SETA İklim Değişikliği ve Çevre Programı Araştırmacısı Dr. Çağla Vural, 5 Haziran Dünya Çevre Günü kapsamında Türkiye'nin COP31 ev sahipliğiyle küresel iklim siyasetinde üstlendiği kritik rolü ve çevre politikalarının kalkınmadaki yerini AA Analiz için kaleme aldı.
***
1970’lerin başından bu yana her yıl 5 Haziran'da kutlanan Dünya Çevre Günü, bu yıl Birleşmiş Milletler’in çevreyi koruma çağrısının her zamankinden daha güçlü duyulduğu bir döneme rast gelmektedir. İklim krizi artık uzak bir tehdit olmaktan çıkmış, günlük hayatta etkisini göstermeye başlamıştır. Rekor sıcaklıklar, kuruyan göller, sıklaşan orman yangınları ve şiddetlenen seller bunu açıkça göstermektedir. Sorun, gelecek kuşakların meselesi olmanın yanı sıra bugünün meselesi haline de gelmiştir. Üstelik tablo yalnızca iklimle sınırlı değildir. Okyanusları kaplayan kirlilik, hızla azalan biyolojik çeşitlilik ve kaynakları hızla tüketen doğrusal ekonomi de aynı krizin parçasıdır.
Küresel iklim diplomasisi ise Paris Anlaşması’nın koyduğu 1,5 derece hedefi etrafında dönmektedir. Ne var ki retorik ve pratik arasındaki açık hala kapanmamıştır. Fosil yakıtlardan çıkış takvimi, iklim finansmanı ve gelişmekte olan ülkelere kaynak aktarımı gibi kritik konular her zirvede konuşulmakta ama çoğu zaman somut bir taahhüde dönüşmemektedir. Nitekim 2025’te Brezilya'nın Belém kentinde toplanan COP30’un sonuç bildirisinde “fosil yakıtlar” ifadesine dahi yer verilmemesi, açığın ne kadar derin olduğunu göstermektedir. Gelişmiş ülkelerin sözlerini tutmaması ile gelişmekte olan ülkelerin kalkınma talebi arasındaki gerilim, müzakerelerin değişmeyen kırılma noktası olmayı sürdürmektedir.
Türkiye’nin proaktif dönüşümü: COP31 ev sahipliği
Tam da bu noktada Türkiye son yıllarda dikkati çeken bir konuma gelmiştir. Uzun süre reaktif pozisyonda bir ülkeyken, bugün proaktif bir aktöre dönüşmüştür. Bunun en somut kanıtı, 9-20 Kasım 2026’da Antalya’da yapılacak Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’e ev sahipliği yapacak ve dönemin başkanlığını yürütecek olmasıdır [1]. Türkiye bu hakkı, Avustralya ile adaylık sürecinde aylarca süren görüşmeler sonunda uzlaşıyla elde etmiştir [2]. Anlaşmaya göre ev sahipliği, iletişim ve sahadaki iklim eylemini yönlendiren Aksiyon Gündemi Türkiye'nin sorumluluğundadır; müzakere başkanlığını ise Avustralya yürütmektedir. Zirvenin en önemli ayağı olan liderler buluşmasının ise İstanbul’da gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. 196 taraf ve 80 binden fazla katılımcının beklendiği bu zirve, Türkiye için büyük bir organizasyonun ötesinde bir anlam taşımakta ve ülkenin küresel iklim siyasetinde söz sahibi olma iddiasını da ortaya koymaktadır.
Bu ev sahipliği aynı zamanda Türkiye’nin yeşil dönüşüm vizyonunu dünyaya gösterme fırsatı sunmaktadır. Çünkü iklim diplomasisinde inandırıcılık masada söylenenlerle değil, sahada atılan adımlarla kazanılmaktadır. Yürütülen bu politikalar ise Türkiye’ye somut verilere dayanan güçlü bir zemin sağlamaktadır.
Bu adımların en görünür olanı kuşkusuz Sıfır Atık hareketidir. 2017’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde başlayan proje, bugün Birleşmiş Milletler’in de kabul ettiği küresel bir harekete dönüşmüştür. Türkiye’nin girişimleriyle 30 Mart, Birleşmiş Milletler tarafından Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edilmiştir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre 2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2025 sonunda yüzde 37,53’e çıkmıştır. Proje kapsamında bugüne kadar 90 milyon tondan fazla atık geri dönüştürülmüş ve ülke ekonomisine 365 milyar liralık katkı sağlanmıştır. 28 milyon kişiye eğitim verilmiş, 613 milyon ağacın kesilmesi önlenmiştir. Türkiye, bu geri kazanım oranını 2035’te yüzde 60’a, 2053’te yüzde 70’e çıkarmayı hedeflemektedir. Depozito Yönetim Sistemi’nin illere yayılması ve tek kullanımlık plastiklere yönelik düzenlemeler, bu hedeflerin kağıt üzerinde kalmayacağını göstermektedir. Hareketin deniz ayağı olan Sıfır Atık Mavi kapsamında 325 bin tondan fazla deniz çöpünün toplanması da yaklaşımın yalnızca karayla sınırlı olmadığını ortaya koymaktadır [3].
Yenilenebilir enerji hamlesi
İkinci önemli alan olan enerjide de kayda değer bir mesafe katedilmiştir. Türkiye’nin kurulu elektrik gücü 125 bin megavatı aşmıştır. Bu kapasitenin yaklaşık üçte ikisi artık yenilenebilir kaynaklardan gelmektedir. Güneş ve rüzgarın toplam kurulu gücü 41 bin 844 megavata, yani toplam kapasitenin üçte birine ulaşmıştır. Tek başına güneşin payı ise yüzde 21’i geçmiştir [4]. Bu tablo Türkiye’yi yenilenebilir enerji kapasitesinde Avrupa’da beşinci, dünyada on birinci sıraya taşımaktadır. 2002’de yaklaşık 12 bin megavat olan yenilenebilir kurulu güç bugün yaklaşık 78 bin megavata çıkmıştır [5]. Üstelik ivme yavaşlamamaktadır. Geçtiğimiz günlerde, 2025’te tamamlanan ve toplam 8 bin 200 megavat kapasiteye sahip, 6 milyar dolar değerindeki tesisler resmen açılmıştır. Türkiye, 2035’e kadar rüzgar ve güneş kapasitesini 120 bin megavata çıkarmak için 80 milyar dolarlık büyük bir yatırım programı yürütmektedir [6].
Bütün bu kazanımlar, Türkiye’nin çevre politikasını giderek bir kalkınma stratejisine dönüştürdüğünü göstermektedir. Yine de dönüşümün henüz tamamlanmadığını unutmamak gerekir. Kurulu güçteki yenilenebilir ağırlığının üretime daha güçlü yansıması, enerji depolama ve şebeke yatırımlarının sürdürülmesi önümüzdeki dönemin öncelikleri arasındadır. Türkiye, sıfır atık başta olmak üzere bu alandaki birikimini, eş yürütücülüğünü üstlendiği Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı gibi platformlar aracılığıyla sınırlarının ötesine de taşımaktadır [7].
Sonuçta çevre meselesi artık bir imaj çalışması değildir. Ekonomik rekabet gücünü, enerji bağımsızlığını ve toplumsal refahı doğrudan belirleyen bir konudur. Türkiye, sıfır atıktan enerji dönüşümüne uzanan girişimleriyle bu gerçeğe dair farkındalığını ortaya koymaktadır. Temiz bir geleceği ertelemek yerine bugünden itibaren birlikte inşa etmek zorunda olduğumuzun bilincinde bir sorumlulukla hareket edilmelidir. Kasım ayında Antalya’da dünyayı ağırlayacak Türkiye de bu yolda kararlı adımlarla ilerlemektedir.
[1] T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, “Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle Bakan Kurum, Türkiye’nin ‘COP Başkanı’ Olarak Görevlendirildi,” erişim tarihi 5 Haziran 2026, https://iklim.gov.tr/cumhurbaskanligi-genelgesiyle-bakan-kurum-turkiye-nin-cop-baskani-olarak-gorevlendirildi-haber-4672.
[2] T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, “İstanbul’daki COP31 Başlangıç Toplantısı Tamamlandı,” erişim tarihi 5 Haziran 2026, https://csb.gov.tr/haberler/istanbul-daki-cop31-baslangic-toplantisi-tamamlandi-303858.
[3] T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, “Sıfır Atık ile 90 Milyon Ton Atık Geri Dönüşüme Kazandırıldı,” 30 Mart 2026, erişim tarihi 5 Haziran 2026, https://csb.gov.tr/haberler/sifir-atik-ile-90-milyon-ton-atik-geri-donusume-kazandirildi-304434.
[4] Nisan 2026 verileriyle toplam kurulu güç 125.410 MW, yenilenebilir pay yüzde 62,5 (78.377 MW), güneş ve rüzgar toplamı 41.844 MW (yüzde 33,3), güneş yüzde 21,3, rüzgar yüzde 12. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 29 Mayıs 2026 tarihli açıklama; birincil veri için TEİAŞ, “Kurulu Güç Raporları,” erişim tarihi 5 Haziran 2026, https://www.teias.gov.tr/kurulu-guc-raporlari.
[5] International Renewable Energy Agency (IRENA), Renewable Capacity Statistics 2026 (Abu Dabi: IRENA, 2026), erişim tarihi 5 Haziran 2026, https://www.irena.org/Publications/2026/Mar/Renewable-capacity-statistics-2026.
[6] T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, erişim tarihi 5 Haziran 2026, https://enerji.gov.tr/homepage.
[7] Sıfır Atık Vakfı, "Emine Erdoğan'ın Başlattığı Sıfır Atık Hareketi, Uluslararası Şehir Ağı ile Güçleniyor," 20 Nisan 2026, erişim tarihi 5 Haziran 2026, https://sifiratikvakfi.org/emine-erdoganin-baslattigi-sifir-atik-hareketi-uluslararasi-sehir-agi-ile-gucleniyor
[Dr. Çağla Vural, SETA İklim Değişikliği ve Çevre Programı Araştırmacısıdır.]
* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Muhabir: Afra Betül Aydar
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
PODCAST
