08 مه 2019•بهروزرسانی: 09 مه 2019
تهران/ الهه سالاری/ خبرگزاری آناتولی
چند تن از کارشناسان حوزه مسائل سیاسی و بین المللی ایران در گفتوگو با خبرگزاری آناتولی اظهارات امروز حسن روحانی، رئیس جمهور این کشور در رابطه با توقف برخی اقدامات در چارچوب برجام را مورد ارزیابی قرار دادند.
فیاض زاهد، استاد دانشگاه و نماینده پیشین مجلس ایران در خصوص اظهارات امروز رئیس جمهور این کشور خطاب به کشورهای عضو برجام تصریح کرد: واکنش ایران دیر بود. فکر می کنم شرایط برای ایران و اروپا پیچیده شده است.
وی در ادامه با بیان اینکه دولت ایران در یک سال گذشته خویشتن داری زیادی از خود نشان داده است، افزود: از سوی دیگر دولت از طرف رقبای داخلی خود متهم می شد که به اصطلاح آنها مسئولیت این افتضاحی که به بار آمده (امتیازی که ایران داده و در مقابل چیزی نگرفته است) بر دوش آن است.
این کارشناس علوم سیاسی درباره اقدامات اروپا گفت: به جز تلاش های دیپلماتیک و لفاظی های اروپا اتفاق خاصی در حوزه اقتصادی نیفتاده است. یک تقسیم کار نانوشته هم بین آمریکا و اروپا صورت گرفته است. من کاملا باور دارم اروپایی ها از نظر سیاسی با کنش آمریکا موافق نیستند. یا حداقل تلاش کردند به مقامات ایرانی اینگونه انعکاس بدهند. به صورت استراتژیک می توان اینطور تعبیر کرد اروپا از فشاری که آقای ترامپ آورد و از نحوه رفتار دولت آمریکا خوشحال نبود. اما شاید بی میل هم نبود بدون اینکه امتیازی به ایران بدهد بخواهد خودش را درگیر مشکلاتی بکند که ایران با این تحریم ها با آن روبرو شده است.
زاهد با بیان این که اروپا نمی تواند اقدام خاصی به نفع ایران انجام دهد، اظهار داشت: اروپایی ها به دلیل نوع ساختار بانکی بین المللی و شرایط نظام پولی و مالی جهان شاید هم نمی توانست جلوی آمریکا بایستد. اما ایران تلقی اش این است که اروپا اراده و جدیت لازم را چه برای اعمال فشار به آمریکا چه برای پیدا کردن یک مسیر منطقی برای حفظ برجام ندارد.
نماینده پیشین مجلس ایران با بیان اینکه این شرایط باعث ایجاد فضای تنش و التهاب می شود، تصریح کرد: مقامات عالی رتبه ایران بارها تاکید کرده بودند باید تکلیف نوع حضور ما در برجام مشخص باشد. الان به نظر می رسد اروپایی ها نگران ترتیبات امنیتی در منطقه هستند و این رفتار ایران را یک هشدار و تهدید جدی تلقی می کنند. امیدوارم چه از مسیر اینستکس و چه از تعاملات ایران و اروپا راه حلی پیدا شود که دولت ایران بتواند افکار عمومی و سایر ارکان قدرت در کشور را توجیه کند که ماندن ایران در برجام متناسب با منافع ملی کشور است.
او در پاسخ به این سوال که آیا ایران پای میز مذاکره می رود یا نه؟ گفت: این ایران نیست که مذاکرات را ترک کرده است. این آمریکایی ها هستند که از تعهداتی که دولت مستقرش یکی از معماران برجام بود خارج شدند. دولت فرانسه در طول مذاکرات مواضع غیر منطقی و غیر اصولی داشت. ایران انعطاف لازم در آن دوران از خود نشان داد.
وی با اشاره به تهدید دولت فرانسه مبنی بر تحریم ایران، اظهار کرد: امروز باید فرانسوی ها پاسخ بدهند در قبال گردن کشی و زورگویی دولت آمریکا، در قبال گزارش های 14 گانه آژانس که ایران را متعهد به تمام بندهای برجام می داند چه کاری کرده اند؟ این ماجرا دست تندروها در ایران را بالاتر قرار داده است. رفتار دونالد ترامپ باعث تضعیف گروهای دموکراسی خواه و تحولخواه خواهد شد. برخی از دول اروپایی و آمریکایی علاقه مند هستند خاورمیانه آرامش و صلح نداشته باشد.
زاهد درباره واکنش اروپا در قبال فرصتی که ایران برای آنها تعیین کرده، گفت: رفتار اروپا ترکیبی از توصیه به خویشتن داری، ارائه چند پیشنهاد که نمی تواند خیلی بنیادی و جدی باشد، خواهد بود. چرا که اگر اروپا می توانست پیشنهادات بهتری را ارائه می داد. اما حالا اروپا می بیند ایران جدی است. از آن نقش میانه به سمت حمایت بیشتر از برجام تمایل نشان خواهد داد. چرا که تا به امروز می گفت فشار را آمریکا وارد می کند ما هم لازم نیست امتیازی بدهیم. ارزیابی آنها هم این بود که ایرانیان ناچار هستند در برجام بمانند و این درشت گویی فرانسوی ها همین معنا را می دهد اما مساله این است که همه چیز در ایران در اختیار دولت نیست. چه بسا مطالبات جدی تر مطرح شود. حالا که قرار نیست ما از مزایای برجام استفاده کنیم به خودمان اجازه ندهیم تحقیر شویم.
- ایران دست از تهدید اسرائیل بردارد
فریدون مجلسی، دیپلمات پیشین ایران و کارشناس مسائل بین الملل نیز در گفتوگو با آناتولی نظر خود درباره سخنان رئیس جمهوری ایران را اینگونه بیان کرد: تا زمانی که مساله تهدید موجودیت اسرائیل از سوی ایران به صورت جدی در محافل کشور وجود دارد، توپ در زمین ایران باقی خواهد ماند. این فرصت 60 روزه تاثیر زیادی ندارد. ممکن است اروپا در صندوق مالی تسریع بیشتری ببخشید. ایران به جای واکنش باید کنش نشان دهند. باید در رفع مساله ای بربیاید که موجب این مشکلات شده است.
این کارشناس مسائل بین الملل همه مشکلات ایجاد شده برای ایران از سوی آمریکا را معطوف به اسرائیل می داند. او در این باره تصریح کرد: در گفت و گوهای اخیر مقامات ایران ملایمت بیشتری انجام دادند و وزیر امورخارجه اعلام کرد ما قصد از بین بردن اسرائیل را نداریم. اما این با بیانات روزمره مقامات دیگر در ایران مغایرت دارد. مشکل ما روی این نکته متمرکز است.
وی در ادامه افزود: به عنوان مثال ترکیه نه تنها با اسرائیل روابط مختلف دارد بلکه بیشترین انتقادات را هم متوجه این کشور می کند. ما هم انتظار داریم دولت ایران برای رفع این مشکل که همه آن ناشی از ارتباط با تهدیداتی است که اسرائیل را در بر می گیرد، راه حلی پیدا کند. ما نمی گوییم روابط برقرار کند اما آن مساله ای که مشکل ایجاد کرده و برای جامعه بین المللی درک آن دشوار است را حل کند. اطمینان بدهند به جامعه بین المللی که ایران به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در صدد ایجاد جنگ در منطقه و نابودی اسرائیل نیست. در آن صورت اتفاقا انتقاد و رویارویی با تجاوزات اسرائیل در قالب بهتری صورت می پذیرد. اسرائیل دیگر به این بهانه نمی تواند خودش و اعمالش را موجه نشان دهد.
مجلسی درباره سخنان امروز روحانی گفت: سخنرانی روحانی بیشتر گلایه آمیز بود. او از کشورهای دیگری که موافقت نامه هسته ای را امضا کردند و همه شان می گویند به برجام پایبندیم اما در عمل همه شان روش آمریکا را پیگیری می کنند، انتقاد کرد. ایران در این وسط در بن بست مانده است. معاملات و تجارتش در دنیا بسیار آسیب دیده است. به نظرم روحانی تهدید خاصی نکرد. وقتی می گویند آب سنگین و اورانیوم غنی شده شما را که طبق قرارداد تولید شده نمی خریم، بنابراین ایران چه کند؟ می گوید به تولید خودمان ادامه می دهیم. یعنی فردا نگویید چرا به جای 300 کیلو دو تن ذخیره کردید.
وی در ادامه افزود: دو ماه مهلت ایران، وقتی هیچ خاصیتی از یک قرارداد پیدا نشده است، چه می شود کرد. اما شاید بهتر باشد ایران از برجام خارج نشود. به هر حال فقط این پنج کشور نیستند. کشورهای دیگر همچون ترکیه هم هستند. آنها هم ناچار می شوند معاملاتشان را با ما متوقف کنند. در این میان مساله اساسی به جای خود باقی است.
- رفتار ایران ناقض برجام نیست
صباح زنگنه، کارشناس مسائل بین الملل و نماینده پیشین مجلس ایران هم در گفتوگو با آناتولی سخنان رئیس جمهوری این کشور را اینگونه تحلیل کرد: تا زمانی که ایران در چارچوب برجام عمل می کند حق دارد از ظرفیت آن استفاده کند و از تعهدات مازاد بر برجام دست بکشد. بنابراین تناقضی با اصل برجام نخواهد بود. جدیت ایران نشان داده می شود که اگر در این 60 روز اقدامی صورت نگرفت ایران حق خواهد داشت اقدام جدیدی داشته باشد.
وی در ادامه گفت: اگر اروپایی ها از حالا تصمیم گرفته باشند هیچ گونه گامی برندارند، طبعا مسئولیت هر اتفاق و تصمیم بعدی برگردن آنها خواهد بود. باید منتظر بشیم در این 60 روز اروپا چه اقدامی می کند آیا نشانه هایی بر تصحیح روش از خود بروز می دهد یا نه.
گفتنی است حسن روحانی رئیس جمهوری ایران امروز طی سخنرانی و همچنین ارسال یک نامه به سران کشورهای عضو برجام اعلام کرد این کشور از امروز اورانیوم غنی شده خود را نمی فروشد. همچنین دیگر به بندهای 26 و 36 برجام متعهد نیست. ایران به کشورهای عضو برجام 60 روز فرصت داده است تا تعهدات بانکی و نفتی خود را انجام دهند در غیر این صورت با اقدامات جدید تهران روبرو خواهند شد.
