استانبول/ خبرگزاری آنادولو

آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، رهبر ایران روز گذشته (28 فوریه 2026) در حمله مشترک آمریکا و اسرائیل کشته شد و در پی آن موضوع جانشین وی در قانون اساسی جمهوری اسلامی مطرح شد.

طبق اصل 111 قانون اساسی جمهوری اسلامی «در صورت فوت یا کناره‌گیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت، نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام کنند.»

بر اساس این اصل، تا هنگام‏ معرفی‏ رهبر، شورایی‏ مرکب‏ از رئیس‏‌جمهور، رئیس‏ قوه‏ قضائیه‏ و یکی‏ از فقهای‏ شورای‏ نگهبان‏ به انتخاب‏ مجمع تشخیص‏ مصلحت‏ نظام‏، همه‏ وظایف‏ رهبر را به‏ طور موقت‏ به‏ عهده‏ می‏‌گیرد.

چنانکه در این‏ مدت‏ یکی‏ از آن‌ها‏ به‏ هر دلیل‏ نتواند انجام‏ وظیفه‏ کند، فرد دیگری به‏ انتخاب‏ مجمع، با حفظ اکثریت‏ فقها، در شورا به‏ جای‏ او‏ منصوب‏ می‌شود.

بنابراین، تا قبل از انتخاب رسمی رهبر جدید توسط مجلس خبرگان، مسعود پزشکیان، محسنی اژه‌ای و یکی از فقهای شورای نگهبان شورای رهبری را تشکیل می‌دهند.

اگر به دلیل شرایط جنگی کنونی یا هر علت دیگری یک یا چند نفر از این افراد، در قید حیات نباشند، مجمع تشخیص مصلحت نظام، فرد یا افراد جایگزین را انتخاب می‌کند که حتما باید دو نفر از آنها روحانی باشند.

البته پیش‌تر سید احمد خاتمی، عضو مجلس خبرگان گفته بود که مجلس خبرگان درباره گزینه‌های بعدی رهبری، به تصمیماتی رسیده و اسامی جانشینان آیت‌الله خامنه‌ای، به طور محرمانه در اختیار 3 نفر از اعضای خبرگان است.

فارغ از اینکه در چند ساعت یا چند روز آینده، رهبر جدید ایران انتخاب می‌شود یا شورای رهبری، عهده‌دار امور این کشور خواهد بود، باید گفت که این شورا اختیار کامل ندارد و در موارد زیر، تصمیم‌هایش تنها با تصویب سه چهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت قابل اجراست:

1- تعیین سیاست‌های کلی نظام 2- صدور فرمان همه‌پرسی 3- اعلان جنگ یا صلح 4- عزل رئیس‌جمهوری 5- عزل و نصب رئیس ستاد مشترک، فرمانده کل سپاه یا فرماندهان عالی نظامی و انتظامی.

اگر رهبر در اثر بیماری یا حادثه به طور موقت از انجام وظایفش ناتوان شود هم، این شورا با همین کیفیت وظایف او را به عهده می‌گیرد.

تعیین جانشین رهبر به عهده مجلس خبرگان رهبری است که 88 کرسی دارد (کرسی‌هایی که صاحبان آن فوت می‌کنند، تا برگزاری یک انتخابات سراسری بعدی خالی می‌ماند).

رئیس خبرگان رهبری، محمدعلی موحدی کرمانی است. هاشم حسینی بوشهری و علیرضا اعرافی، نایبان رئیس هستند.

این مجلس در صورت خالی شدن کرسی رهبری موظف است در سریع‌ترین زمان ممکن تشکیل جلسه دهد که جلسه بر اساس آیین نامه، با حضور دست‌کم دو سوم اعضا (59 نفر) رسمیت می‌یابد.

انتخاب رهبر جدید نیازمند رأی موافق دو سوم حاضران در جلسه است. یعنی اگر فقط 59 نفر از اعضا در جلسه حاضر باشند، رأی 40 نفر از آنها برای انتخاب رهبر جدید کافی است، هرچند انتظار می‌رود اکثر اعضا برای شرکت در چنین جلسه مهمی خود را به مجلس برسانند.

همه اعضای حاضر باید صورت‌جلسه انتخاب رهبر را امضاء کنند.

در اصل 109 قانون اساسی، شرایط رهبری «صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه، عدالت و تقوی، بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری» ذکر شده است.

مجلس خبرگان کمیسیونی دارد که کارکرد آن بررسی شرایط افرادی است که ممکن است برای تصدی مقام رهبری در نظر گرفته شوند.

در حال حاضر اعضای اصلی این کمیسیون عبارتند از:

1- احمد حسینی خراسانی (عضو فقهای شورای نگهبان)، 2- علیرضا اعرافی (عضو شورای نگهبان)، 3- محمدرضا مدرسی یزدی (عضو شورای نگهبان)، 4- هاشم حسینی بوشهری (نایب‌رئیس اول مجلس خبرگان، رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم)، 5- محسن محمدی اراکی (نماینده پیشین آیت‌الله خامنه‌ای در اروپا)، 6- ابوالحسن مهدوی (امام جمعه موقت اصفهان)، 7- عباس کعبی (عضو حقوقدان شورای نگهبان در دوره پنجم)، 8- حسن عاملی (امام جمعه اردبیل، عضو سه دوره مجلس خبرگان)، 9- احمد دانش‌زاده مومن (نماینده دوره پنجم خبرگان)، 10- ابوالقاسم وافی (نماینده دوره‌های اول و دوم مجلس شورای اسلامی) و 11- قربانعلی دری‌نجف‌آبادی.