هەولێر / بەھمەن حەسەن
رۆژی ١٥ی ئەیلول، سەرانی ٢٠ وڵات لە پاریسی پایتەختی فەڕەنسا كۆبوونەوە بۆ دروستكردنی بەرەیەك لە دژی رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامیی ناسراو بە (داعش)، رابەرایەتی ئەو بەرەیە لە دەستی ئەمریكا و فەڕەنسادایە و زیاد لە ٤٢ وڵاتیش ئامادەی هاوكاری بەرەكەیان بە رەسمی راگەیاندووە
لە كۆنفڕانسەكەی پاریسدا، سەرانی فەڕەنسا، عێراق و وەزیری دەرەوی ئەمریكا هاوڕابوون لەسەر مەترسییەكانی داعش و بە هەڕەشەیەكی راستەخۆیان بۆسەر ئاسایشی جیهان لەقەڵەمدا و رایانگەیاند، مەبەستی كۆنفڕانسەكە دروستكردنی كۆدەنگی و داڕشتنی پلانی رووبەڕووبوونەوەی دەوڵەتی ئیسلامیی تەمەن ٨٨ رۆژییەكەی عێراقە.
كۆنفڕانسەكەی پاریس لە ئەنجامی هەوڵە دێبلۆماسییەكانی ژمارەیەك وڵاتی ئەوروپا و فراوانبوونی مەترسییەكانی داعش هات. هاوكات ئەو كۆنفڕانسە تەنیا یازدە رۆژ لە دوای كۆبوونەوەی باڵای سەرانی ناتۆ هات لە وەتەرپۆرتی باشووری هەرێمی وێلزی بەریتانیا.
لە كۆبوونەوە باڵاكەی وێڵزیشدا، ئەندامی ناتۆ تاوتوێی رەوشی سوریا و عێراقیان كرد. وەك دوو ئەندامی خاوەن دەنگی ناتۆ، ئەمریكا و بەریتانیا دیداری تایبەتیان ئەنجامدا.
لە نیوان ئەو دوو كۆنفڕانسەشدا، هەوڵە دێبلۆماسییەكان بەردەوام بوون و زۆر وڵات لای خۆیانەوە هاوكاری مرۆیی و سەربازییان گەیاندە عێراق، ئەوەش بەهۆی ئەوەی پێیانوایە عێراق بە تەنیا ناتوانێ رووبەڕووی ئەو مەترسییە ببێتەوە كە بەرۆكی گرتووە.
لەو میانەدا سەركۆمار و وەزیرانی دەرەوەی فەڕەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا، بەریتانیا، و ئەمریكا سەردانی بەغدا و هەولێریان كرد، لە پێناو بەدەستهێنانی ئاگایی زیاتر بۆ داڕشتنی ستراتیژێكی كاریگەر كە بتوانێ داعش لەپەلبخا.
سەرباری هاوڕاییەكان، رەخنە لە كاردانەی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەردەوامە. هاوشێوەی پرسە سیاسییەكانی دیكە، پرسی رووبەڕووبوونەوەی داعش بۆچوونی جیاواز و دژ بەیەكی بە دوای خۆیدا هێناوە. زۆێك پێیانوایە داعش تەنیا ئامرازێكە و لە دەستی كۆمەڵێك هێزی ناوچەیی و نێودەوڵەتیدایە و كاردەكا بۆ بەدەستهێنانی چەند ئامانجێك. لە لایەكی دیكەوە زۆێك پێیانوایە ستراتیژی رووبەڕووبوونەی داعش شەرمنانە بووە و جیهان بە دروستیی لە مەترسییەكانی ئەو گرووپە تێنەگەشتوە.
لەمڕووەوە، راگری كۆلیژی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانی زانكۆی كوردستان/ هەولێر، ئەلێكس دانیەڵۆڤیخ لە دیمانیەكی تایبەتدا لەگەڵ ئاژانسی ئانادۆڵو رایگەیاند، "داعش ئامرازێكە و بۆ كۆمەڵێك مەبەستی دیاریكراو دروستكراوە. ژمارەی شەڕكەرانی كەمە و لە ئەنجامی ناڕەزاییەكانی سونە و سیاسەتی هەڵەی بەڕێوەبردنی عێراقەوە درووستبووە."
لە درێژەی قسەكانیدا دانیەڵۆڤیج، باس لەوە دەكا ئەگەر ئەمریكا و وڵاتانی دیكە مەبەستیان بێ، "لە ماوەی چەند حەفتەیەكی كەمدا داعش لەناودەبەن و كارێكی سەخت نییە."
هاوشێوەی رەخنەكانی راگری كۆلیژی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانی زانكۆی كوردستان/ هەولێر، نووسەر و شارەزای كردە تیرۆرستییەكان، بریجیت گایبرییەل لە گفتوگۆیەكی تایبەتدا لەگەل ئاژانسی ئانەدۆڵو، رایگەیاند كە هەڵەكانی ئەمریكا عێراقی بەم دۆخە گەیاندووە و ئۆباما لە سەرەتادا هەڵەی كرد و دەستی خۆی بۆ دوژمن ئاشكراكرد.
هەرچەندە بۆچوونی ئەو نووسەرە گۆڕانی بەسەردا هاتووە، لە ئیستادا بیرجیت گایبرییەل پێیوایە جیهان لە مەترسی رادیكاڵەكان تێگەشتووە، بۆیە دەبێ بەتوندی هێرش بكرێتە سەریان.
هاوكات ئەو بۆچوونە لەسەر ئاستی خۆرهەڵاتیشدا پشتگیری لێدەكرێ و هاوشێوەی بریجیت گایبرییەل، نووسەر و لێكۆڵەری كورد عەبدولڕەحمان سدیق بە میدیاكانی راگەیاند "داعش لەناودەبرێ، بەڵام رەگ و ریشەكانی هەر دەمێنن و دەبێ ئێمە ئەو رەگ و ریشانە بدۆزینەوە".
دۆزینەوەی رەگ و ریشەكان و رێگریكردن لە دووبارە چەكەرەكردنەوەی هێزێكی دیكەی وەك داعش پێویستی بە ستراتیژی و لێكۆڵێنەوەی فرە رەهەند هەیە. هەر بۆیە لەمڕەوەو (ناوەندی لێكۆڵێنەوەی جەنگ)ی ئەمریكی راپۆرتێكی شیكاری درێژی بە ناونیشانی (ستراتیژی تێكشكاندنی داعش) بڵاوكردەوە.
راپۆرتەكە لە لایەن سەرۆكی ناوەندەكە و دوو لێكۆڵەری ناوەندەكە ئامادەكراوە، تیایدا باس لە نەخشە رێگەیەك كراوە بۆ بڕینی شادەمارەكانی داعش و كۆتاییهێنانی.
راپۆرتەكەی ئەو ناوەندە لە لایەن كیمبەرلی كەیگن، جێسیكا لویس و فریدریك كەیگن ئامادەكراوە و تەنیا سێ رۆژ بەر لە كۆنفڕانسەكەی پاریس بڵاوكراوەتەوە، لێرەدا خاڵە سەرەكییەكانی راپۆرتەكە دەخەینەڕوو.
هێڵە گشییەكانی راپۆرتەكە
لە راپۆرتە شیكارییەكەی (ناوەندی لێكۆلێنەوەی جەنگدا) باس لە مەترسییەكانی داعش و ئاماژە بە كاریگەرییەكان و ئەگەرەكانی رووبەڕووبوونەوەی داعش كراوە.
بە بڕوای نووسەرانی راپۆرتەكە "داعش مەترسییەكی واقعی بۆسەر ئەمریكا، دۆستەكانی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و بەرژەوەندییەكانی دروستكردووە."، بۆیە ئەمریكا دەبێ ئەمجارەش رۆڵی رابەریی بگێڕێ.
وەك نووسەرانی راپۆرتەكە باسیانكردووە، مەبەستی راپۆرتەكە هاوكاریكردنی سیاسەت داڕێژەرانی ئەمریكا و خستنەڕووی راستییەكانە، چونكە "لە ئیستادا دۆخەكە خراپە و زیاتر روو لە خراپبوونە و حكومەتی عێراق و سوریا تەواو كۆنتڕۆڵیان لەدەستداوە."
لە راپۆرتەكەدا نەخشەڕێگەیەك پێشكەشكراوە كە بە بڕوای ئامادەكارانی لێكۆڵینەوەكە، دەبێتە هۆی رێگری لە پەرەسەندنی زیاتری چالاكییەكانی داعش. لەناو رێگەچارەكاندا باس لە هەنگاوە سەربازیی و سیاسیی و ئابوورییەكان كراون، كە رێگەخۆش دەكەن بۆ لێدانی داعش. هاوكات باس لەو رێگرییانەش كراون كە رووبەڕووی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەبێتەوە لەو هەنگاوەدا.
ئەمریكا دەبێ رووبەڕووی داعش بوەستێتەوە.
"ئەمریكا دەبێ رووبەڕووی داعش بوەستێتەوە"، ئەمە ئەو دەستەواژەیەیە كە بە درێژایی راپۆرتەكە چەند جارێك دووبارە دەبێتەوە. لەو جەنگەدا ئەمریكا هەم خۆی و هەم دۆستەكانیشی دەپارێززێ و لەمەش گرنگتر دووبارە دەستەڵاتی دەگێڕێتەوە بۆ ناوچەكە و بەهێزتر بەرامبەر ركابەرەكەی، ئێران، دەوەستێتەوە. وەك لە راپۆرتەكەدا هاتووە.
لە راپۆرتەكەدا باس لە چوار ستراتیژ كراوە كە ئەمریكا دەبێ لەو جەنگەیدا بیگرێتەبەر.
١. تێكشكاندنی راستەخۆی توانا سەربازییەكانی چەكدارانی داعش و تیكشكاندنی ئەگەرەكانی سەرهەڵدانەوەی توندوتیژی لە عێراقدا.
٢. گێڕاندنەوەی دەستەڵاتی شەرعی بۆ عێراق و سوریا. بە بڕاوای ئەو ناوەندە، عێراق و سوریا شەرعییەتیان لەدەستداوە بەهۆی لەدەستدانی بڕێكی زۆر لە خاكەكەیان و كەوتوونەتە ژێر كاریگەری راستەخۆی ئێرانەوە.
٣. رێگریكردن لە ئێران بۆ دەستبەسەرداگرتن و بوونە تاكە هێزی ناوچەكە لە رێگەی بەكارهێنانی جیاوازییە ئاینیی و ئاینییەكانەوە.
٤. دڵنیاكردنەوەی دەوڵەتانی ناوچەكە، لەوانە ئوردن و لوبنان لەوەی پارێزگارییان لێدەكرێ لە بەرامبەر هەر مەترسییەكدا.
كارەكانی ئەمریكا قورس دەبێ و پێویستی بە ئامادەكاری و قۆناغ بەندی دەبێ. لەمڕووەوە (ناوەندی لێكۆڵێنەوەی جەنگ) باس لە سێ قۆناغ دەكا، كە قۆناغی یەكەم خۆی لە چوار ئامانجدا دەبینێتەوە. مەبەستی سەرەكی ئەو قۆناغە بریتییە لە دیاریكردنی شوێنەكانی داعش و دروستكردنی هێڵێ بەرگریی یەكەم:
١. رێگریكردن لە تەشەنەكردنی هێرشەكانی داعش بۆ دۆڵی رووباری فورات و حەدیسە و رومادی، ئەوە سەرباری بەرگریكردن لە بێجی و بەغدای پایتەخت.
٢. رێگریكردنی داعش لەبەرەی سوریا و ناردنی هاوكاری سەربازیی بۆ ئۆپۆزسیۆنی سوریا لە رێگەی توركیاوە.
٣. دامەزراندنی بنكەیەكی سەربازیی كە لە رێگەیەوە فارماندەیی چالاكییە سەربازییەكان بكرێ.
٤. رێگریكردن لە روودانی جینۆساید و ئامادەكاری بۆ هێرشی فروانتر.
قۆناغی دووەم و سێیەمی "ستراتیژی تێكشاكاندی داعش" پێكهاتووە لە خوێندنەوەیەكی نوێ بۆ عێراق و دۆزینەوەی ئەو خەڵكانەی كە پشتگیری لە هێزە دژەكانی داعش دەكەن لە سوریا و عێراقدا. ئەمە سەرباری رێگریكردن لە داخورانی زیاتری سوپا و هێزەكانی بەرگری عیراق.
رووبەڕووبوونەوەی داعش تەنیا بریتی نییە لە تێكشكاندن داعش لە رووی سەبازییەوە. بەڵكو هاوشێوەی دەنگە ناوخۆییەكان، راپۆرتەكەی (ناوەندی لێكۆڵینەوەی جەنگ) رێكاری سیاسی زۆریش هەیە كە دەبێ لەبەرچاو بگیرێن
رووبەڕووبوونەوەی داعش لە رووی سیاسییەوە
بە بڕوای نووسەرانی ئەو راپۆرتە، دەستی ئێران لە عێراقدا ببڕێ و ئەمریكا ئەو رۆڵە وەربگرێ. بە هەموو جۆرێك لە خراپترین دۆخیشدا هاوكاری ئێران و ئەمریكا رەتكراوەتەوە، ئەگەرچی پێداگری لە رۆڵی كاریگەری وڵاتانی ناوچەكە كراوە.
لەسەر ئاستی عێراق، ئاماژە بەوەكراوە دەبێ حكومەتی عێراق دەسبەرداری دەربڕێنی پشتیوانی بێ بۆ رژێمی سوریا. هەروەها دەبێ كەسە سەربازی و سیاسییەكانی وەك فەرماندەی سوپای بەدر هادی عامری، سەرۆكی یەكەكانی ئەهل حەق قەیس ئەلغەزالی، جێگری فەرماندەی سوپای بەدر قاسم ئەلئەعرەجی، كە هاوكاری سیاسەتی ئێران دەكەن، نابێت پۆستی سیادی و سەربازی پێبدرێ لە حكومەتەكەی بەغدادا. هەرەوەها دەبێ سونە میانڕەوەكان بكرێنە دەنگ و نوێنەری سونەكان. واتە دەبێ گۆڕانكاری لە باڵانسی هێزدا بكرێ، ئەگەر ئەمە نەكرێ، ئەنجامەكانی دۆخەكە نەخوازراو دەبن و عێراق بەرەو دابەشبوونی حەتمی دەرڕوا و كورد و سونەكان بەشی خۆیان دەپچڕن. بە گوێەری راپۆرتەكە.
رووبەڕووبوونەوەی داعش لە رووی سەربازییەوە
لە رووی سەربازییەوە، كارەكانی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی قورس دەبێ. بۆ رووبەڕووبوونەوەی داعش لە عێراق و سوریا، بە پێی راپۆرتەكەی (ناوەندی لێكۆڵێنەوەی جەنگ) ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی پێویستیان بە زیاتر لە ٢٥ هەزار سەباز هەیە بۆ شەڕی رووبەڕوو لەگەڵ داعشدا. ئەو ژمارەیە دەبێت پێكهاتەیەك بێ لە هێزی تایبەتی و هاوكارییەكی تەواوی هێزی ئاسمانیی. ئەو ژمارە چەكدارە دەبێ پێكهاتەیەك بێ لە هێزی بەرگری عێراق و لایەنە دژەكانی داعش و چەكدارانی هۆزە عێراقییەكان.
لە بەرەی سوریاشدا، رووبەڕووبوونەی داعش پێویستی بە زیاتر لە سێ هەزار و 300 سەرباز و پشتیوانی هێزی ئاسمانیی و ئامادەكردنی دوو یالیۆنی حەوت هەزار سەربازیی جێگرەوە هەیە.
لە درێژەی پێشنیارە سەربازییەكاندا، سوپای ئەمریكا دەبێ بارەگای سەبازیی لە عێراق و هەرێـمی كوردستان دروست بكا و سوود لە بنكەكانی ئوردن و توركیا وەربگرێ بۆ هێرشكردنە سەر چەكدارانی داعش.
بۆ دووبارەنەبوونەوەی زیانە گیانییەكانی جەنگی عێراق، لە راپۆرتەكەدا باس لەوەكراوە ئەمریكا دەبێ بنكە سەربازییەكانی لە ناوچە دوورە دەستەكان بێ و دووربێ لە هێڵەكانی پێشەوەی جەنگ. هەروەها ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی دەبێ چاوەڕێی كوشتارێكی زۆر بكەن لە رێگەی رزگاربوون لە دەستی داعش و كۆتاییپێهێنانی، ئەمە لەگەل زیانیكێ زۆری ماڵیی جۆربەجۆر.
هێزەكانی پێشمەرگە
هێزەكانی پێشمەرگە لە ناوچەیەكی فراواندا رووبەڕووی داعش وەستاوەنەتەوە و راپۆرتەكەش ئەو راستییەی لەبەرچاوگرتووە. لە زیاد لە جێەگەیەكدا باس لە هێرەشەكەی سەر هەولێر و پێشڕەوییەكانی پێشمەرگە كراوە. لە كۆی هەڵسەنگاندنەكانی سێ لێكۆڵەرەكەی (ناوەندی لێكۆڵینەوەی جەنگ)، ئاماژە بەوەكراوە كە هێزەكانی پێشمەرگە توانای تێكشكاندنی داعشیان نییە، لەبەرئەوەی راهێنانی پێویستیان پێنەكراوە و ئامادەی وەها جەنگێك نەكراوە. هەربۆیە دەبێ ئەو هێزە ئامادەبكرێ. لەپێناو بەردەوامبوونی پێشڕەوییەكانی هێزەكانی پێشمەرگە، دەبێ هاوكاری سەربازیی لە جۆری چەكی پێشكەوتوو و پشتیوانی ئاسمانییان لێبكرێ.
مەترسییەكانی بەردەم ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی
هەنگاوەكانی ئەمریكا و هاوپەیمانان لە عێراقدا بۆ رووبەڕووبوونەوی داعش بێ مەترسی نابێ، بەپێی راپۆرتی (ستراتیژی تێكشكاندنی داعش)ی ناوەندی لێكۆڵینەوەی جەنگ، مەترسی گەورەی بەردەم ئەمریكا لەم دۆخەدا ئێرانە.
بەشێك لە دەستەوستانی ئەمریكا بەهۆی ئەوەیە ئەمریكییەكان لەوە دەترسن ئەو زانیاری و تاكتیكانەی دەیدەنە عێراقییەكان بڕوات بۆ ئێرانییەكان.
بەپێی راپۆرتەكە، دوور نییە ئێرانییەكان هاوكاری عێراق وەك دووبارە گیركردنەوەی عێراق نەبینن و ئاستەنگ دروست نەكەن. هەربۆیە بەپێی راپۆرتەكە ئەمریكییەكان دەبێ بزانن هاوكاری كێ دەكەن و گومان لەسەر ئەوەش لابراوە كە سەربازی ئێرانی لە عێراقدا دەجەنگن و ئەمەش بارگرانییە بۆ ئەمریكا و دۆستەكانی.
هاوشان لەگەڵ ئەو مەترسییەدا، مەترسی نەبوونی بنكەی سەربازیی ئەمریكا هەیە لە عێراقدا. جگە لەوەی ئەمریكا نایەوێ رای گشتیی خۆی توڕە بكا لە رێگەی دووبارە ناردنی سەربازەكانییەوە بۆ عێراق. جگە لەو مەترسییە ناڕاستەوخۆیانەش، لە رپۆرتەكەدا باس لەوەكراوە كە دوور نییە ئاسایشی ئەمریكاش بكرێتە ئامانج لە لایەن باڵەكانی ئەلقاعیدەوە، بەهۆی وەستاندەوەی بە رووی داعشدا.
هۆشداری بۆ ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی
لە (ستراتیژی تێكشكاندنی داعش)دا كۆمەڵێك مەترسی زۆری لەڕێدایە، بۆیە لێكۆڵەرانی (ناوەندی لێكۆڵینەوەی جەنگ) هۆشداری دەدەنە بەرەی دژە داعش. لەوبارەیەوە ئەگەری دەستەودامان وەستانی ئەمریكا بە هەڵە دەزانن چونكە دەبێتە هۆی زیاتر بەهێزبوونی دەوڵەتی ئیسلامیی. لە هەمانكاتدا، ئەگەر ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە هێرشەكانیاندا نەتوانن داعش بە تەواوی تێكبشكێنن، ئەوە داعش بەهیزتر دەگەڕێتەوە.
لە بەرەی سوریادا، هاوپەیمانان دەبێ خۆیان لە پشتیوانی رژێمەكەی سوریا بە دوور بگرن، هەر هاوكارییەك بۆ رژێمی سوریا دەبێتە هۆی بەهێزكردنی و هێشتەنەوەی عەلەوییەكان و توڕەكردنی زیاتری سونەكان و وادەكا سونەكان هەستبكەن ئەمریكا دژیان وەستاوەتەوە، وەك راپۆرتەكە ئاماژەی بۆكردووە.
راپۆرتەكە هاوكاریكردنی نزیكی ئەمریكا و ئێران رەتدەكاتەوە و بە هەمان شێوەی هاوكاریكردنی رژێمەكەی سوریای هەژمار دەكا.
بە بڕوای نووسەرانی راپۆرتەكە، ئێران هێزێكی كاریگەری ناوچەكەیە و هاوكاریكردنی وەك پشتیوانییەك بۆ شیعەكان دەژمێردرێ دژ بە سونەكان. هەروەها ئەو هەنگاوە دەبێتە هۆی دروسكردنی هەستێك لای وڵاتانی كەنداو كە سیاسەتی ئەمریكا لە بەرامبەریاندا گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
لەبارەی یەكپارچە هێشتنەوەی سوریا و عێراقیشەوە، راپۆرتەكەی (ناوەندی لێكۆڵێنەوەی جەنگ) هۆشداری دەدا.
لەبارەی ئەگەرەكانی سەبەخۆیی هەرێمی كوردستانەوە لێكۆڵەرەكان نووسیویانە: "دەبێ رێگە لە دابەشبوونی عێراق و سوریا بگیرێ، بۆیە نابێ پشتیوانی لە دەوڵەتی سەربەخۆی كوردی بكرێ، ئەم هەنگاوە دەبێتە هۆی تێكدانی رەوشی ناوچەكە و سنووری عێراق و سوریا تێدەپەڕێنێ و دەگوازرێتەوە بۆ توركیا و ئێران و تەوای خۆرهەڵاتی ناوەڕاست."
لەبارەی ئەو بۆچوونەی كە دەڵێ كورد دەرفەتی بۆ هەڵكەوتووە و ئێستا دەتوانێ دەوڵەتی خۆی رابگەیەنێ، سێ لێكۆڵەرەكەی (ناوەندی لێكۆڵێنە لە جەنگ) گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی كە بنووسن: "هەڵەیە وابزانرێ كورد لای خۆیەوە دەتوانێ دەوڵەتی خۆی دابمەزرێنێ، كوردەكان بە سەختی دەتوانن لە بەرامبەر داعشدا خۆیان بگرن و سنوورەكانیان بپارێزن."
news_share_descriptionsubscription_contact
