14 مارس 2025•بهروزرسانی: 16 مارس 2025
بغداد/ محمد آلاجا/ خبرگزاری آنادولو
پروژه «جاده توسعه» از بندر بزرگ «فاو» در جنوب عراق آغاز شده و با عبور از مسیرهای استراتژیک، از طریق ترکیه به اروپا متصل خواهد شد. این پروژه که شامل یک بزرگراه و خط راهآهن به طول 1200 کیلومتر است، توجه کشورهای منطقه و بازیگران جهانی را به خود جلب کرده است.
انتظار میرود که بخشی از بندر فاو تا پایان امسال به بهرهبرداری برسد و فعالیتهای لجستیکی آن آغاز شود. مطالعات امکانسنجی این پروژه تکمیل شده و در کنار جاده و راهآهن، شهرکهای صنعتی در طول مسیر آن ساخته خواهد شد. همچنین، این مسیر در انتقال نفت نیز کاربرد خواهد داشت و به عنوان یک راه خروجی حیاتی برای اقتصاد متکی به نفت عراق شناخته میشود.
رزاق محیبس السعداوی، وزیر حملونقل عراق در گفتوگو با آنادولو از تدوین پیشنویس قانونی ویژه برای پروژه جاده توسعه که عراق را از طریق ترکیه به اروپا متصل خواهد کرد، خبر داد و تأکید کرد: این پروژه، یک پروژه دولتی است، نه فقط یک پروژه دولتی-حکومتی. دولتها ممکن است تغییر کنند، اما پروژه ادامه خواهد یافت و متوقف نخواهد شد.
وی ضمن اشاره به اهمیت این پروژه، تأکید کرد که جاده توسعه جایگزین پایدار و قابل اعتمادی برای درآمدهای نفتی خواهد بود. وی افزود: نفت یک دوست بیرحم و غیرقابلاعتماد است. قیمت آن گاهی بالا میرود و گاهی سقوط میکند و تمام پروژهها را متوقف میکند.
طبق اعلام السعداوی، مطالعات اولیه و طراحیهای پروژه تکمیل شده و 1000 کیلومتر از آزمایشهای زمینشناسی مسیر نیز انجام شده است. طراحی 63 درصد از خط راهآهن به اتمام رسیده و قرار است تا پایان سال جاری، مناقصههای احداث بزرگراه و راهآهن برگزار شود.
وی همچنین از تلاش برای بازسازی خطوط ریلی قدیمی عراق تا زمان تکمیل مسیر جدید خبر داد و اظهار داشت که تا پایان سال، بخشهای ناقص مسیر قدیمی، بین بندر فاو و گذرگاه «فیشخابور» در مرز ترکیه، تکمیل خواهد شد.
تأمین مالی و همکاریهای بینالمللی
وی با بیان این که هزینه کلی این پروژه حدود 17 میلیارد دلار برآورد شده است، گفت: برای تأمین مالی آن، عراق قراردادی با شرکت آمریکایی «الیور وایمن» امضا کرده که بر فرآیندهای تأمین مالی و تملک اراضی نظارت خواهد کرد. در مراحل بعدی، برای تأمین مالی، با چین نیز مذاکره خواهد شد.
در آوریل 2024، تحت نظارت «رجب طیب اردوغان» رئیسجمهور ترکیه و «محمد شیاع السودانی» نخستوزیر عراق، توافقنامه چهارجانبهای میان عراق، ترکیه، قطر و امارات متحده عربی برای همکاری در پروژه جاده توسعه امضا شد. نشست بعدی این کشورها برای تعیین سهم هر طرف در تأمین مالی پروژه طی ماه آینده برگزار خواهد شد.
مسیر پروژه و چالشهای اقلیم کردستان عراق
یکی از مسائل مورد بحث، عبور این پروژه از منطقه اقلیم کردستان عراق (IKBY) و تأثیر آن بر روابط اقتصادی میان بغداد و اربیل است. السعداوی تأکید کرد که این پروژه اقلیم کردستان را دور نخواهد زد و مسیر آن از «موصل»، «ربیعه»، «دهوک» و «فیشخابور» عبور خواهد کرد.
در چارچوب این پروژه، گذرگاه مرزی جدید «اوواکوی» میان ترکیه و عراق ایجاد خواهد شد. بغداد و آنکارا در حال مذاکره بر سر مدل مدیریت این گذرگاه هستند که قرار است پس از امضای توافقنامه، نهایی شود.
تضمین پایداری پروژه با تصویب قانون ویژه
بهرغم چالشهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی، مقامات عراقی اطمینان دارند که پروژه جاده توسعه تکمیل خواهد شد. به همین منظور، دولت عراق در حال تدوین قانونی ویژه برای این پروژه است که پس از تصویب در پارلمان، فرآیندهای اجرایی آن را تسهیل خواهد کرد.
السعداوی اظهار داشت: این پروژه تحت نظارت یک هیئت مستقل با اختیارات ویژه اداره خواهد شد و رئیس این هیئت در جایگاه یک وزیر فعالیت خواهد کرد. این ساختار بهگونهای طراحی شده که حتی در صورت تغییر دولتها، اجرای پروژه متوقف نشود.
وی تأکید کرد: «اینکه ما یک قانون برای این پروژه تصویب میکنیم، نشان میدهد که این یک پروژه دولتی و ملی است، نه فقط یک طرح دولتی وابسته به دولت وقت. این قانون دولتهای آینده را ملزم به اجرای پروژه میکند.»
همکاری راهبردی میان عراق و ترکیه
ترکیه نقش کلیدی در اجرای این پروژه ایفا خواهد کرد. السعداوی با تأکید بر نقش اساسی ترکیه در پروژه جاده توسعه گفت: عراق و ترکیه در این پروژه قابل تفکیک نیستند. این یک پروژه مشترک است و هر دو کشور در آن امتیاز برابر دارند.
وی افزود که جاده توسعه، تجارت میان شرق و غرب را تسهیل خواهد کرد و مزایای اقتصادی آن برای تمام کشورهای منطقه ملموس خواهد بود.
