1996'dan bu yana uygulanan sistem, seçmenlerin hem tercih ettikleri siyasi partiye hem de yaşadıkları seçim bölgesini parlamentoda temsil edecek adaya oy vermesine imkan tanıyor.
Ülkede 1993'te düzenlenen referandumda kabul edilen sistem, daha önce uygulanan ve en fazla oyu alan adayın seçim bölgesini kazandığı dar bölge çoğunluk sisteminin (FPTP) yerini aldı.
Yeni Zelanda Seçim Komisyonunun verilerine göre, seçmenlerin kullandığı ilk oy, ülke genelinde siyasi partilerin parlamentoda kaç sandalye kazanacağını büyük ölçüde belirleyen parti oyu olarak tanımlanıyor.
İkinci oy ise seçmenin yaşadığı seçim bölgesini temsil etmesini istediği adaya veriliyor. Bu oylamada en fazla oyu alan aday, oyların yüzde 50'sinden fazlasını alması gerekmeksizin seçim bölgesini kazanarak parlamentoya giriyor.
Partilerin parlamentodaki gücü oy oranlarına göre belirleniyor
Yeni Zelanda'da parlamento 120 sandalyeli. Bu sandalyelerin bir bölümü seçim bölgelerinde kazanan adaylara, geri kalanı ise partilerin ülke genelinde aldıkları oy oranlarına göre belirlenen parti listelerindeki adaylara dağıtılıyor.
Bir siyasi partinin parlamentoda sandalye kazanabilmesi için ülke genelindeki parti oylarının en az yüzde 5'ini alması veya seçim bölgelerinden en az birini kazanması gerekiyor.
Bu şartlardan en az birini yerine getiren partilerin parlamentodaki toplam sandalye sayısı, ülke genelindeki oy oranlarıyla mümkün olduğunca orantılı şekilde hesaplanıyor.
Sandalye dağılımında "Sainte-Lague" yöntemi olarak bilinen matematiksel formül kullanılıyor. Bu yöntemle partilerin aldıkları oylar dikkate alınarak parlamentoda hak kazandıkları sandalye sayısı belirleniyor.
Koalisyon hükümetleri öne çıkıyor
Yeni Zelanda'da uygulanan sistem, parlamentoda küçük siyasi partilerin de temsil edilmesini kolaylaştırırken tek bir partinin hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşmasını zorlaştırabiliyor.
Parlamentoda hükümet kurabilmek için normal şartlarda 120 sandalyenin en az 61'ini kazanmak gerekiyor. Bu nedenle seçimlerin ardından partiler arasında koalisyon görüşmeleri veya hükümete güvenoyu ve bütçe konularında destek verilmesini içeren anlaşmalar yapılabiliyor.
Yeni Zelanda'da 2020 genel seçimlerinde İşçi Partisi, tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşan ilk parti olmuştu.
Anketler iktidar ve muhalefet arasındaki farkın daraldığını gösteriyor
Yeni Zelanda'da 7 Kasım'da yapılacak genel seçimler öncesinde yayımlanan son anketler, iktidardaki Ulusal Parti (National Party) liderliğindeki koalisyon ile İşçi Partisi (Labour Party) öncülüğündeki muhalefet arasındaki yarışın giderek kızıştığını gösteriyor.
Araştırma şirketi Roy Morgan'ın 4 Kasım'da yayımladığı ve 28 Eylül-25 Ekim'de 859 seçmenin katılımıyla gerçekleştirilen ankete göre, Başbakan Christopher Luxon liderliğindeki Ulusal Parti, ACT Yeni Zelanda ve Yeni Zelanda Birinci Partisinden (NZ First) oluşan iktidar koalisyonunun toplam oy desteği yüzde 47,5.
İşçi Partisi, Yeşiller Partisi ve Te Pati Maori'den oluşan muhalefet bloğunun oy desteği ise yüzde 44'e yükseldi. Böylece iki blok arasındaki fark 3,5 puana geriledi.
Partilerin oy oranlarına bakıldığında, Ulusal Parti yüzde 26,5, İşçi Partisi yüzde 27,5, Yeşiller Partisi yüzde 15,5, ACT Yeni Zelanda yüzde 11 ve Yeni Zelanda Birinci Partisi yüzde 10 seviyesinde destek aldı. Maori siyasi hareketini temsil eden Te Pati Maori'nin oy oranı ise yüzde 1 olarak ölçüldü.
Maori halkının siyasi ve kültürel haklarını, yerli halkın çıkarlarını ve Yeni Zelanda siyasetinde temsilini savunan Te Pati Maori, ülkenin yerli Maori topluluğunu temsil eden siyasi parti olarak biliniyor.
Anketin öne çıkan sonuçlarından biri de parlamentoda henüz temsil edilmeyen merkez çizgideki Opportunity Partisinin (TOP) oy desteğini yüzde 8'e yükseltmesi oldu.
Bir önceki aya göre 1,5 puanlık artış kaydeden partinin, seçim sonuçlarının bu şekilde gerçekleşmesi halinde parlamentoda 10 sandalye kazanabileceği öngörülüyor.
Anketler, iktidar ve muhalefet arasında koalisyon ihtimaline işaret ediyor
Roy Morgan'ın anket sonuçlarına dayalı sandalye tahminine göre, parlamentoda seçim bölgelerindeki olası sandalye fazlası nedeniyle toplam sandalye sayısı 122'ye çıkabilir.
Bu senaryoda iktidar koalisyonunun 57, muhalefet bloğunun 55 sandalye kazanması, Opportunity Partisinin ise 10 sandalyeyle parlamentoya girmesi bekleniyor.
Anket sonuçlarının sandalyelere yansıması halinde hiçbir siyasi blok tek başına hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşamayacak. Bu nedenle Opportunity Partisinin hangi blokla işbirliği yapacağı, seçim sonrasında hükümetin kurulmasında belirleyici olabilecek.
Seçimlerde "Chris'lerin yarışı"
Yeni Zelanda'da 7 Kasım'da yapılacak genel seçimlerde, ülkenin iki büyük siyasi partisinin liderlerinin isimlerinin Chris olması dikkati çekiyor.
İktidardaki merkez sağ Ulusal Partinin lideri ve Başbakan Christopher Luxon ile ana muhalefetteki merkez sol İşçi Partisinin lideri Chris Hipkins, başbakanlık için yarışıyor.
Associated Press'in (AP) haberine göre, kamuoyu yoklamalarında her iki liderin de popülaritesinin düşük seyretmesi, seçmenlerin tercihlerini küçük partilere yöneltmesine neden oluyor.
Eski bir hava yolu şirketi yöneticisi olan 56 yaşındaki Luxon, 2023 seçimlerinde iktidara gelmesinin ardından ikinci dönem için yarışırken 48 yaşındaki eski Başbakan Hipkins, partisinin yeniden iktidara gelmesini hedefliyor.
Luxon, ekonomik büyüme, ticaret ve eğitim alanındaki politikalarını öne çıkarırken Hipkins, hayat pahalılığının azaltılması ve kamu sağlık hizmetlerine daha fazla kaynak ayrılması vaatlerinde bulunuyor.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
PODCAST