh.
Në vitet e fundit, organizatat kriminale në Meksikë kanë arritur një pushtet të jashtëzakonshëm. Me një infrastrukturë të gjerë dhe burime të shumta, këto organizata të tipit guerile urbane kanë mposhtur departamentet lokale të policisë duke i shtyrë politikanët të favorizojnë strategjitë e militarizuara kur bëhet fjalë për luftën kundër krimit të organizuar.
"Nuk ka asnjë provë se mbështetja e strategjive të militarizuara ka dhënë rezultate në drejtim të paqes publike, që do të thotë zvogëlim i krimit dhe dhunës. Ky lloj strategjie ka shkaktuar rritje të vrasjeve, dhunës së armatosur, dhunës ndaj grave dhe mosndëshkimit", tha Daira Arana, studiuese e cila ka kaluar vite në Meksikë dhe Amerikën Qendrore, duke ligjëruar për rëndësinë e forcave të armatosura për të drejtat e njeriut.
Sipas një studimi të publikuar nga Rishikimi i Ligjit i Amerikës Latine, ekziston mundësi shumë më e madhe që të dyshuarit të torturohen kur arrestimet kryhen nga ushtria ose marina.
Studimi i cili mblodhi të dhëna nga viti 2007 deri në vitin 2016 dëshmon se midis autoriteteve meksikane, forcat e armatosura tregojnë më shumë raste të shkeljeve të të drejtave të njeriut sesa kolegët e tyre të policisë me orientim civil, me 55,7 për qind të të dyshuarve të kapur nga ushtria të cilët raportuan se kanë përjetuar një formë të torturës, si asfiksim, djegie, rrahje ose sulm seksual.
Incidentet e raportuara u rritën kur në analizë u përfshi edhe marina detare, ku të dyshuarit të cilët raportuan raste torturash shifra arriti në 65,8 për qind.
Tek gratë, incidenca e përdhunimit dhe agresionit seksual është më e përhapur sesa tek burrat e paraburgosur. Nga 154 gra të kapura nga ushtria, 18 për qind raportuan se kishin pësuar agresion seksual nga prekja deri në përdhunim. Nga 54 gra të ndaluara nga marina, shifra u rrit në 42,6 për qind.
Megjithëse numri i grave të kapura është dukshëm i vogël, kjo ndihmon që të kuptojmë shkallën e problemeve strukturore të këtyre dy institucioneve.
Sipas një raporti të Amnesty International (AI) 2016, "Vdekja e Mbijetuar: Tortura policore dhe ushtarake ndaj grave në Meksikë" - të dyshuarat femra iu nënshtruan dhunës seksuale nga ana e zyrtarëve ushtarakë dhe të marinës. Raporti detajon se si është bërë i zakonshëm mosndëshkimi në këto raste, duke legjitimuar abuzimin ekstrem dhe duke e mbuluar atë.
AI renditi natyrën e lartë diskrecionale të institucioneve ushtarake si arsye për tërheqjen e të gjitha elementeve ushtarakë menjëherë nga të gjitha angazhimet e detyrës civile.
Për policinë civile të Obradorit, Garda Kombëtare tregon të njëjtat defekte strukturore dhe natyrë diskrecionale si ushtria. Për shembull, shumica e rekrutëve nuk kanë vlerësimin e duhur që vërteton se janë të aftë për këtë punë, me vlerësimin e kryer nga ushtria dhe jo nga Garda Kombëtare.
Fakti që ushtria është ajo që vlerëson dhe trajnon rekrutët dhe se gati 70 për qind e më shumë se 90 mijë agjentëve aktivë nuk janë vlerësuar, e bënë Gardën Kombëtare të pavetëdijshme për natyrën e agjentëve të tyre.
Që nga vendosja e saj, 47 anëtarë të Gardës Kombëtare janë ndjekur penalisht dhe janë akuzuar për krime të ndryshme. Siç raportohet nga portali kombëtar i lajmeve "Animal Politico", një agjent u akuzua për vrasje ndërsa një tjetër u procedua për tentim vrasjeje, të dyja rastet datojnë nga shtatori.
Janë paraqitur tre raste të përdhunimit dhe një e sulmit seksual. Të dhënat tregojnë se në vitin 2010, një agjent u ndalua për posedim të pornografisë së fëmijëve, kurse një muaj më vonë, një agjent tjetër u kap për trafik njerëzor.
Në maj të vitit 2020, Obrador miratoi një dekret sipas të cilit forcat e armatosura i la në dispozicion të Gardës Kombëtare, duke sugjeruar që marina dhe ushtria do t'i sigurojnë agjentë dhe burime Policisë Civile për pesë vjet derisa të plotësohet me agjentë dhe infrastrukturën e kërkuar.
Që do të thotë se ndërsa këta agjentë shërbejnë si një task forcë e paqes publike, ata janë ende pjesë shumë aktive e ushtrisë, me të gjitha strategjitë dhe protokollet të hartuara nga Departamenti i Mbrojtjes Kombëtare.
Deri në dhjetor të vitit 2020, Garda Kombëtare kishte 98.282 pjesëtarë, ku shumica dërrmuese e të dislokuarve ishin nga ushtria dhe marina. Siç është raportuar nga një hetim gazetaresk nga "Animal Politico", deri në korrik, policia civile përbëhej nga 90 mijë pjesëtarë. Prej tyre, 51.101 ishin ushtarë nga Departamenti i Mbrojtjes Kombëtare, ndërsa 10.149 erdhën nga marina, dhe 6.835 ish-anëtarë të Policisë Federale që tashmë është shuar.
Deri në këtë moment, Departamenti i Mbrojtjes Kombëtare dhe marina janë të ngarkuar me rekrutimin dhe trajnimin e anëtarëve të rinj. Deri më tani, Garda Kombëtare nuk ka trajnuar asnjë rekrut.
Çështja bëhet më shqetësuese kur merret parasysh trajnimi aktual. Pjesëtarët e Gardës Kombëtare duhet të përmbushin dhe të kalojnë një vlerësim që i certifikon ata si oficerë policie. Deri më tani, rreth 80 për qind e agjentëve aktivë nuk llogariten me certifikimin e duhur që dëshmon se ata kanë përfunduar me trajnimin e tyre policor.
"Në një vend demokratik, forcat e armatosura nuk duhet të jenë të ngarkuara me sigurinë publike dhe Garda Kombëtare në ushtri. Që nga stërvitja e tyre, një ushtar e kupton se ata kanë nevojë për të vrarë armiqtë e tij, armiqtë e tyre janë armiq të kombit", shpjegon Cesar Priego, jurist i specializuar në ligjin ushtarak dhe mbrojtjen kombëtare.
Lopez Obrador vë bast për sigurinë publike përmes Gardës Kombëtare. Në vitin 2020, buxheti i përgjithshëm ishte 1,4 miliardë dollarë. Sipas buxhetit të përcaktuar për vitin e ardhshëm, Garda Kombëtare do të ketë një rritje prej 22 për qind, e cila arrin në një total prej 1,8 miliardë dollarë për këtë vit.
Por struktura të tjera thelbësore kanë parë një ulje të lehtë të burimeve të planifikuara të viteve të ardhshme, duke treguar sesi përpjekjet për paqe janë përqendruar në repartin ushtarak sesa në departamentet lokale të policisë.
Për vitin 2021, Departamenti Kombëtar i Inteligjencës, aktivitetet e të cilit janë të dedikuar për hetimin e veprimtarive kriminale në vend, panë një ulje prej 4,2 për qind krahasuar me buxhetin e vitit 2020.
Ngjashëm, komisioni i caktuar për ndjekjen e shkeljeve të të drejtave të njeriut është caktuar të marrë 611.655 dollarë, më pak se sa ishte miratuar për vitin 2020.
Për agjencinë kundër rrëmbimit, buxheti i këtij viti pritet të pësojë një rënie prej 3 për qind.
"Zgjidhja duhet të ishte përqendruar në forcimin e policisë së nivelit shtetëror dhe bashkiak. Megjithatë, fërkimet politike midis qeverive lokale që kundërshtojnë qeverinë federale dhe nevoja për dhënien e rezultateve të menjëhershme e bën më të lehtë për presidentin të angazhojë agjentë të militarizuar për qëllime të paqes publike", shtoi Priego.
Përkundër përgatitjes masive të gati 100.000 pjesëtarëve të Gardës Kombëtare, viti 2020 regjistron një rekord të vrasjeve. Sipas të dhënave të fundit të mbledhura nga Sistemi Kombëtar i Sigurisë Publike, deri në fund të nëntorit, Meksika raportoi 32.759 vrasje, 122 më shumë se ato të raportuara në vitin 2019 gjatë së njëjtës periudhë.
Presidenti Lopez Obrador duhet të korrigjojë natyrën ushtarake të Gardës Kombëtare, duke e drejtuar atë drejt një urdhri policor civil pa lënë pas dore departamentet e policisë tashmë të rrezikshme. Tani për tani, periudha prej pesë vjetësh nuk ka mbaruar, kurse forcat e armatosura vazhdojnë të patrullojnë në rrugët e Meksikës.
