استانبول/ خبرگزاری آنادولو

بامداد چهارشنبه 18 دی 1398 (8 ژانویه 2020)، پرواز شماره 752 شرکت هواپیمایی اوکراین با هواپیمای بوئینگ 737 که از فرودگاه بین‌المللی امام خمینی تهران عازم کی‌یف بود، دقایقی پس از برخاستن سقوط کرد و تمامی 176 سرنشین آن جان خود را از دست دادند.

این سانحه در شرایطی رخ داد که منطقه در اوج تنش‌های نظامی قرار داشت و تنها چند ساعت پیش از آن، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در واکنش به کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس، پایگاه‌های نیروهای آمریکایی در عین‌الاسد عراق را هدف حملات موشکی قرار داده بود.

در ساعات اولیه پس از سقوط، مقام‌های ایرانی علت حادثه را نقص فنی اعلام و به‌طور قاطع اصابت موشک به هواپیما را رد کردند. با این حال، چند روز بعد ستاد کل نیروهای مسلح ایران اعلام کرد که این هواپیما هنگام عبور از نزدیکی یک «منطقه حساس نظامی» و در نتیجه «خطای انسانی»، با شلیک دو موشک پدافند هوایی «به‌اشتباه» سرنگون شده است.

در مدت کوتاهی پس از وقوع حادثه، مشخص شد که هیچ‌یک از مسافران و خدمه جان سالم به در نبرده‌اند. در میان قربانیان، شهروندان چند کشور حضور داشتند. جاستین ترودو، نخست‌وزیر وقت کانادا، اعلام کرد 63 نفر از جان‌باختگان شهروند کانادا بوده‌اند که بیشتر آنان ایرانی-کانادایی بودند. همچنین تعدادی از قربانیان تابعیت افغانستان را داشتند.

ایران حدود یک سال پس از این حادثه، در 30 دسامبر 2020 اعلام کرد به خانواده هر یک از جان‌باختگان مبلغ 150 هزار دلار غرامت پرداخت خواهد کرد.

نخستین جلسه دادگاه رسیدگی به این پرونده نیز حدود دو سال پس از حادثه، در نوامبر 2021 برگزار شد.

در چهارمین سالگرد این حادثه، دولت کانادا اعلام کرد که به همراه سوئد، اوکراین و بریتانیا روند پیگرد ایران را در سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی به دلیل نقض کنوانسیون هوانوردی بین‌المللی آغاز کرده است. در پی این شکایت، موضوع در ژانویه 2024 در شورای ایکائو مطرح شد.

پس از آن، شورای ایکائو در مارس 2025 با رأی اکثریت اعضا، صلاحیت خود را برای رسیدگی به شکایت کشورهای عضو گروه هماهنگی و پاسخ بین‌المللی تأیید کرد. ایران نیز در آوریل 2025 نسبت به این تصمیم به دیوان بین‌المللی دادگستری درخواست تجدیدنظر داد که موجب توقف موقت رسیدگی ماهوی در ایکائو شد.

سرنگونی پرواز 752 به یکی از تلخ‌ترین و بحث‌برانگیزترین حوادث هوایی تاریخ معاصر ایران تبدیل شد؛ فاجعه‌ای که شش سال پس از وقوع آن، همچنان پیامدهای حقوقی، سیاسی و انسانی آن در سطح داخلی و بین‌المللی ادامه دارد.