استانبول/ خلیل سلحشور/ خبرگزاری آنادولو

بر اساس داده‌های آماری ارائه‌شده توسط سازمان ملل متحد، جغرافیای افغانستان با وجود کاهش درگیری‌های مستقیم نظامی، همچنان با تهدیدی مداوم و مرگبار دست‌ و پنجه نرم می‌کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که این کشور در جایگاه سومین کشور آسیب‌دیده جهان از نظر تلفات ناشی از مواد انفجاری قرار گرفته است.

این وضعیت نشان‌دهنده آن است که پایان نبردهای رسمی به معنای پایان خطر برای غیرنظامیان نبوده و میراث تاریک دهه‌ها اشغال و جنگ داخلی، اکنون در بطن زندگی روزمره مردم و در مکان‌هایی که روزی میدان نبرد بودند، ریشه دوانده است.

تحلیل‌های میدانی نشان می‌دهد که کانون تهدیدات از خطوط مقدم سابق و مواضع نظامی، به عمق جوامع محلی، مسیرهای مواصلاتی و به‌ویژه زمین‌های کشاورزی منتقل شده است.

یوناما هشدار می‌دهد که مین‌ها و مهمات منفجرنشده‌ای که تنها چند سانتی‌متر زیر خاک پنهان شده‌اند، ماهانه جان ده‌ها تن از شهروندان را می‌گیرند. این مواد انفجاری که اکنون دیگر کاروان‌های نظامی را هدف قرار نمی‌دهند، به شکلی بی‌طرفانه و مرگبار در کمین غیرنظامیان بی‌گناهی هستند که برای تامین معیشت خود ناچار به تردد در این مناطق آلوده هستند.

بحران مواد انفجاری در حال حاضر به بزرگترین مانع بر سر راه توسعه جوامع روستایی و ثبات اقتصادی افغانستان تبدیل شده است. کشاورزان در بسیاری از ولایات از ورود به کشتزارهای خود بیم دارند و چوپان‌ها به دلیل هراس از انفجارهای ناگهانی، قادر به بردن دام‌هایشان به چراگاه‌های سنتی نیستند. این «دیوارهای نامرئی» عملاً آینده و اقتصاد ولایات را به گروگان گرفته‌اند و باعث شده‌اند تا پتانسیل‌های تولیدی کشور در بخش کشاورزی و دامداری به دلیل خطرات جانی معطل باقی بماند.

علاوه بر تهدیدات جانی، این وضعیت پیامدهای ناگوار زیست‌محیطی و زیرساختی نیز به همراه داشته است. بر اساس گزارش‌های فنی، حدود 1,200 کیلومتر مربع از خاک افغانستان همچنان آلوده به انواع مواد انفجاری است که پاک‌سازی آن‌ها نیازمند بودجه‌های کلان و زمان طولانی است. هم‌زمان، بارندگی‌های فصلی و تغییرات اقلیمی نظیر آنچه در ژانویه 2026 رخ داد، با وجود بهبود منابع آبی، گاهی باعث جابه‌جایی مین‌ها در اثر سیلاب شده و مناطقی را که پیش‌تر امن تصور می‌شدند، دوباره با تهدید مواجه می‌کند.

کارشناسان بر این باورند که تداوم این وضعیت نه تنها امنیت انسانی را به چالش می‌کشد، بلکه روند بهبود معیشتی در ولایات را با مشکلات جدی روبرو کرده است. محدود شدن دسترسی به زمین‌های قابل کشت در شرایطی که کشور با بحران غذایی روبروست، فشار مضاعفی بر دوش خانواده‌های روستایی وارد می‌کند. گزارش‌های امدادی نشان می‌دهد که برای تثبیت وضعیت بهداشتی و معیشتی، پاک‌سازی این مناطق باید در اولویت برنامه‌های ملی و بین‌المللی قرار گیرد تا مسیرهای مواصلاتی برای انتقال کمک‌ها و فعالیت‌های تجاری امن شوند.

از سوی دیگر، کاهش بودجه‌های بین‌المللی برای عملیات مین‌روبی در سال‌های اخیر، سرعت پاک‌سازی مناطق آلوده را به شدت کاهش داده است. در حالی که آمارهای رسمی بر نیاز بیش از 14 میلیون افغان به کمک‌های پزشکی و حفاظتی تأکید دارند، توقف یا کند شدن روند مین‌روبی به معنای باقی ماندن تهدید در نزدیکی خانه‌ها و مدارس است. این مهمات منفجر نشده نه تنها میراث جنگ، بلکه به عنوان ابزاری برای استمرار فقر و معلولیت در میان نسل‌های آینده افغانستان عمل می‌کنند.