Што значи новата забрана за негирање на геноцидот во БиХ

Пишува д -р Хамза Карчиќ

- Авторот е вонреден професор на Факултетот за политички науки на Универзитетот во Сараево

ИСТАНБУЛ (АА) - Неколку дена пред истекот на неговиот мандат како висок претставник во Босна и Херцеговина, Валентин Инцко конечно го свитка својот политички мускул. Дванаесетгодишниот мандат на Австриецот како висок претставник ќе беше во голема мерка безначаен ако не беше донесена одлуката на 23 јули оваа година. Откако претседаваше со деклинирачката Канцеларија на високиот претставник, меѓународно тело што ја надгледува цивилната имплементација на Дејтонскиот мировен договор, Инцко беше предодреден да биде запаметен како можеби добронамерен, но секако незначаен европски бирократ. Неговата одлука на 23 јули да воведе закон за забрана на негирање на геноцидот во Босна и Херцеговина е неговата најзначајна одлука во изминатите дванаесет години.

Негирањето на геноцидот во БиХ е голема пречка за продолжување напред. Во текот на последната деценија имаше значителен пораст на напорите за негирање на геноцидот извршен врз Бошњаците. Неколкуте обиди на бошњачките членови на Парламентот на државно ниво да го усвојат законот беа спречени со вето на пратениците босански Срби. Дејтонскиот мировен договор им даде право на вето на членовите на Парламентот на Република Српска на државно ниво врз одлуките на телото. Ова во суштина значеше дека законот за забрана на негирање на геноцидот нема да се донесе во догледна иднина.

Инцко го наметна законот. Оваа историска необичност, висок претставник да може да наметне закон и одлуки во БиХ, заобиколувајќи ги домашните политичари, не беше применета повеќе од една деценија.

Законот за измени и дополнување на Кривичниот законик на Босна и Херцеговина го изменува членот 145-а со што се вклучува следното: „Кој јавно го оправдува, негира, грубо тривијализира или се обидува да го оправда злосторството геноцид, злосторствата против човештвото или воено злосторство утврдено со конечна пресуда во согласност со Повелбата на Меѓународниот воен трибунал и Лондонскиот договор од 8 август 1945 година или од Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија или Меѓународниот кривичен суд или Судот во Босна и Херцеговина, насочен против група лица или член на таква група дефинирана со повикување на раса, боја на кожа, религија, потекло или национално и етничко потекло, кога однесувањето се изведува на начин што може да поттикне насилство или омраза против таква група или член на таква група, да се казни со казна затвор во времетраење од шест месеци до пет години.“

Ова е првпат воведување закон на државно ниво за криминализирање на негирањето на геноцидот и кој се применува на целата територија на БиХ. Во суштина, одлуката на Инцко значи дека амандманите бараат да се зачува судски утврдената вистина во Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија (МКТЈ) и во домашните судови во БиХ. Подеднакво важно, секој негатор кој ги потценува и негира судски утврдените злосторства против човештвото и воените злосторства може да биде гонет според овие нови измени. Додека неколку медиуми објавија дека овој закон го забранува негирањето на геноцидот во Сребреница, законот на Инцко вклучува и судски утврдени вистини и подалеку од Сребреница.

Одлуката на Инцко беше поздравена од здруженијата на жртвите на геноцидот и преживеаните, бошњачките политичари, муфтијата на БиХ, Канцеларијата на ЕУ во земјата и од интелектуалците. Членот од босанските Срби во трипартитното Претседателство, Милорад Додик, одржа прес-конференција на која тој го отфрли законот на Инцко, го негира геноцидот во Сребреница и се закани за отцепување од БиХ. Додик рече дека Парламентот на ентитетот Република Српска ќе заседава за да одлучи за понатамошните чекори. Опонентите на Додик, меѓу кои и младиот градоначалник на Бања Лука, исто така го критикуваа новиот закон. Наводниот умерен став на опозицијата за овој закон покажува дека разликите помеѓу Додик и неговите помлади политички ривали, во најдобар случај се занемарливи. Интересно е што еден висок босанско-хрватски политичар ја осуди одлуката, одраз на политичкиот сојуз со Додик, додека министерот за надворешни работи на Хрватска ја поздрави.

Додека новите измени и дополнувања на законот сега се воведени, останува да се види дали и како ќе се имплементираат. Клучната улога ќе ја имаат Државното обвинителство и Судот на Босна и Херцеговина. Многу аналитичари и новинари остро го критикуваа Обвинителството, тврдејќи дека неговиот пристап е селективен и политички пристрасен. Сега, тоа Државно обвинителство ќе има задача да го имплементира новиот закон.

Значи, одлуката на високиот претставник во заминување е добредојдена по повеќе од една деценија во голема мера самонаметната политичка ирелевантност. Наследството на Инцко како висок претставник сега ќе биде одбележано главно со оваа забрана за негирање на геноцидот. Останува да видиме како ќе се имплементира новиот закон и дали Државното обвинителство ќе ги преземе потребните активности.

* Мислењата изразени во овој текст припаѓаат на авторот и нужно не ја одразуваат уредувачката политика на Агенција Анадолија (АА).