Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, uluslararası standartlarda ve ileri teknoloji ile Cumhuriyet altın sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınlarını basmak, madeni ufaklık ve hatıra para, tüm resmi mühürler, devletçe verilen madalyalar, değerli metal ve değerli taş ayarevleri düzenleme ve yetkilendirme ile her türlü değerli kağıtlar ve matbu evrak görevi kapsamında sürücü belgesi, göçmen kartı ve aile cüzdanlarının uluslararası standartlardaki güvenlikli üretimini sağlıyor.
Soğuk damga ve resmi mühür, bandrol, motorlu araç tescil belgesi ile yurt dışı çıkış harç puluna kadar uzanan resmi belge sürecinde Darphane imzası bulunuyor.
Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı kuruluş olarak faaliyetlerini sürdüren Darphane ve Damga Matbaa Genel Müdürlüğü, İstanbul'da iki ayrı yerleşkede faaliyetini sürdürüyor.
Darphane ve uygulama başkanlıkları 1967'den beri Beşiktaş Balmumcu'daki genel müdürlük binasında bulunurken, matbaa bölümü ise 1726 yılından beri hizmet verilen Topkapı Sarayı avlusundaki eski Darphane (Darphane-i Amire) binalarından Mart 2012'de taşındığı Kartal Cevizli'deki ek hizmet binasında yer alıyor.
Fatih Sultan Mehmed altın para bastırdı
Orta Doğu ve Anadolu'ya yerleşen Türklerin 9'uncu yüzyıldan itibaren kurdukları devletler ve beylikler, madeni para basmış ve para basılan mahallere geçmişten beri "Darphane" adı verildi.
Osmanlı İmparatorluğu geniş coğrafyaya yayılmış, para da bu topraklardaki egemenliğin en önemli nişanesiydi. 15'inci yüzyılın son çeyreğinde altın sultaninin piyasaya sürülmesine kadar Osmanlı sikkeleri gümüş akçe ile bakır mangırdan ibaretti.
Geniş bir coğrafyada oldukça fazla merkezde para darp eden imparatorluğun başlıca para darp merkezleri Bursa, Edirne, Amasya, Erzurum, Konya, İzmir, Serez, Sofya, Şam, Bağdat, Tiflis, Mısır, Tunus ve Cezayir olarak biliniyor.
Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'un fethinden sonra 1467 yılında adına ilk altın parayı bastırmasının yanı sıra 15 ayrı darphane kurup akçe bastırdı. Fatih Sultan Mehmed tarafından Beyazıt Camii civarında tesis ettirilen Darphane, Türk Darphanesi'nin kuruluşuna başlangıç sayıldı.
Osmanlı darphanelerinde altın, gümüş ve bakır sikkelerin üretiminde kullanılan teknoloji, 17'nci yüzyılın sonlarına kadar oldukça basitti. Isıtılmış bir parça metal, iki kalıbın arasına yerleştiriliyor ve kalıba bir çekiçle vuruluyordu. Böylece alt ve üst kalıplar üzerindeki desenler, sikkenin iki tarafına da işlenmiş oluyordu.
Akçe, Osmanlı'nın esas para birimiydi. Akçe tabiri, "gümüşten gelen beyazlık" anlamında kullanılıyordu. Osmanlı'da mangır, para ve kuruş birimleri vardı. 8 büyük mangır, 1 akçe ediyordu. 3 akçe, 1 para değerinde iken, 40 para da 1 kuruşa eşit oluyordu.
Cumhuriyetin ilk madeni parası 1924'te basıldı
Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasından sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti, madeni ilk paralarını 3 Ağustos 1924'te bastı. Tedavüle çıkarılan ilk madeni paralar; 100 para, 5 kuruş, 10 kuruş olmak üzere 3 paradan oluşuyordu. Bu seriye 1925 yılında 25 kuruş eklendi. 1934 yılına gelindiğinde ise 100 kuruş ve 1 lira tedavüle sürüldü. 1 kuruş ve 50 kuruş, 1935 yılında tedavüle çıkarıldı.
Cumhuriyet döneminin en küçük madeni parası olma özelliğini taşıyan 10 para ise ilk kez 1940 yılında basıldı. Bu en küçük küpürlü madeni para, 1941 ve 1942 yıllarında da basıldı. Madeni para serisine 1960 yılında 2,5 lira katıldı.
Yıllar geçtikçe basılan madeni paraların değerleri de büyüdü. Madeni 5 lira 1974'te, 10 lira 1981'de, 20 lira, 50 lira ve 100 lira 1984'te, 25 lira 1985 ve 500 lira 1989'da basıldı.
1990'lı yıllara gelindiğinde 2.500 lira, 5.000 lira, 10.000 lira, 25.000, 50.000 lira ve 100.000 lira tedavüle girdi. 250.000 lira ise 2002 yılında tedavüle çıkarıldı.
1 Ocak 2005'te de paradan 6 sıfır atılarak yeni Türk lirası banknotlar ve madeni paralar tedavüle girdi. 1 yeni kuruş, 5 yeni kuruş, 10 yeni kuruş, 25 yeni kuruş, 50 yeni kuruş ve 1 yeni Türk lirası madeni paraların kullanımı 2009 sonunda sona erdi. Günümüzde 1 kuruş, 5 kuruş, 10 kuruş, 50 kuruş ve 1 Türk lirası madeni paralar kullanılıyor.
Tedavüle verilen madeni para miktarı, 1924'ten beri üretilen madeni para adetleri haziran sonu itibarıyla 9 milyar adedi aştı.
Piyasadaki madeni para dağ gibi
Günlük hayatın vazgeçilmez parçalarından biri olan madeni paraların sayısı her geçen ay artıyor.
Bu yılın ilk yarısında toplam 433 milyon 886 bin adet madeni para dolaşıma girdi. Bunun 147 milyon 781 bin adedi 1 lira, 54 milyon 270 bin adedi 50 kuruş, 88 milyon 560 bin adedi 25 kuruş, 113 milyon 529 bin adedi 10 kuruş, 17 milyon 322 bin adedi 5 kuruş ve 12 milyon 424 bin adedi 1 kuruşlardan oluştu. Bu dönemde tedavüle verilen bozuk paraların tutarı 209 milyon 399 bin 240 lira olarak hesaplandı.
TL'den ''yeni'' ibaresi kaldırıldıktan sonra 1 Ocak 2009'dan bu yana tedavüle sokulan madeni paraların değeri 3 milyar 354 milyon 970 bin 508 liraya ulaştı.
Tedavüldeki paralar
Piyasada en çok 1 liralık bozuk para bulunuyor. Tedavüldeki bozuk paraların 2,2 milyar lirasını 1 lira, 485,4 milyon lirasını 50 kuruş, 343,3 milyon lirasını 25 kuruş, 213,2 milyon lirasını 10 kuruş, 102,3 milyon lirasını 5 kuruş, 3,1 milyon liralık kısmını da 1 kuruşlar oluşturuyor.
Hatıra paralar
Cumhuriyetin kuruluşundan 1970 yılına kadar hatıra para olarak herhangi bir para çıkarılmadı. Hatıra para çıkarılmasının hukuki ve yasal çerçevesinin oluşmasıyla birlikte Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, ilk hatıra para olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) 50. Yılı anısına hatıra para çıkardı. Bu para, Türkiye Cumhuriyeti devletinin ilk hatıra parası olma özelliğini taşıdığı için çok önemlidir. Bu paranın bir yüzünde Gazi Mustafa Kemal Atatürk, diğer yüzünde TBMM bulunuyordu.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, genç kuşaklara eski paraların tanıtılması ve o dönem tarihinin hatırlatılması amacıyla Cumhuriyet dönemi tedavül madeni paralarını, orijinal kalıplarını kullanarak kıymetli madenden (altın ve gümüş) yeniden basmaya ve "Nostalji" adı altında hatıra para seti olarak satmaya başladı.
Cumhuriyetin 50. Yılı, Cumhuriyetin 60. Yılı, Cumhuriyetin 70. Yılı, Cumhuriyet ve Lozan, Cumhuriyet ve Gençlik, Cumhuriyet 2000, Cumhuriyet ve Kadın, Cumhuriyet ve Çocuk, Cumhuriyet ve Devrimler, Cumhuriyetin 75. Yılı, Cumhuriyetin 80. Yılı, TBMM’nin Açılışının 100. Yılı ve Anadolu Ajansı'nın Kuruluşunun 100. Yılı hatıra paraları basıldı.
Son olarak "Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nin yeniden ibadete açılması" konulu tedavül para ve hatıra para basıldı.
Darphane, 2020'de kurmuş olduğu Ar-Ge müdürlüğü ile üniversiteler ve araştırma merkezleri iş birlikleri ile devamlı bir gelişim süreci içerisinde oldu. Faaliyet göstermiş olduğu sektörün dünyadaki çatı örgütleri ile olan iş birlikleri sayesinde dünyadaki sektörel değişim ve dönüşümü yakında takip eden Darphane, üretim süreçlerinde yalın yönetim modellerini uygulayarak maksimum kalite ve maksimum verimi hedefliyor.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
