04 مارس 2026•بهروزرسانی: 05 مارس 2026
استانبول/ خبرگزاری آنادولو
در پی حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در 28 فوریه و تشدید تنشها در منطقه، ایران اعلام کرد که عبور کشتیها از تنگه هرمز را متوقف میکند و کشتیهای متخلف هدف قرار خواهند گرفت. این اقدام، یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان را عملاً مسدود کرده است.
تنگه هرمز که خلیج را به دریای عمان و دریای عرب متصل میکند، مسیر انتقال بخش قابل توجهی از نفت و گاز جهان است. برآورد میشود با بسته شدن این گذرگاه، روزانه حدود 20 میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی به بازارهای جهانی نرسد.
بر اساس دادههای بینالمللی، سال گذشته بهطور میانگین روزانه 15 میلیون بشکه نفت خام و 5 میلیون بشکه فرآورده نفتی از این مسیر صادر شده که معادل حدود 25 درصد تجارت دریایی نفت جهان بوده است. حدود 80 درصد این محمولهها به بازار آسیا ارسال شدهاند.
عربستان سعودی با صادرات روزانه 5 میلیون و 430 هزار بشکه نفت خام و 800 هزار بشکه فرآورده نفتی، بزرگترین صادرکننده از این مسیر بوده است. پس از آن عراق با 3 میلیون و 320 هزار بشکه نفت خام و 310 هزار بشکه فرآورده، امارات با 2 میلیون و 20 هزار بشکه نفت خام و 1 میلیون و 220 هزار بشکه فرآورده، ایران با 1 میلیون و 690 هزار بشکه نفت خام و 720 هزار بشکه فرآورده، کویت با 1 میلیون و 400 هزار بشکه نفت خام و 970 هزار بشکه فرآورده و قطر با 730 هزار بشکه نفت خام و 690 هزار بشکه فرآورده قرار دارند.
بیشتر این کشورها تقریباً تمام صادرات خود را از طریق تنگه هرمز انجام میدهند و تنها عربستان سعودی و امارات دارای مسیرهای جایگزین محدود هستند.
خط لوله شرق-غرب عربستان که تأسیسات ابقیق را به بندر ینبع در دریای سرخ متصل میکند، ظرفیتی حدود 5 میلیون بشکه در روز دارد و گفته میشود امکان افزایش آن تا 7 میلیون بشکه وجود دارد، اما ظرفیت عملیاتی پایدار آن هنوز بهطور کامل آزموده نشده است.
در امارات نیز خط لولهای از حبشان به بندر فجیره در دریای عمان با ظرفیت اسمی 1.5 تا 1.8 میلیون بشکه در روز وجود دارد، اما ظرفیت قابل استفاده آن حدود 700 هزار بشکه برآورد میشود.
با در نظر گرفتن این مسیرها، مجموع ظرفیت جایگزین بین 3.5 تا 5.5 میلیون بشکه در روز تخمین زده میشود که فاصله زیادی با حجم صادرات عبوری از هرمز دارد.
در این میان، مصر نیز اعلام کرده آماده است از طریق خط لوله سوئز-مدیترانه با ظرفیت 2.5 میلیون بشکه در روز به انتقال نفت عربستان از دریای سرخ به مدیترانه کمک کند.
در بخش گاز طبیعی مایع نیز وضعیت پیچیدهتر است. سال گذشته بیش از 112 میلیارد مترمکعب الانجی از تنگه هرمز عبور کرده که معادل حدود 20 درصد تجارت جهانی الانجی بوده است. حدود 90 درصد این صادرات راهی بازار آسیا شده است.
قطر بهعنوان دومین صادرکننده بزرگ الانجی جهان، حدود 93 درصد صادرات 112 میلیارد مترمکعبی خود را از این مسیر انجام داده و امارات نیز 96 درصد از صادرات 7 میلیارد مترمکعبی خود را از همین گذرگاه عبور داده است. در حال حاضر برای صادرات الانجی مسیر جایگزین مؤثری وجود ندارد.
کارشناسان انرژی معتقدند حتی اگر خطوط لوله جایگزین با حداکثر ظرفیت کار کنند، تنها 6 تا 6.5 میلیون بشکه در روز قابل جبران است و بیش از 10 میلیون بشکه بدون مسیر باقی میماند. به گفته آنان، این مسیرها تنها میتوانند بخشی از شوک بازار را کاهش دهند، اما جایگزین کامل تنگه هرمز نخواهند بود.
همچنین هشدار داده شده است که خطوط لوله جایگزین نیز در صورت تشدید درگیریها میتوانند در معرض تهدید قرار گیرند و مسیرهای دریایی مانند بابالمندب نیز با ریسکهای امنیتی مواجه هستند.
