Хаџи Мехмет БОЈРАЗ
- Авторот е истражувач за европски студии на Фондацијата СЕТА и кандидат за докторски студии по Меѓународни односи на Универзитетот „Сакарја“. Експерт е за современа европска политика. Исто така, работи на националните и меѓународните безбедносни димензии на хуманитарната миграција.
ИСТАНБУЛ (АА)
Оваа недела, турскиот локален сервис на „Би-би-си“ објави [лажни] вести за наводните планови на Обединетото Кралство да формира центар за обработка за авганистанските баратели на азил во Турција. Неговиот извор беше британскиот министер за одбрана, Бен Валас. Вистината, сепак, е дека Валас во својата изјава не ја спомена Турција. Подоцна тој изјави дека Турција била спомената во медиумите како можна локација за центрите за обработка. Истиот ден, турското Министерство за надворешни работи ги критикуваше лажните вести, велејќи: „Веста дека има планови за формирање центар за обработка за авганистанските баратели на азил во Турција не ја одразува вистината.“
Всушност, откако доби огромни рекции од турската Влада, турската служба на „Би-би-си“ на 23 август објави соопштение со извинување за „погрешно“ препишување. Признавајќи ја својата грешка, редакцијата изјави дека забелешките всушност доаѓаат од коментарите на „Дејли меил“ и „Гардијан“ за плановите на Обединетото Кралство во регионот, а не од кој било официјален извор. За среќа, лажните вести на турскиот сервис на „Би-би-си“ за Турција не предизвикаа голема огорченост во турското општество. Сепак, ширењето вакви лажни вести во толку чувствително време за чувствителна тема за која турското општество е длабоко загрижено, не е банална работа. Затоа, постојат неколку димензии на ова прашање на кои треба да се задржиме и да ги критикуваме.
Првенствено треба да се забележи, врз основа на многу докази, дека ова не е првпат „Би-би-си“ да објавува лажни вести и да ја дезинформира турската и меѓународната јавност. Гледањето на неколку неодамнешни примери треба да биде доволно. На пример, на 10 април 2020 година, турскиот „Би-би-си“ објави лажна вест врз основа на анонимен извор. Во вестите се тврдеше дека Турција доцнела во подготовките за пандемијата на Ковид-19 и поради тоа, ќе се соочи со проблеми во врска со вентилаторите. Во друг извештај објавен на 24 април, врз основа на мислењата на матичниот лекар, чие име беше забрането, се тврдеше дека медицинскиот персонал во Турција нема заштитна опрема. Спротивно на тврдењата, сепак, Турција е сѐ уште една од земјите со најдобри перформанси против пандемијата. Понатаму, од појавата на пандемијата, Турција испрати медицинска опрема во речиси 160 земји. На овој начин, турскиот „Би-би-си“ се обиде да создаде атмосфера на паника во турското општество врз основа на неточни извори и информации.
Уште повеќе, на 8 мај 2020 година, „Би-би-си“, „најпочитуваната“ британска медиумска компанија, и „Скај њуз“ тврдат дека серијата од 400.000 парчиња опрема за заштита на персоналот испратена од Турција е бескорисна и не ги исполнува безбедносните стандарди на Обединетото Кралство. Британската Влада, сепак, го критикуваше известувањето и ги прогласи за лажни вести. Британскиот амбасадор во Турција, Доминик Чилкот, на Твитер изјави дека се невистинити вестите во британските медиуми дека се бескорисни 400.000 парчиња опрема за заштита на персоналот испратени од Турција. Тие, исто така, не споменаа дека производите биле испратени од приватна компанија, а не од самата турска држава. Со ширење вакви дезинформации, тие имаа намера да ја понижат Турција во очите на меѓународната заедница, но не успеаја. На крајот на краиштата, сите знаеме дека користењето лажни вести од „Би-би-си“ и турскиот „Би-би-си“ не е нешто ново.
Организацијата која тврди дека има силни механизми за проверка на фактите (имено, BBC Reality Check) треба лесно да избегне такви грешки во нормални околности. Под претпоставка дека таквото известување не е злонамерно, може да заклучиме дека информативните извори на „Би-би си“ и турскиот „Би-би-си“ се несоодветни и нивните уредувачки служби ги занемаруваат во нивното проверување. Мисијата на „Би-би-си“ е наведена на нејзината официјална веб-страница на следниов начин: „Нашата мисија е да дејствуваме од јавен интерес, служејќи ѝ на целата публика преку обезбедување на непристрасни, квалитетни и карактеристични резултати и услуги што информираат, образоваат и забавуваат.“ „Би-би-си“ тврди дека вистината, точноста, непристрасноста, разновидноста на мислењата, чесноста и независноста се во првите редови во известувањето вести. Спротивно на нејзината наведена мисија и уредувачки вредности, вмешаноста на „Би-би-си“ во ширењето дезинформации и дезинформации за Турција покажува дека таа или не е во состојба да ја исполни својата мисија или намерно ги крши сопствените вредности. Сѐ на сѐ, таквото известување ја оштетува корпоративната репутација и кредибилитетот на „Би-би-си“.
Паралелно на ова, бидејќи „Би-би-си“ е јавен сервис на британската држава, слабата политика за емитување базирана на лажни вести може да ги оштети турско-британските односи. Всушност, во текот на последните две децении, турско-британските врски се зајакнаа врз основа на заеднички интереси. И покрај ова, во светот по Брегзит, кога на Обединетото Кралство му се потребни нови, цврсти и сигурни партнери, ширењето на вакви лажни вести има потенцијал да создаде негативни перцепции за Обединетото Кралство во Турција. Затоа, „Би-би-си“ и нејзините локални служби мора да избегнуваат да произведуваат и/или шират лажни вести за Турција, што може да им наштети на билатералните политички врски на Обединетото Кралство со Турција, а да не ги спомнуваме идните турско-британски заеднички проекти за бегалците кои таквото известување може да ги загрози.
Од друга страна, кратко време откако се проширија лажните вести, високи турски претставници (вклучително и претседателот Реџеп Таип Ердоган, министерот за надворешни работи, Мевлут Чавушоглу и директорот за комуникации, Фахретин Алтун) изјавија дека извештајот на „Би-би-си“ не ја одразува реалноста. И покрај ова, група турски политичари и новинари претпочитаа да веруваат на лажни вести отколку да бидат потврдени од сопствени извори за вести. Изненадувачки, овие луѓе продолжуваат да инсистираат дека лажните вести за кои се извини „Би-би-си“ се вистинити и се постојани во непризнавањето на својата грешка. Ваквото однесување служи само да се олесни ширењето лажни вести и дополнително да го поларизира турското општество. Како резултат на тоа, овие лица, како што се и турските служби на „Би-би-си“, му должат извинување на турското општество.
Извинувањето на „Би-би-си“ за лажните вести беше морален императив бидејќи помогна во ширењето на вести што се во спротивност со реалноста. Сепак, ова едноставно извинување не е доволно, бидејќи веќе придонесе за понатамошно искривување на фактите на терен во многу чувствително време. За да покажат дека ова извинување е навистина искрено, „Би-би-си“ и нејзините локални служби треба да престанат да шират лажни вести за Турција и да станат дел од кампањите за дезинформација против неа, во согласност со нејзините првично наведени вредности за емитување.
Дозволете ни да ја искористиме оваа пригода уште еднаш да кажеме, врз основа на недвосмислени изјави на турските власти, дека Турција апсолутно не е заинтересирана да прими нов прилив на бегалци - овој пат Авганистанци - бидејќи веќе е домаќин на речиси четири милиони регистрирани сириски бегалци.
