استانبول/ خبرگزاری آنادولو

در شرایطی که جنگ میان آمریکا-اسرائیل و ایران بحران‌های عمیقی را در سطح منطقه و جهان ایجاد کرده است، چین با اتخاذ یک رویکرد کاملاً محتاطانه و دیپلماتیک از ورود مستقیم به این درگیری‌های نظامی خودداری ورزید.

پکن در عوض با تاکید بر لزوم برقراری آتش‌بس فوری و حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات از طریق گفتگوهای سازنده، در تلاش است تا ضمن حفظ امنیت اقتصادی و زنجیره تامین انرژی خود، از ضعف‌های ساختاری نظم کنونی جهانی بهره‌برداری نموده و با تقویت جایگاه گفتمانی خویش در میان کشورهای جنوب جهانی، موقعیت راهبردی خود را به عنوان یک قدرت صلح‌طلب و موازنه‌گر در عرصه بین‌المللی بدون پرداخت هزینه‌های گزاف جنگ مستقیم تثبیت کند.

پس از پایان تور دیپلماتیک منطقه‌ای ژای جون، نماینده ویژه چین در امور خاورمیانه، و ارائه گزارش وی به پکن که بازتاب رسانه‌ای آن برای کارشناسان آشنا به سیاست‌های چین چندان غافلگیرکننده نبود، افکار عمومی که مدت‌ها تحت تاثیر فضاسازی‌های رسانه‌ای درباره رقابت‌های شدید پکن و واشنگتن قرار داشتند، با مشاهده اصرار چین بر دوری گزیدن از محیط درگیری و تاکید مستمر بر پیام‌های صلح‌آمیز و مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی آمریکا دچار شگفتی شدند، زیرا چین این جنگ را از اساس غیرضروری و قابل پیشگیری دانسته و حملات بدون مجوز سازمان ملل متحد را نقض آشکار حقوق بین‌الملل تلقی می‌کند و بر حفظ خطوط انرژی، مسیرهای تجارت دریایی و استقرار نظمی چندجانبه بر پایه حاکمیت قانون پافشاری می‌نماید.

با نگاهی جامع‌تر به این بحران می‌توان دریافت که جنگ اخیر نیز همانند بسیاری از بحران‌های کنونی، مشکلات ساختاری نظام بین‌الملل را که پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفته و تحول بنیادینی نیافته است، بیش از پیش آشکار می‌سازد و همین امر به چین فرصت می‌دهد تا در مسیر طولانی‌مدت ارتقای جایگاه جهانی خود، بدون پذیرش ریسک‌ها و هزینه‌های ویرانگر ورود به یک جنگ گرم مستقیم، با رویکردی صبورانه و با ایجاد بسترهای مذاکراتی جدید برای کشورهای موسوم به «جنوب جهانی» که بازندگان نظم لیبرال کنونی محسوب می‌شوند، به دنبال استقرار یک نظم جایگزین، عادلانه‌تر و چندجانبه‌گرایانه باشد و از این طریق به عنوان برنده پنهان این درگیری‌ها شناخته شود.

در ابعاد اقتصادی و امنیتی نیز، استراتژی کلان چین بر پایه هم‌تنیدگی منافع با کشورهای در حال توسعه از طریق طرح‌هایی نظیر «کمربند و جاده» استوار است که قطع این روابط می‌تواند کل اقتصاد جهانی را دچار بحران سازد، لذا پکن با ایفای نقش یک ناظر موازنه‌گر و با بهره‌گیری از ظرفیت نهادهایی همچون بریکس که بیشتر بر همکاری‌های اقتصادی متمرکز هستند تا ائتلاف‌های نظامی و امنیتی، نه تنها کشورهای جنوب جهانی را در میان این بحران‌های بزرگ تنها نمی‌گذارد، بلکه با اتخاذ مواضع هنجاری در مخالفت با بی‌عدالتی و بی‌ثباتی، مشروعیت گفتمانی خود را به عنوان یک شریک جایگزین برای توسعه و امنیت ارتقا بخشیده و روند صعودی قدرت خود را در سایه این تنش‌ها به طور غیرمستقیم تضمین می‌کند.

دکتر قدیر تمیز، رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه (اُرسام) و استاد دانشگاه مدنیت استانبول است و دیدگاه‌های مطرح‌شده در این مقاله صرفاً متعلق به نویسنده بوده و لزوماً بازتاب‌دهنده سیاست‌های سردبیری خبرگزاری آنادولو نیست.