Orta Doğu'daki çatışmalar ABD piyasalarında sert kayıplara yol açtı

ABD ile İsrail'in İran'a karşı başlattığı saldırılar ve ardından Tahran yönetiminin misillemeleri sonrası bölgesel bir gerginliğe dönüşen çatışmalarda 1 ay geride kaldı. Bu süreçte bölgede artan tansiyonun uzun süre yüksek kalabileceğine ilişkin endişeler yatırımcıların risk iştahını azalttı.

İsrail ve ABD’nin, Tahran ile Washington arasındaki müzakereler sürerken 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı askeri saldırı ve İran’ın misillemesiyle Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinde ciddi aksamalar yaşanması ve petrol akışının sekteye uğraması piyasaları altüst etti.

Orta Doğu’da tırmanan gerilim, ABD Başkanı Donald Trump’ın sık sık güçlü performansına vurgu yaptığı Amerikan borsalarını da olumsuz etkiledi.

Saldırıların başladığı günden bu yana ABD borsalarında satış baskısı hakim olurken Wall Street hisselerinden trilyonlarca dolar silindi.

Sanayi maliyetlerinin artması ve ticaretin aksaması Dow Jones endeksini doğrudan etkilerken endeks saldırı öncesine göre yüzde 7,7 geriledi.

S&P 500 endeksi de bir aylık süreçte yüzde 7,8 kayıp yaşadı. Nasdaq endeksi de satış dalgasından payını alırken endeks bu süreçte yüzde 8,3 düşüş kaydetti.

Geçen hafta itibarıyla zirve seviyelerine kıyasla yüzde 10’dan fazla düşen Dow Jones ve Nasdaq endeksleri, düzeltme bölgesine girdi.

Trump, İran gündemi dolayısıyla petrol fiyatlarının daha fazla artacağını ve borsanın daha fazla düşeceğini düşündüğünü belirterek, durumun tahmin ettiği kadar ağır olmadığını savundu.

Petrol fiyatları 100 doların üzerine fırladı

Dünya petrol trafiğinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalar, piyasalardaki karamsar havanın başlıca etkeni oldu.

Uluslararası Enerji Ajansına göre dünya, 1970’lerdeki petrol şoklarından bu yana en ciddi enerji arz risklerinden biriyle karşı karşıya bulunuyor.

Savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatları arz endişeleriyle hızlı bir şekilde yükseldi.

Çatışma öncesinde 70-80 dolar bandında seyreden Brent petrol 110 doların üzerini gördü.

Hürmüz Boğazı'nı gemi trafiğine açmaması halinde İran'ın enerji altyapısını vurma tehdidinde bulunan Trump, geçen hafta pazartesi günü İran'a verdiği süreyi 5 gün uzatmıştı.

Petrol fiyatları, Trump’ın bu açıklamaları sonrasında bölgede ateşkes olabileceğine dair iyimserlikle bir miktar gerilese de haftanın ilerleyen günlerinde yeniden yükseldi.

Trump'ın perşembe günü "İran'ın elektrik santrallerini hedef alma" kararını 6 Nisan'a kadar durdurduğunu ve "müzakerelerin çok iyi gittiğini" bildirmesi de petrol fiyatlarındaki artışı önlemeye yetmedi.

Hava yolu hisseleri geriledi, enerji hisseleri yükseldi

Petrol fiyatlarındaki artıştan en fazla hava yolu, lojistik ve turizm gibi sektörlerdeki şirketlerin hisseleri etkilendi.

Operasyonel giderlerinin yaklaşık 3'te 1'ini oluşturan yakıt maliyetlerindeki artış, ABD'li hava yolu şirketlerinin hisselerini vurdu.

Bu süreçte American Airlines, Southwest Airlines ve United Airlines gibi ABD’li hava yolu şirketlerinin hisseleri, hem artan yakıt maliyetleri hem de bölgedeki hava sahası kısıtlamaları nedeniyle yüzde 30’a yaklaşan oranlarda değer kaybetti.

Küresel güvenlik endişeleri ve uçak bileti fiyatlarındaki artış beklentisi, turizm hisselerinde de satışları beraberinde getirdi.

Piyasanın genelindeki satış dalgasına rağmen Brent petroldeki yükselişin kar marjlarını artırmasıyla bazı petrol ve doğal gaz şirketlerinin hisseleri bu süreçte pozitif ayrıştı.

Enerji şirketleri ExxonMobil, Chevron ve Conoco Phillips'in hisseleri yüzde 12 ila yüzde 17 arasında artarken tüm zamanların en yüksek seviyelerini gördü.

ABD'de benzinin ortalama fiyatı galon başına 4 dolara dayandı

Orta Doğu'da artan gerilimin etkisiyle yükselen enerji maliyetlerini dizginlemek isteyen ABD yönetimi, stratejik rezervlerin devreye alınmasından yaptırımların gevşetilmesine kadar çeşitli adımlar atsa da petrol piyasalarında fiyatların yukarı yönlü hareketi devam etti.

Jeopolitik risklerin arttığı Orta Doğu’daki gelişmelerin yanı sıra bahar aylarının gelmesiyle daha fazla sürücünün trafiğe çıkması da talebi artırarak ABD’de benzin fiyatlarının yüksek seyretmesine yol açtı.

Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, 30 Mart itibarıyla ülkede normal benzinin ortalama fiyatı galon başına 3,99 dolar olarak ölçüldü. Söz konusu fiyat bir ay önce 2,98 dolar düzeyindeydi.

Ülkede benzin fiyatı son bir ayda yaklaşık 1 dolar artış kaydederken yıllık bazda yüzde 26,3 yükseldi.

AAA, ortalama benzin fiyatının gelecek günlerde Ağustos 2022’den bu yana ilk kez galon başına 4 dolara ulaşabileceği uyarısında bulundu.

ABD genelinde akaryakıt fiyatları eyaletler arasında farklılık gösterirken en pahalı benzinin kullanıldığı California’da ortalama fiyat galon başına 5,87 dolar seviyesine ulaştı. Washington eyaleti ile Hawaii’de de ortalama fiyat galon başına 5 doların üzerinde seyretti.

Ülkede özellikle kamyon taşımacılığında yaygın olarak kullanılan dizelin ortalama fiyatı da galon başına yıllık yüzde 50 artışla 5,42 dolara ulaştı.

Fed'den faiz artırımı beklentileri yeniden gündeme geldi

Orta Doğu’da tırmanan gerilim, halihazırda tarifeler, zayıf istihdam ve kalıcı enflasyon baskılarıyla sınanan ABD ekonomisi için yeni bir risk unsuru haline geldi.

Taşımacılık ve tarım başta olmak üzere pek çok sektörde temel girdi niteliği taşıyan akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş, ulaşım maliyetlerini artırmasının yanı sıra gıda ve diğer temel tüketim ürünlerinin lojistik giderlerini de yukarı çekebileceği beklentisiyle enflasyon endişelerini artırdı.

ABD Merkez Bankasının (Fed) uzun süredir yüzde 2 seviyesine çekmeye çalıştığı enflasyonun, enerji fiyatlarındaki bu artışla birlikte yeniden yukarı yönlü baskı altına girebileceğine dair kaygılar güç kazandı.

Fed Başkanı Jerome Powell, 18 Mart’ta düzenlediği basın toplantısında, Orta Doğu’daki gelişmelerin ABD ekonomisi üzerindeki etkilerinin “belirsiz” olduğunu ancak enerji şokunun enflasyon beklentilerini yukarı çektiğini belirtti.

Petrol fiyatlarındaki artışın enflasyonla mücadeleyi zorlaştırdığını dile getiren Powell, “Kısa vadede yükselen enerji fiyatları genel enflasyonu yukarı çekecektir ancak ekonomi üzerindeki olası etkilerin kapsamını ve süresini bilmek için henüz erken.” değerlendirmesinde bulundu.

Powell, dün Harvard Üniversitesinde “İktisadın İlkeleri” dersinde yaptığı konuşmada da Orta Doğu’da yaşanan gelişmelerin benzin fiyatlarını etkileyeceğini belirterek, “Ancak politikalarımızın, gelişmelerin seyrini bekleyip görmek için uygun bir konumda olduğunu düşünüyoruz.” dedi.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda da Orta Doğu’daki çatışmalar başlamadan önce öngörülen iki faiz indiriminin aksine Fed’den 2026’da herhangi bir gevşeme beklenmediği görüldü. Bu yıl faiz oranlarının düşürülmesinden ziyade artırılması ihtimalinin yeniden gündeme geldiği dikkati çekti.

Dolar güçlendi, tahvil faizi yükseldi

Enerji fiyatlarındaki yükselişin para politikasının daha uzun süre sıkı tutulacağına dair beklentilere yol açmasıyla tahvil faizleri artarken dolar güçlendi.

Çatışmaların başlamasından önce şubat ayı boyunca düşüş trendi izlenen ABD’nin 10 yıl vadeli hazine tahvili faizinde yön yukarı döndü.

Ülkede şubat sonunda yüzde 3,96 seviyesinde bulunan 10 yıl vadeli hazine tahvili faiz oranı, geçen hafta yüzde 4,50’ye yaklaştı.

Yıl başındaki bazı değer kayıplarının ardından toparlanma sürecinde olan dolar endeksi de bir ayda belirgin şekilde yükseldi.

Çatışmalar öncesinde 97-98 bandında olan endeks, 100 seviyesinin üzerine çıktı ve yılın en yüksek seviyesini gördü.

Dolar endeksi, savaş öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 3 arttı.