Afrika'da spor, ekonomik büyüme ve istihdamın yeni itici gücüne dönüşüyor

Her yıl 6 Nisan, 2014'ten bu yana Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından Kalkınma ve Barış için Uluslararası Spor Günü olarak kutlanıyor.

Yunanistan'ın Atina kentinde 1896'da ilk modern olimpiyat oyunlarının düzenlendiği tarih olan 6 Nisan, bugün sporun barış, dayanışma ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkısını vurgulamak amacıyla küresel ölçekte çeşitli etkinliklerle anılıyor.

Spor, yalnızca sosyal etkileriyle değil, aynı zamanda toplumsal kalkınmayı destekleyen ve ekonomik fırsatlar üreten çok yönlü alan olarak öne çıkıyor.

Uluslararası araştırma şirketi Business Research Company'nin "Küresel Spor Pazarı 2023" raporuna göre, 2023'te 512 milyar dolar büyüklüğe ulaşan küresel spor endüstrisinin 2027'ye kadar 624 milyar dolara çıkması bekleniyor.

Brookings Enstitüsünün "Foresight Africa 2023" raporuna göre, küresel spor ekonomisinin dünya Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) içindeki payı yaklaşık yüzde 5 iken, Afrika'da bu oran yüzde 0,5'te kalıyor.

Raporda, nüfusunun yüzde 60'ından fazlasının 25 yaş altında olduğu Afrika'da, genç nüfus potansiyelinin doğru kullanılması halinde spor sektörünün yıllık 15 milyon kişiye istihdam sağlayabileceği belirtiliyor.

Uluslararası Finans Kurumu (IFC) da kıtanın spor ekonomisinin 2035'e kadar 35 milyar dolara ulaşabileceğini öngörüyor.

Avrupa liglerinde 500'den fazla Afrikalı futbolcu forma giyiyor

Afrika'nın spor ekonomisindeki sınırlı payına karşın kıta, küresel spor piyasasına önemli yetenek havuzu sunuyor.

Dünyanın en büyük denetim, danışmanlık ve finansal analiz şirketlerinden KPMG'nin verilerine göre, 2022 itibarıyla Avrupa'nın en büyük 11 liginde 500'den fazla Afrikalı futbolcu forma giyiyor.

Bu oyuncular arasında Mısırlı Mohamed Salah, Senegalli Sadio Mane, Cezayirli Riyad Mahrez ve Nijeryalı Victor Osimhen gibi isimler son yıllarda Avrupa futbolunun en üst seviyesinde elde ettikleri başarılarla öne çıkıyor.

Öte yandan Fildişi Sahili'nden Didier Drogba, Kamerunlu Samuel Eto'o ve Liberyalı George Weah gibi efsane isimler de kıtanın futbol mirasını küresel ölçekte temsil eden oyuncular arasında yer alıyor.

Buna karşın Afrikalı oyuncuların yarattığı ekonomik değerin büyük ölçüde Avrupa liglerinde kaldığına dikkat çekiliyor.

NBA'in Basketbol Afrika Ligi'nden 250 milyon dolarlık katkı

Futbolun yanı sıra NBA'in Basketbol Afrika Ligi (BAL), kıtanın basketbol potansiyelini ortaya çıkarmayı hedeflerken, aynı zamanda istihdam ve ekonomik katkı sağlamayı amaçlıyor.

NBA'in Kuzey Amerika dışında kurduğu ilk profesyonel lig olma özelliği taşıyan BAL, 2019'da NBA ve Uluslararası Basketbol Federasyonu (FIBA) işbirliğiyle hayata geçirildi.

Ruanda, Fas, Güney Afrika ve Senegal'de düzenlenen müsabakalara 12 Afrika ülkesinden 12 takım katılıyor.

Organizatörler, lig kapsamında 4 yılda 37 bin kişinin istihdam edildiğine dikkati çekerken, 10 yıl içinde de 650 bin gence iş imkanı sunulmasının hedeflendiğini belirtiyor.

Etkinlik, dijital izlenme gelirleri, sponsorluk ve reklamlarla kıtanın toplam GSYH'sine 250 milyon dolardan fazla katkı sağladı.

Afrika'nın spor ekonomisinde dönüm noktası, 2010 Dünya Kupası

Afrika'da sporun ekonomik etkisine ilişkin en somut örneklerden biri, kıtada düzenlenen ilk turnuva olan 2010 FIFA Dünya Kupası oldu.

Ev sahibi Güney Afrika'nın stadyum yenileme ve inşası için yaklaşık 1 milyar dolar yatırım yaptığı organizasyonda toplam harcamalar 4 milyar dolara ulaştı.

Turnuva kapsamında yaklaşık 130 bin doğrudan, 415 bin dolaylı istihdam sağlanırken, ekonomiye yaklaşık 12 milyar dolar katkı sunuldu.

Dünya Kupası sonrasında modern havaalanları ve ulaşım altyapısıyla küresel görünürlüğünü artıran Güney Afrika'da, turizm ve konaklama sektöründe de önemli canlanma yaşandı.

Otel doluluk oranları artarken oda gelirleri 2009'a kıyasla yüzde 122 yükseldi.

Bu altyapı ve kazanımlar, ülkenin uluslararası spor organizasyonlarına ev sahipliği yapma kapasitesini artırdı.

Nitekim 2023'te Cape Town'da düzenlenen Formula E yarışı, şehir ekonomisine yaklaşık 59 milyon dolar katkı sağlarken, organizasyonun uluslararası medya görünürlüğünün yaklaşık 4 milyon dolarlık bir değere ulaştığı belirtildi.

Spor ekonomisinin turizmle birleşimi "Visit Rwanda" modeli

Afrika'da sporun ekonomik kalkınma aracı olarak kullanımına ilişkin en dikkat çeken örneklerden biri Ruanda'da görülüyor.

Ruanda, kısa sürede spor, turizm, marka ve uluslararası tanıtımın merkezine yerleştirilen strateji kapsamında, "Visit Rwanda" markasıyla küresel spor sahnesinde görünürlüğünü artırdı.

Bu çerçevede Visit Rwanda'nın ABD'de NBA takımlarından Los Angeles Clippers ile NFL ekiplerinden Los Angeles Rams'in resmi sponsoru olması, bir Afrika turizm markasının her iki ligde de yer alması açısından ilk örnek olarak kayıtlara geçti.

Söz konusu işbirliklerinin Ruanda'nın turizm ve yatırım destinasyonu olarak konumunu güçlendirdiği belirtiliyor.

Öte yandan Arsenal, Paris Saint-Germain ve Bayern Münih gibi Avrupa'nın önde gelen kulüpleriyle yapılan sponsorluk anlaşmaları da ülkenin küresel tanıtımına katkı sağlıyor.

Spor etkinliklerindeki sponsorluklarıyla 2018'de küresel marka haline gelen Visit Rwanda, ülkenin turizm performansını da önemli ölçüde artırdı.

Ruanda'nın turizm gelirleri 2023'te yüzde 36 artarak 620 milyon dolara ulaşırken, ülke 1,4 milyon ziyaretçi ağırladı.

2024'te ise bu rakam yaklaşık 647 milyon dolara ulaştı.

Bu sayede Ruanda, Avrupa ve ABD'deki spor etkinliklerindeki sponsorluklarını ülkesinde turizm gelirine dönüştürebiliyor.

Kıtadaki ilk olimpiyat oyunları Dakar'da düzenlenecek

Afrika kıtasında düzenlenecek ilk olimpiyat organizasyonu olma özelliğini taşıyan 2026 Dakar Gençlik Olimpiyat Oyunları, sporun ekonomik ve sosyal etkisini ortaya koyacak önemli bir eşik olarak değerlendiriliyor.

Dakar ve çevresinde 31 Ekim-13 Kasım tarihlerinde düzenlenecek organizasyona 200'den fazla ülkeden 4 binden fazla sporcu katılacak.

Etkinlik kapsamında bilet satışları ve ticari faaliyetlerden 6 milyon dolardan fazla gelir elde edileceği öngörülüyor, yabancı kuruluş ve ajansların da yaklaşık 12 milyon dolar bağışta bulunması bekleniyor.

Uzmanlara göre, Dakar 2026, Afrika'nın küresel spor ekonomisindeki konumunu güçlendirebilecek kritik test niteliği taşırken, kıtada 2040 sonrası olimpiyatlara ev sahipliği yapılmasının da önünü açacak.