Nil sularının paylaşılmasındaki kriz: Hedasi Barajı

KAHİRE - Hussein Mahmoud Ragab Elkabany/Zeynep Hilal Karyağdı

Mısırlı uzmanlar, Mısır Sulama Bakanlığı'nın, Etiyopya'nın Nil Nehri üzerine inşa ettiği Hedasi (Nahda) Barajı'yla ilgili olarak Etiyopya, Sudan ve Mısır arasında yürütülen müzakerelerin "tıkandığını" duyurmasının ardından Mısır'ın dış ülkelerle diplomasi trafiğini arttıracağı ve hukuki yollardan harekete geçeceği öngörüsünde bulundu.

Mısır Sulama Bakanlığı, geçen cumartesi-pazar günleri Kahire'de yapılan Mısır, Etiyopya ve Sudan'ın teknik komitelerinin katıldığı üçlü toplantıların ardından ihtilaflı bazı konularda anlaşma sağlanamaması üzerine üç ülke arasında yürütülen müzakerelerin "tıkandığını", konunun karara bağlanması için üç ülkenin hükümetlerine bırakıldığını duyurdu.

Anlaşmazlıkların, kuraklık ve sel zamanlarında baraj sularının nasıl doldurulacağı, barajın çalışma mekanizmasıyla ilgili olduğu aktarıldı.

Mısır Dışişleri Bakanlığı da çarşamba günü Hedasi Barajı müzakereleriyle ilgili net bir eylem planının olduğunu bildirdi.

"Biz uluslararası toplumun ayrıntılara ortak olmasını istiyoruz"

Bakanlık Sözcüsü Ahmed Ebu Zeyd, özel bir televizyon kanalına yaptığı açıklamada, sözünü ettiği eylem planının ilk aşamasında uluslararası toplumun müzakerelerin ayrıntılarına dahil edilmesi gerektiğini söyledi.

Müzakerelerin, teknik ve siyasi olmak üzere iki şekilde yürütüldüğüne dikkati çeken Ebu Zeyd, "Biz uluslararası toplumun ayrıntılara ortak olmasını istiyoruz. Boşluklar nerede, bu sürecin aksamasından kim sorumlu ve müzakerelerin tıkanma nedeni nedir? Uluslararası toplum bu dosyanın aksamasına neden olan taraflara baskı yapmalı. Bu arada Mısır ve Etiyopya arasında siyasi alanda doğrudan iletişim var." ifadelerini kullandı.

Bakanlık Sözcüsü Zeyd'in açıklamalarını değerlendiren uzmanlar, Mısır'ın dış ülkelerle diplomasi trafiğini arttıracağı ve hukuki yollardan harekete geçeceği öngörüsünde bulundu.

Diplomatik yollar

El-Ehram Stratejik Araştırmalar Merkezi Uzmanı Atıf es-Sudavi, AA muhabirine yaptığı açıklamada, müzakerelerin Hedasi Barajı meselesinde bir yol haritası olduğunu, uzun zamandır başvurulan bir seçenek olduğunu ancak başarısızlığa uğradığını belirtti.

Sudavi, "Şuan Mısır'ın önünde uluslararası topluma ve uluslararası tahkime başvurma seçeneği bulunduğunu düşünüyorum. Siyasi çözümde sorun, Addis Ababa'nın koalisyon kurması. Bundan sonra da müzakerelerden bir şey çıkmayacak. O nedenle uluslararası hukuk, Mısır için daha güçlü bir seçenek olacak." dedi.

Hukuki yollar

Mısırlı uluslararası hukuk uzmanı Musaid Abdulati, Etiyopya'nın hukuki prensiplere uymadığını belirterek, "Bu nedenle Mısır, üç ülkenin (Mısır, Etiyopya, Sudan) Birleşmiş Milletler'e (BM) üye olması nedeniyle bu kuruma ya da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne (BMGK) şikayette bulunabilir." ifadelerine yer verdi.

Abdulati, "Uluslararası barışı tehdit eden çatışmaları gördüğünde, söz konusu anlaşmazlıkları çözmeye davet etmek BMGK'nın yetkileri arasındadır. Ya da BMGK böyle bir durumda söz konusu üç ülkenin uluslararası tahkime gitmesini tavsiye edebilir. Etiyopya'nın buna karşı çıkması durumunda Mısır'ın tutumu uluslararası açıdan daha güçlü hale gelir ve Etiyopya'ya baskı yapabilir." diye konuştu.

Etiyopya'nın 2011'de Nil'in iki kolundan birini teşkil eden Mavi Nil'in yatağını değiştirerek Hedasi Barajı'nın inşasına başlamasıyla bölge ülkeleri arasında nehrin sularının kullanımı konusunda tartışmalar yaşanmıştı. Etiyopya, Mısır ve Sudan arasında yürütülen müzakereler sonucu 6 Mart 2015'te Hedasi Barajı ile ilgili "İlkeler Anlaşması" imzalandığı bildirilmiş, anlaşmanın ayrıntılarına ilişkin bilgi verilmemişti.

Mısır, Etiyopya ve Sudan, ayrıca 20 Eylül 2016'da Hedasi Barajı projesinde "hidroelektrik üretim sistemi, modelleme, su kaynakları simülasyonu ile bunların çevresel, sosyal ve ekonomik etkileri" üzerine incelemeler yapılmasını öngören bir anlaşma imzalamıştı.

Kahire yönetimi, Hedasi Barajı'nın yıllık 55,5 milyar metreküp olan ve ülkenin tek su kaynağı durumundaki Nil sularındaki payının muhtemel olumsuz etkilerinden dolayı endişe ediyor. Etiyopya tarafı ise barajın özellikle enerji alanında getirisi olacağını, Sudan ve Mısır gibi ülkeler için herhangi bir zarar teşkil etmeyeceğini savunuyor.