سێ گه‌وره‌ترین حزبه‌كه‌ی ھەرێمی كوردستان بێ كه‌سی یه‌كه‌میان ده‌چنه‌ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌

هه‌ولێر - AA

سێ گه‌وره‌ترین حزبه‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان به‌بێ كه‌سی یه‌كه‌مییان ده‌چنه‌ هه‌ڵبژاردنێكه‌وه‌ شیعه‌كان باس له‌ پێكهێنانی حكوومه‌تی زۆرینه‌ی تێدا ده‌كه‌ن.

ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئایاری دادێ بۆ عێراق و عێراقییه‌كان ئه‌و رووداوه‌ بێت كه‌ رووداوی یه‌كه‌می دیموكراسی راسته‌وخۆیه‌ له‌ناوبردنی ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ت و ده‌رپه‌ڕاندنی داعش له‌و ناوچانه‌ی پێشتر سنووری قه‌ڵه‌مڕه‌ویی ئه‌وان بوو، ئه‌وا بۆ هه‌رێمی كوردستان و كورد به‌دیاریكراوی نۆشكردنه‌وه‌ ئه‌و ژه‌هره‌ تاڵه‌یه‌ كه‌ به‌ "ناچاری" ده‌بێت بخورێته‌وه‌ تا نه‌مرێت، چونكه‌ ریفراندۆم عێراق و تاقه‌ هه‌رێمه‌كه‌ی نه‌كرد به‌ دوو دراوسێ وه‌كو سه‌ركرده‌كانی كورد چاوییان لێ ده‌كرد تا 25ی ئه‌یلولیش، به‌ڵام سه‌رباری ماڵه‌ په‌رته‌وازه‌كه‌ی، حزبه‌ كوردستانییه‌كان له‌ كوچه‌ و كۆڵانه‌كان شه‌ڕێكی شاراوه‌ی سارد و سه‌خت بۆ به‌ده‌ستهێنانی زۆرترینی ئه‌و كورسییانه‌ی پشكی هه‌رێمن له‌په‌رله‌مانی عێراق كه‌ 46 دانه‌ن به‌رپاكردووه‌.

ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ بۆ هه‌رێمه‌كه‌ی عێراق و كورد جیاوازیی زۆری له‌وانی پێشووتر هه‌یه‌، ئه‌مجاره‌ ده‌نگده‌ران هاموشۆی سێ دیارترین سه‌ركرده‌ی سێ كوچكه‌ی حزبه‌ گه‌وره‌كانی كوردستان نابینن و هێماكانی ئه‌وانیش بۆ سه‌ركه‌وتنییان لێ دیار نییه‌، ئه‌مه‌ش تارماییه‌كی زۆری له‌سه‌ر ده‌نگده‌ران به‌جێ هێشتووه‌.

مه‌سعود بارزانی، جه‌لال تاڵه‌بانی، نه‌وشیروان مسته‌فا، سێ كه‌سی یه‌كه‌می ئه‌و سێ لایه‌نه‌ سیاسییه‌ كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان به‌جیا بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی 12ی ئایار لیستییان هه‌یه‌ و دووی دواییان به‌هۆی مردنه‌وه‌ دیار نیین و بارزانیش به‌هۆی ریفراندۆمه‌وه‌، وایكردووه‌ بانگه‌شه‌كان ساردببنه‌وه‌، به‌تایبه‌ت له‌ وڵاتێكدا كه‌ كه‌سی یه‌كه‌می حزبه‌كان زۆر جار له‌ بری دامه‌زراوه‌كانیش كاریگه‌ریی راسته‌وخۆیان له‌سه‌ر ده‌نگده‌ران و لایه‌نگرانییان هه‌یه‌.
ئه‌ندامی مه‌كته‌بی راگه‌یاندنی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان سه‌رتیپ جه‌وهه‌ر له‌ لێدوانێكدا بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو دان به‌وه‌دا ده‌نێت كه‌ نه‌بوونی تاڵه‌بانی له‌ بانگه‌شه‌كاندا بۆ هه‌ڵبژاردنی 12ی ئایار كاریگه‌ریی له‌سه‌ر حزبه‌كه‌ی ئه‌وان ده‌ركه‌وتووه‌، ئه‌و له‌نێو باره‌گای مه‌كته‌بی سیاسیی حزبه‌كه‌ی له‌هه‌ولێر كه‌ له‌ بری خودی تاڵه‌بانی وێنه‌كانی به‌گه‌وره‌یی هه‌ڵواسراون ده‌ڵێت "ئێمه‌ ده‌توانین له‌چه‌ند سوچێكه‌وه‌ قسه‌ له‌سه‌ر نه‌بوون و نه‌مانی كه‌سی یه‌كه‌می ئه‌و حزبه‌ سیاسییانه‌ له‌سه‌ر گۆڕه‌پانی سیاسیی بكه‌ین، یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌ مام جه‌لال و مه‌سعود بارزانی پێشتر رۆڵ و كاریگه‌ریی راسته‌وخۆیان له‌سه‌ر ده‌نگده‌ری خۆیان، به‌تایبه‌ت مام جه‌لال كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ده‌نگده‌رانی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان هه‌یه‌".

سه‌باره‌ت به‌ سكرتێری گشتیی حزبه‌كه‌ی كه‌ ئێستا له‌ ژیاندا نه‌ماوه‌ پتر ده‌ڵێت "به‌ نه‌خۆش كه‌وتنی تاڵه‌بانی عێراق و هه‌رێمی كوردستان نه‌خۆش كه‌وت و باری سیاسیی و په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌رێم و به‌غداش ئاڵۆز بوو، مام جه‌لال و سه‌ركرده‌ی له‌ شێوه‌ی ئه‌و كه‌ كه‌سی یه‌كه‌می حزبه‌كانی خۆیانن شوێنی دامه‌زراوه‌ی حزبییان گرتبوویه‌وه‌ و وه‌كو مه‌رجه‌عی یاسایش بوون بۆ حزب، دیارنه‌مانی ئه‌و كه‌سانه‌ له‌سه‌ر ساحه‌ی سیاسی قۆناغێكی نوێی هێناوه‌ته‌ كایه‌وه‌، به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی ده‌بینرێت ئه‌وه‌یه‌ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان زیاتر په‌رت بوون و ده‌نگه‌كان زیاتر په‌رت بوون و ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌كان له‌ دوای هه‌ڵبژاردن زیاتر ده‌ربكه‌وێت".

ئه‌و ئه‌ندامه‌ی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان له‌درێژه‌ی قسه‌كانیدا ده‌شڵێت پێشتر یه‌كێتی و پارتی وتوێژییان له‌گه‌ڵ به‌غدا ده‌كرد له‌سه‌ر پشكی كورد و زۆر شتی دیكه‌، به‌دیاریكراویش له‌نێو ئه‌م دوو حزبه‌ مام جه‌لال و مه‌سعود بارزانی بوون، به‌ڵام ئێستا یه‌كێتی و پارتی ده‌نگه‌كانییان كه‌می كردووه‌، هه‌روه‌ها حزب و لایه‌نی نوێ هاتوونه‌ته‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌وه‌، بۆیه‌ هه‌ستكردن به‌ دیارنه‌مانی كاریزماكان له‌دوای هه‌ڵبژاردن زیاتر ده‌رده‌كه‌وێت".

ئه‌و ده‌شیگوت كورد ده‌توانێت هاوپه‌یمانێتییه‌كی هاوبه‌شی هه‌بێت یان لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان كۆببنه‌وه‌ و پێكه‌وه‌ وتوێژ له‌گه‌ڵ به‌غدا ده‌كه‌ن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ڵێت "به‌گشتی كورد ئه‌و كاریگه‌رییه‌ی جارانی نه‌ماوه‌ له‌عێراق به‌هۆی نه‌مانی ئه‌و كه‌سانه‌وه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م، هه‌روه‌ها به‌هۆی شكستی ریفراندۆم و ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ی به‌هۆی ریفراندۆمه‌وه‌ هاتووه‌ته‌ كایه‌وه‌".

كه‌متر له‌ ساڵێكه‌ به‌هۆی مردن و رووداوه‌كانه‌وه‌ هه‌رسێ سه‌ركرده‌ دیاره‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان كه‌ له‌لای لایه‌نگران و په‌یڕه‌وكارانی حزبه‌كانییانه‌وه‌ به‌ "كاریزما" ناوده‌برێن گۆڕه‌پانی سیاسیی هه‌رێمییان چۆڵكردووه‌ و به‌جێ هێشتووه‌، ئه‌وانیش هه‌ریه‌ك له‌ مه‌سعود بارزانی، جه‌لال تاڵه‌بانی، نه‌وشیروان مسته‌فا كه‌ دووی كۆتاییان به‌هۆی مردنه‌وه‌ له‌ یه‌ك ساڵدا ئێستا گۆڕه‌پانه‌كه‌یان به‌جێ هێشتووه‌، هه‌رچی بارزانیشه‌ به‌هۆی ریفراندۆم، ئێستا نایه‌وێت ده‌ربكه‌وێته‌وه‌ و هاوڵاتییانی ھەرێمی كوردستان بۆ ده‌نگدان به‌ كاندیدان بۆ ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق له‌كاتێكدا له‌ پێش 25ی ئه‌یلوول هه‌میشه‌ بانگه‌شه‌ی بۆ جیابوونه‌وه‌ له‌عێراق ده‌كرد و خه‌ڵكی دنه‌ ده‌دا تا ده‌نگ به‌ سه‌ربه‌خۆیی بده‌ن.

جه‌لال حوسامه‌دین تاڵه‌بانی سه‌ركۆماری پێشووی عێراق و سكرتێری پێشووی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان ئه‌و حزبه‌ی هێشتا له‌ هه‌رێمی كوردستان خاوه‌نی زۆنێكی جوگرافییه‌، له‌ ساڵی 1933 له‌دایك بووه‌ و له‌دامه‌زراندییه‌وه‌ تا مردنی له‌ ساڵی 2017 سكرتێری حزبه‌كه‌ی بووه‌، ئێستا حزبه‌كه‌ی چاوه‌ڕوانی هه‌ڵبژاردنێكه‌ به‌ "چاره‌نوسساز" ناوی ده‌بات، ئه‌گه‌رچی ئێستا تاڵه‌بانی گه‌وره‌ مردووه‌، وه‌لێ چه‌ندین تاڵه‌بانی كه‌ خۆیان به‌"شوێنگره‌وه‌"ی ده‌زانن به‌هه‌مان نازناو و له‌ هه‌مان په‌یوه‌ندیی خوێن شار به‌ شار ده‌گه‌ڕێن و ده‌یانه‌وێت خه‌ڵكی ده‌نگ به‌و پڕنسیپانه‌ بده‌ن كه‌ ئه‌مان ناویان لێ ناوه‌ "رێبازه‌كه‌ی مام"، سه‌رباری ئه‌وه‌ یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان ده‌یه‌وێت ئه‌م نه‌بوونییه‌ی تاڵه‌بانی نه‌بێته‌ ئه‌و له‌مپه‌ره‌ی ساتمه‌یه‌كی دیكه‌ی پێ بداته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌ك ده‌نگه‌كانی په‌رت و بڵاوتر بكات، له‌ پاڵ ئه‌م راستییه‌ تاڵه‌دا ئێستا له‌پاڵ نه‌بوونی تاڵه‌بانی، جێگری دووه‌می پێشووی تاڵه‌بانیش "به‌رهه‌م ساڵح" له‌ ده‌ره‌وه‌ی گۆڕه‌پانه‌كه‌ی یه‌كێتی كارده‌كات و خه‌ڵك له‌ده‌وری قه‌واره‌ نوێیه‌كه‌ی "هاوپه‌یمانی بۆ دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری" كۆده‌كاته‌وه‌ و به‌شێك له‌ یه‌كێتییه‌كانیشی راكێش كردووه‌.

غیابی تاڵه‌بانی گورزی كه‌مه‌رشكێنه‌ له‌ پشتی یه‌كێتی وه‌كو چۆن دیارنه‌مانی بارزانی بۆ پارتی و نه‌وشیروان بۆ گۆڕان، چوون ئه‌مان "كۆكه‌ره‌وه‌"ی كۆتر و بازه‌كانی ئه‌و حزبه‌ و باڵ و ئاڕاسته‌ جیاوازه‌كانی نێو لایه‌نه‌كانی خۆیانن.

هه‌ڵسوڕاوی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان رابه‌ر ته‌ڵعه‌ت له‌باره‌ی ئه‌و پرسه‌وه‌ بۆچوونی وایه‌ له‌هه‌موو پارتێكی سیاسی رۆڵی كه‌سی یه‌كه‌م، یان سه‌ركرده‌ و ده‌موچاوی یه‌كه‌م حزبه‌كه‌ ناسراوه‌ و كاریگه‌ریی له‌سه‌ر چه‌ند لایه‌نێكی جه‌ماوه‌ری هه‌یه‌، جگه‌ له‌لایه‌نی نێوخۆیی حزب، جگه‌ له‌ داهاتووی سیاسیی پارته‌كانیش، گرنگترینییان جه‌ماوه‌ری ئه‌و پارته‌ دیاریكراوه‌ چاوه‌ڕوانی زۆریان له‌ سه‌ركرده‌كانییان هه‌یه‌.ئه‌و ده‌ڵێت "سه‌ركرده‌ی كاریزمی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیداره‌ی ناكۆكییه‌كان ده‌دات و ناكۆكییه‌كان كه‌ كێشه‌كان ده‌گه‌نه‌ لای ئه‌و كۆتاییان پێدێ، كه‌سێكه‌ توانای ئه‌وه‌یه‌ خه‌ڵكی له‌سه‌ر هێڵێك كۆ بكاته‌وه‌ و په‌یوه‌ندییه‌كی راسته‌وخۆی قوڵ و سۆزداری له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ر دروست بكات، بۆیه‌ رۆڵی كه‌سی یه‌كه‌می پارته‌كان گرنگه‌ و ناكرێت نادیده‌ی بگرین".

سه‌باره‌ت به‌ نه‌مانی نه‌وشیروان مسته‌فاش رایده‌گه‌یه‌نێت "راسته‌ كاك نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ناوماندا نییه‌ و له‌ ژیاندا نه‌ماوه‌، به‌ڵام به‌رنامه‌ و په‌یامه‌كانی كه‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ دایڕشتبوو ئه‌وه‌یه‌ هاوڕێیه‌كانی به‌ ئه‌مانه‌ته‌وه‌ كار بۆ ئه‌و ستراتیژییه‌ته‌ و ئه‌و به‌رنامانه‌ ده‌كه‌ن".

له‌باره‌ی قۆناغی پاش هه‌ڵبژاردنه‌كان و ئه‌و كاتانه‌ی دانووستاندن بۆ پێكهێنانی حكوومه‌ت ده‌ست پێده‌كات ئه‌و هه‌ڵسوڕاوه‌ی گۆڕان ده‌ڵێت "دوای هه‌ڵبژاردنه‌كان و پڕۆسه‌ی دانوستانه‌كان و هه‌ریه‌ك له‌و حزبانه‌ی باس له‌ سه‌ركرده‌ی یه‌كه‌مییان ده‌كه‌ین ده‌بێت به‌شێوه‌ی دامه‌زراوه‌یی رۆڵی كاریزما كه‌ غیابی هه‌یه‌ دامودەزگا حزب به‌ڕێوه‌ببات و بتوانن ستراتیژییه‌كی روون و دروست ببنه‌وه‌ پێشه‌وه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی نه‌ته‌وه‌كه‌یان".

ده‌رباره‌ی بانگه‌شه‌ و به‌شداریی كه‌سانی یه‌كه‌می حزبه‌كان له‌ بانگه‌شه‌كانی هه‌ڵبژاردن ده‌ڵێت "باوه‌ڕم وایه‌ كه‌سی یه‌كه‌م گوتارێك و به‌رنامه‌یه‌ك و ستراتیژێك له‌سه‌ر زمانی ئه‌وانه‌وه‌ خێراتر و گه‌رموگوڕتر ده‌كات، بۆیه‌ نه‌مانی ئه‌وان كاریگه‌ریی له‌سه‌ر حزبه‌كان هه‌بووه‌، به‌ڵام ئیتر ئه‌مه‌ قۆناغه‌كانی ته‌مه‌نه‌ و ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ رابێین كه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ قۆناغی دامه‌زراوه‌یی، ته‌حه‌دای به‌رده‌م حزبه‌ سیاسییه‌كان ئێستا ئه‌وه‌یه‌ په‌یوه‌ندیی و به‌رامبه‌ر به‌ كۆمه‌ڵگه‌ و چۆن بتوانیین بیبه‌ینه‌ قۆناغی دامه‌زراوه‌یی، ره‌نگه‌ كه‌متر خۆ ئاماده‌كاری هه‌بێت له‌ئێستادا، به‌ڵام زوو یان دره‌نگ ده‌بێت بچینه‌ پێشه‌وه‌".

نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین كه‌ به‌" كاكه‌ نه‌وه‌" له‌نێو هه‌وادارانیدا ناوزه‌ند ده‌كرێت، یه‌كێك له‌ دامه‌زرێنه‌رانی حزبه‌كه‌ی تاڵه‌بانییه‌، به‌ڵام دواجار ناكۆكییه‌كانییان له‌گه‌ڵ یه‌كتر له‌ ساڵی 2006 له‌یه‌كتری دابڕین و له‌ ساڵی 2009 لیستێكی له‌ده‌ره‌وه‌ی لیستی حزبه‌كه‌ی تاڵه‌بانی دروستكرد و ناوی لێ نا "گۆڕان"، ئه‌م حزبه‌ ئێستا له‌گه‌ڵ یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان كه‌ هێشتا تاپۆی زۆنی سه‌وزی به‌ناوه‌وه‌یه‌ ركابه‌رایه‌تی سه‌رسه‌ختی بۆ لێسه‌ندنه‌وه‌ی ئه‌و خاوه‌ندارێتیه‌یه‌، بۆ ئه‌مه‌ش ده‌یه‌وێت زۆرترین ده‌نگ بچنێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌م ركابه‌رایه‌تییه‌ی بزووتنه‌وه‌كه‌ له‌ غیابی نه‌وشیروان مسته‌فا كه‌سی یه‌كه‌می پێشووی گۆڕانه‌ و چاوه‌ڕوان ده‌كرێت ئه‌م تاقیكردنه‌وه‌ بۆ گۆڕان "سه‌خت" بێت.

نه‌وشیروان مسته‌فا و جه‌لال تاڵه‌بانی هه‌ڤاڵ و برا پشتی نیو سه‌ده‌ خه‌باتی پێكه‌وه‌ بوون له‌ شاخ و له‌شاردا، دواجار سیاسه‌ت لێكی جیاكردنه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی شه‌ڕ و خه‌باتی چه‌كداری كۆی كردنه‌وه‌، ئه‌م دوو كاراكته‌ره‌ له‌ دوای ساڵی 2006ه‌وه‌ له‌هاوخه‌باتییه‌وه‌ به‌ره‌و یه‌كتر ته‌خوینكردن هه‌نگاوییان هه‌ڵهێنا و بوون به‌ دوو ركابه‌ری سه‌رسه‌خت، ئه‌گه‌رچی دواتر تاراده‌یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌كانییان هێمنتر بوونه‌وه‌، وه‌لێ شار و سیاسه‌ت وای لێكدابڕاندن كه‌ نه‌بوونه‌وه‌ به‌ دوو هاوڕێیه‌كه‌ی شاخ، هه‌ریه‌كه‌یان بۆ لیستێكی جیا و حزبێكی جیا بانگه‌شه‌یان بۆ لیسته‌كانییان بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌كرد.

ئێستا بزووتنه‌وه‌كه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فا "گۆڕان" له‌رێگه‌ی سه‌ركرده‌كانییه‌وه‌ ده‌یه‌وێت ئه‌وه‌ بۆ لایه‌نگرانی بسه‌لمێنێت كه‌ به‌بێ نه‌وشیروان مسته‌فاش بزووتنه‌وه‌كه‌یان هه‌ر له‌سه‌ر پێیه‌، وه‌لێ هێشتا زۆر لایه‌نگر و ده‌نگده‌ری ئه‌م بزووتنه‌وه‌ بیری تۆنی ده‌نگی نه‌وشیروان مسته‌فا و هێماكانی سه‌ركه‌وتن له‌ په‌نجه‌كانی ئه‌مه‌وه‌ ده‌كه‌ن، به‌ڵام سه‌ركرده‌كانی ئه‌م حزبه‌ پێیان وایه‌ مردنی نه‌وشیروان مسته‌فا به‌و چه‌شنه‌ گه‌وره‌یه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ده‌نگه‌كانییان نابێت كه‌ كه‌مییان بكاته‌وه‌، پێچه‌وانه‌كه‌یان پێ راستتره‌ كه‌ ده‌نگی ئه‌وان هه‌ڵده‌كشێت، ده‌شڵێن سه‌رۆكه‌كه‌یان "كاریزما" بوو، به‌ڵام هێشتا "رێباز"ه‌كه‌ی زیندووه‌ و له‌سه‌ری ده‌ڕۆن.

هێشتا لێدوانی روون له‌ سه‌ركرده‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌باره‌ی هۆكاری به‌شداریی نه‌كردنی بارزانی كه‌سی یه‌كه‌می ئه‌و حزبه‌ له‌ بانگه‌شه‌كان بۆ هه‌ڵبژادن نییه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی روونه‌ ئه‌وه‌یه‌ لێكه‌وته‌كانی ریفراندۆم كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ هه‌یه‌، بارزانی كه‌ بانگه‌شه‌ی بۆ سه‌ربه‌خۆیی بوو، ئێستا بۆ ئه‌وه‌ی نه‌كه‌وێته‌ هه‌ڵوێستێكی پێچه‌وانه‌وه‌ نایه‌وێت ده‌ربكه‌وێته‌وه‌ و له‌ بری ئه‌و كه‌سایه‌تی دووه‌می حزبه‌كه‌ی و سه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێم و كوڕه‌كه‌ی، مه‌سروور بارزانی ئه‌و جێگه‌یه‌یان پڕكردووه‌ته‌وه‌، به‌ڵام هێشتا ئه‌مان سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی "ریفراندۆم هه‌ڵه‌ نه‌بوو، مافێكی سروشتیی گه‌لی كورده‌".

مه‌سعود مسته‌فا بارزانی، له‌ 1946 له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1979ه‌وه‌ ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت سه‌رۆكی پارتی دیموكراتی كوردستانه‌، له‌ ناوه‌ڕِاستی ساڵی 2005ه‌وه‌ سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان بوو تا 28ی ئۆكتۆبه‌ری ساڵی پار كه‌ به‌هۆی ئه‌نجامدانی ریفراندۆم و كاردانه‌وه‌كانی نامه‌یه‌كی ئاراسته‌ی په‌رله‌مانی كوردستان و تێیدا ره‌تی كرده‌وه‌ به‌رده‌وام بێت له‌ پۆسته‌كه‌ی وه‌كو سه‌رۆكی هه‌رێم و دواتریش ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌سه‌ر دامه‌زراوه‌كانی هه‌رێم دابه‌شكرا.

بارزانی كه‌ پێشه‌نگی ریفراندۆمه‌كه‌ی 25ی ئه‌یلوولی ساڵی 2017 بوو، جیاواز له‌ جارانی پێشوو له‌ بانگه‌شه‌كانی حزبه‌كه‌ی نابینرێت، ئه‌و ئێستا له‌نێو دیمه‌نه‌ زه‌ردپۆشه‌كانه‌وه‌ ده‌رناكه‌وێت تا به‌ په‌یامه‌كانی پشتی حزبه‌كه‌ی قایمتر بكات و پێیان بڵێت ده‌نگییان پێ بده‌ن، بارزانی پێش ئه‌یلوولی پار ده‌ستوه‌ردانی وڵاتان و چه‌ند تێبینی و راوێژێكی زلهێزه‌كانیشی ره‌تكرده‌وه‌ بۆ دواخستنی ریفراندۆم و دواتر كه‌ ئه‌نجامدرا حكوومه‌تی عێراق به‌زه‌بری هێز ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ره‌كانی له‌ هه‌رێم وه‌رگرته‌وه‌ و سزایه‌كی ئابووری سیاسی گه‌وره‌ی خسته‌ سه‌ر هه‌رێم كه‌ ئێستاشی له‌گه‌ڵدابێت به‌ده‌ستییانه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت.

بارزانی كه‌ له‌گه‌نجێتییه‌وه‌ به‌شداریی شۆڕشه‌كانی خه‌ڵكی كورد له‌دژی حكوومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی كردووه‌، هاوڕێ و هاوخه‌باتی هه‌ریه‌ك له‌ تاڵه‌بانی و نه‌وشیروان مسته‌فا بووه‌، ئه‌و پاش گێمێكی درێژی شه‌ڕی ناوخۆ له‌گه‌ڵ تاڵه‌بانی رۆڵی به‌رچاویان هه‌بوو له‌ كپكردنه‌وه‌ی ده‌نگی چه‌كه‌كان.

پێشتر ده‌نگی بارزانی و په‌یامه‌كانی بۆ پارتییه‌كان و به‌شێك له‌و ده‌نگده‌رانه‌شی كه‌ هیچ ئینتیمایه‌كی سیاسییان نییه‌ مسۆگه‌ر كردبوو، ده‌ركه‌وتنی بارزانی له‌ بۆنه‌ و بانگه‌شه‌كاندا كۆكه‌ره‌وه‌ی پارتییه‌كان بوو، به‌ڵام ئێستا بارزانی به‌شداریی بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردن بۆ كۆكردنه‌وه‌ی ده‌نگ بۆ حزبه‌كه‌ی ناكات، ئه‌و ئێستا له‌دوور چاودێریی دۆخه‌كه‌ ده‌كات، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا هێشتا پارتییه‌كان بارزانی به‌و "كاریزما"یه‌ ده‌بینن كه‌ توانی ریفراندۆم ئه‌نجامبدات و ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ دابووی بردییه‌ سه‌ر، هه‌ر بۆیه‌ ئێستا له‌ بری بارزانی باوك، ئەوانی دیكه‌ جڵه‌وی بانگه‌شه‌كانیان بۆ لیستی حزبه‌كه‌یان توند گرتووه‌ و لێره‌ و له‌وێ ئه‌گه‌ڕێن به‌ نێو خه‌ڵكدا تا نه‌هێڵن ئه‌و بۆشاییه‌ی له‌ غیابی بارزانیدا دروستبووه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ده‌نگه‌كانی ئه‌م حزبه‌ هه‌بێت.

دیارنه‌مانی ئه‌و سێ سه‌ركرده‌یه‌ی كورد شوێن په‌نجه‌ له‌سه‌ر حزبه‌كانییان و هه‌رێمیش به‌جێ ده‌هێڵێت له‌م هه‌ڵبژاردنه‌ی 12ی ئایار، به‌ڵام پێده‌چێت ئه‌و دیارنه‌مانه‌ كاریگه‌ریی گه‌وره‌تر له‌سه‌ر وتوێژه‌كانی كورد و به‌غدا زه‌قتر بێت، به‌تایبه‌ت له‌گه‌مه‌ی پێكهێنانی حكوومه‌ت و پشكه‌كانی كورد له‌ عێراقدا كه‌ كورد به‌هۆی رووداوه‌كانه‌وه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ یاریكه‌رێكی لاواز.