Türkiye ile ilişkileri derinleştirmek istiyorum

ADDİS ABABA - MUHAMMED TEVEKKÜL

Etiyopya Başbakanı Hailemariam Desalegn, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Başbakan Ahmet Davutoğlu'nun Türkiye-Afrika ilişkilerinin mimarı olduğunu ve iki liderin yönetimin başına geçmesinin Afrika kıtası için büyük bir kazanım olduğunu belirtti.

Etiyopya Başbakanı Desalegn AA muhabirine, Mısır ve Etiyopya'nın gelişmekte olan ilişkileri, Türkiye-Etiyopya ilişkisi, Güney Sudan’daki krizin çözülmesi için yürütülen müzakereler ve bölgesel gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Genel olarak Afrika-Türkiye, özelde de Türkiye-Etiyopya ilişkilerinin gelişmiş seviyede olduğuna dikkati çeken Desalegn, Ankara ile altın çağını yaşayan ilişkilerin stratejik ortaklık seviyesine ulaştığını belirtti.

Desalegn, Türkiye-Afrika ilişkileri için şunları söyledi:

"Türkiye ve Afrika arasında özel ilişkiler var. Türkiye-Afrika ilişkileri gelecek dönemde çok büyük aşama kat edecek. Afrika-Türkiye İşbirliği Zirvesi yakında düzenlenecek. Bu da ilişikleri daha geniş ufuklara taşıyacak. Bu bağlamda Recep Tayyip Erdoğan'ın Cumhurbaşkanı seçilmesini tekrar kutluyorum. Erdoğan'ın, Etiyopya ve Afrika ilişkilerinin güçlendirilmesindeki rolünü takdirle karşılıyoruz. Ahmet Davutoğlu'nun başbakanlık görevine gelmesinden büyük memnuniyet duyduk. Kendisiyle özel bir ilişkimiz var. Kıtasal ve uluslararası birçok alanda beraber çalıştık. Afrika ve Etiyopya, Türkiye-Afrika ilişkilerinin mimarı olan Erdoğan ve Davutoğlu'nun ülke yönetiminin başında olmasını kıta için büyük bir kazanım olarak görüyor."

Var gücüyle Etiyopya'ya destek olan Türkiye ile ilişkileri derinleştirmek istediğini kaydeden Desalegn, "İki ülke arasında 1896 yılında Sultan Abdulhamid Han döneminde kurulan diplomatik ilişkiler, en eski diplomatik ilişkiler arasında yer alıyor. 1912 yılında Etiyopya'da Türk Konsolosluğu, 1926 yılında ise Türkiye'nin sahra altı Afrika ülkelerindeki ilk büyükelçiliği Etiyopya'da açıldı" dedi.

Mısır-Etiyopya ilişkileri

Son dönemde gündemde olan Mısır-Etiyopya ilişkilerine değinen Başbakan Hailemariam Desalegn, şöyle konuştu:

"Mısır ile ilişkimiz köklü ve tarihi. Şu anda bunu güçlendirmek için çalışıyoruz. Mısır'daki eski yönetimlerin izlediği siyaset nedeniyle hatalı uygulamalar vardı. Hüsnü Mübarek ve Muhammed Mursi döneminde ilişkiler kötüleşti. İzlenen yanlış siyaset, Etiyopya'nın istikrarına zarar verdi. Silahlı muhalif grupların kullanılması, Etiyopya'yı tehdit etmek için Eritre ile çalışılması gibi politikalar, ilişkilerde gerginliğe neden oldu. Hatta halklar arasındaki ilişkileri dahi olumsuz etkiledi."

Haziran ayında Ekvator Ginesi'nin başkenti Malabo'daki 23. Afrika Birliği Zirvesi'de Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ile biraraya gelmesinin ardından yeni bir dönemin başladığını söyleyen Desalegn, "Aramızda farklı alanlara yansıması olan olumlu bir anlayış var. İlişkiler çok büyük aşama kaydetti. Cumhurbaşkanı Sisi ile model ilişki kurma ve tarihi ilişkileri en iyi seviyeye çıkarma konusunda ortak görüşü paylaşıyorum" ifadelerini kullandı.

Desalegn, iki ülke arasında ilişkilerin herkesin kazanması ve ortak kaynaktan adil şekilde istifade etmesi ilkesi esasına göre kurulacağı konusunda anlaştıklarının altını çizerek, birkaç defa Mısır'ın zarar uğramaması konusuna bağlı kalacağını söylediğini ve Mısır'ın da Etiyopya'nın kaynaklarından istifade etme konusundaki önceliğini inkar etmemesi gerektiğini dile getirdi. Sisi'yle Malabo'daki görüşmenin tamamlayıcısı olacak bir zirveyi yakında gerçekleştireceklerini kaydeden Desalegn, Sisi ile aralarında iletişimin sürdüğünü ve iki ülke arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi için bazı talimatlar yayınladıklarını hatırlattı.

Sudan, Etiyopya ve Mısır ilişkilerinde gelişme yaşanıyor

Mavi Nil üzerine inşa edilen Hedasi Barajı'nın yüzde 40'ının tamamlandığını bildiren Desalegn, Baraj'ın inşasının program çerçevesinde devam ettiğini ve yakında elektrik üretileceğini tahmin ettiğini belirtti. Desalegn, Barajdan çevre dostu yenilenebilir enerji üretileceğine işaret etti. Mısır, Sudan ve Etiyopya işbirliğinde gelişme yaşandığını kaydeden Desalegn, Mısır'ın Baraj nedeniyle Mavi Nil’in sularından daha az istifade edeceğine yönelik söylentilerin Mısır'daki eski yönetimlerin yerleştirdiği yanlış kavramlardan kaynaklandığını aktardı. 

Desalegn, Hedasi Barajı'ndan elektrik üretimi, açlık ve fakirlikle mücadele konusunda istifa edileceğini söyleyerek, şöyle devam etti:

"Mısır ve Sudan'ın payına düşen su miktarında azalma olmayacak. Biz diğerlerinden daha iyi anlarız Mısır halkının taleplerini. Çünkü uzun süre fakirlik ve susuzluktan mustarip olduk. Onurlu bir yaşam, kalkınma Mavi Nil sularının döküldüğü Mısır ile Sudan'ın ve Mavi Nil'in kaynağının (Etiyopya) hep beraber hakkı olmalı." 

Sudan ile Etiyopya ilişkileri hakkında açıklamalarda bulunan Desalegn, Sudan'ın, Mısır, Etiyopya ve Sudan ilişkilerinin güçlendirilmesine takdire değer bir rolü olduğunu söyledi. Desalegn, Sudan'la stratejik ilişkilerinin bulunduğunu, Devlet Başkanı Ömer Beşir'le doğrudan ilişkileri olduğunu ifade etti.

Güney Sudan krizine de değinen Desalegn, Güney Sudan'daki barış sürecinin yavaş ilerlediği ancak doğu Afrika ülkelerinin oluşturduğu Hükümetler Arası Kalkınma Otoritesi'nin (IGAD) krizi en kısa sürede sonlandırmak için çabalarının sürdüğünü belirtti.

Desalegn, iki taraftan da istenenin ciddiyet ve barış sürecine bağlılık olduğunu aktararak, şu anda özellikle de muhalif lider Riek Machar tarafından gerçek bir bağlılık olmadığını dile getirdi. Desalegn, temel sorunun bu olduğunu ve iyileştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Hala Güney Sudan'daki krizin çözülmesi konusunda umutlu olduğuna dikkati çeken Desalegn, hızlı bir çözüm istediklerini kaydetti.

Somali'de Eş-Şebab Lideri Ahmed Gudani'nin öldürülmesini, Somali halkının ve barış severlerin bir başarısı olarak değerlendiren Desalegn, Somali halkının aşamalı olarak iyileştiğini ve ülkenin güçlendiğini belirtti.

Desalegn, çevre ülkelerle ve uluslararası toplumla Somali'nin eski yerini alması için koordineli çabalarını sürdürdüklerini ve 1991'de merkezi devletin yıkılmasından beri Somali halkının yanında olduklarını kaydetti.

Somali'de şimdi yaşananların bu ülkenin kendi halkını idare edebilecek bir konuma geliyor oluşunu müjdelediğini söyleyen Desalegn, Şebab Hareketi'nin bitirilmesi gerektiğini önemle vurguladı.

Eritre konusuna değinen Desalegn, ülkesi ve Eritre'nin yakın bir süreye kadar tek ülke ve tek millet olduğunu, sorunun, komşu ülkeler Sudan, Yemen, Etiyopya, Cibuti ve uluslararası ülkelerle silah diyaloğunu seçen Devlet Başkanı Isaias Afewerki'den kaynaklandığını savundu. Desalegn, Eritre'nin uluslararası toplumla da savaş halinde olduğunu belirtti.

Desalegn, "Bu ülke özellikle Şebab Hareketi'ni ve Etiyopya'ya karşı yasaklanmış örgütleri destekleyerek, Etiyopya, Cibuti, ve Somali'nin istikrarını sarsıyor. Eritre yönetiminin Cibuti'ye yönelik devam eden saldırılarını derin endişeyle izliyorum" diye konuştu.

Eritre yönetiminin kendileri için kırmızı çizgi olan Cibuti konusunda sınırı aştıklarına işaret eden Desalegn, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni (BMGK) Eritre'ye müdahale etmeye çağırdı.

Seçim hazırlıkları sorunsuz devam ediyor

Mayıs 2015'de yapılması planlanan genel seçime değinen Desalegn, seçim hazırlıklarının sorunsuz şekilde devam ettiğini, Etiyopya'nın çok dinli ve ırklı bir yapıya sahip olduğunu anlatarak, Hristiyanlar ve Müslümanların yan yana yaşadıklarını, hiçbir ayrım olmadığını ifade etti.

Desalegn, ülkede 90'ın üzerinde siyasi parti bulunduğunu, demokrasi sürecine ve ülkeye etkisi olmayan bazı grupların silah zoruyla yönetime gelmek istedikleri, bunların bir kısmının da Eritre yönetimi tarafından desteklendiğini dile getirdi.

Kapılarının seçime katılmak isteyen herkese açık olduğunu söyleyen Desalegn, siyasi rakiplerini tutuklattığı yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı belirterek, Etiyopya'da siyasi tutuklu bulunmadığını sözlerine ekledi.