12 فوریه 2026•بهروزرسانی: 13 فوریه 2026
استانبول/ خبرگزاری آنادولو
کودکان در سراسر جهان در منازعات مسلحانه نهتنها به جنگیدن در خطوط مقدم وادار میشوند، بلکه بهطور نظاممند در فعالیتهایی همچون جاسوسی، انتقال پیام، پشتیبانی لجستیکی و سوءاستفاده جنسی نیز مورد بهرهکشی قرار میگیرند.
استفاده از کودکان در درگیریهای مسلحانه، صرفاً به قربانی شدن فردی محدود نمیشود، بلکه بهعنوان معضلی جدی، صلح و ثبات پایدار جوامع را نیز تهدید میکند.
با وجود آنکه حقوق بینالملل بشردوستانه و کنوانسیون حقوق کودک، بهرهکشی از کودکان در محیطهای درگیری را بهصراحت ممنوع کردهاند، واقعیتهای میدانی نشاندهنده شکاف عمیق میان چارچوبهای حقوقی و وضعیت موجود است.
خبرنگار آنادولو همزمان با ۱۲ فوریه، «روز بینالمللی مبارزه با به کارگیری کودکان به عنوان سرباز»، دادههای سازمان ملل متحد درباره اشکال مختلف بهکارگیری کودکان در درگیریهای مسلحانه را گردآوری کرده است.
حملات بیتمایز، نادیده گرفتن آتشبسها و توافقهای صلح و تشدید بحرانهای انسانی، سبب شده کودکان سنگینترین بار درگیریها را بر دوش بکشند.
- افزایش ۲۵ درصدی موارد نقض حقوق کودکان
بر اساس گزارش نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور کودکان و درگیریهای مسلحانه که ۲۳ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، موارد نقض شدید حقوق کودکان در سال ۲۰۲۴ در مقایسه با سال پیش از آن ۲۵ درصد افزایش یافته و به بالاترین سطح ثبتشده رسیده است.
طبق تعریف سازمان ملل، «کودک مرتبط با نیرو یا گروه مسلح» صرفاً به افرادی زیر ۱۸ سال که مستقیماً در جنگ شرکت دارند اطلاق نمیشود، بلکه هرگونه استفاده از کودکان در هر نقش و ظرفیتی توسط ساختارهای مسلح را نیز دربرمیگیرد.
دادههای سازمان ملل نشان میدهد کودکان تنها به حضور در میدان جنگ محدود نمیشوند، بلکه از آشپزی و حمل پیام گرفته تا جاسوسی و اهداف جنسی، در اشکال گوناگون بهصورت نظاممند مورد سوءاستفاده قرار میگیرند.
- مواجهه همزمان با چندین مورد نقض شدید
در سال ۲۰۲۴، نیروهای دولتی و بازیگران مسلح غیردولتی، ۷ هزار و ۴۰۲ کودک را مستقیماً در درگیریهای مسلحانه به کار گرفتند. بخش قابلتوجهی از این کودکان همزمان قربانی ربایش، مجروحیت و خشونت جنسی نیز شدهاند.
دادههای سازمان ملل نشان میدهد کودکانی که با گروههای مسلح مرتبط شدهاند، چه بهعنوان شاهد، چه قربانی مستقیم یا افرادی که به اجبار به اقدامات خشونتآمیز کشانده شدهاند، در معرض خشونت شدید قرار گرفته و برخی با آسیبهای جسمی و روانی مادامالعمر مواجه شدهاند.
بازگشت این کودکان به زندگی عادی نیز مستلزم حمایتهای بلندمدت و چندبعدی است.
- خشونت جنسی؛ ابزاری آگاهانه در جنگ
بر اساس گزارشها، خشونت جنسی بهعنوان روشی آگاهانه و نظاممند در درگیریهای مسلحانه به کار گرفته میشود و موارد تجاوز و سایر اشکال خشونت جنسی علیه کودکان در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۳۵ درصد افزایش یافته است.
هدف از این اقدامات، ارعاب جامعه، جابهجایی اجباری جمعیت و اعمال کنترل عنوان شده است. در این میان، دختران بهطور ویژه در معرض خشونت جنسی قرار دارند و بهدلیل انگ اجتماعی، ترس از انتقام و محدودیت دسترسی به خدمات حمایتی، بسیاری از موارد ثبت نمیشود.
- مناطق با بیشترین موارد نقض
بیشترین موارد نقض شدید حقوق کودکان در اسرائیل و سرزمینهای اشغالی فلسطین (۸ هزار و ۵۵۴ مورد)، جمهوری دموکراتیک کنگو (۴ هزار و ۴۳)، سومالی (۲ هزار و ۵۶۸)، نیجریه (۲ هزار و ۴۳۶) و هائیتی (۲ هزار و ۲۶۹) ثبت شده است.
از نظر افزایش نسبی، لبنان (۵۴۵ درصد)، موزامبیک (۵۲۵ درصد)، هائیتی (۴۹۰ درصد)، اتیوپی (۲۳۵ درصد) و اوکراین (۱۰۵ درصد) بیشترین رشد را تجربه کردهاند.
در همین دوره، قتل و مجروحیت کودکان، جلوگیری از دسترسی به کمکهای بشردوستانه و حمله به مدارس و بیمارستانها نیز بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
- مستندسازی استفاده اجباری از کودکان در سوریه
استفاده از کودکان در درگیریهای سوریه، علاوه بر شهادتهای میدانی، در گزارشهای سازمان ملل و وزارت امور خارجه آمریکا نیز مستند شده است.
در گزارش سال ۲۰۲۴ وزارت امور خارجه آمریکا درباره قاچاق انسان، آمده است که گروه تروریستی «ی.پ.گ/قسد» از کودکان دختر و پسر در درگیریهای مسلحانه استفاده کرده است. همچنین در گزارش سال ۲۰۲۳ سازمان ملل درباره «کودکان و درگیریهای مسلحانه» تأکید شده که ۲۳۱ کودک در سوریه بهزور به صفوف این ساختارها پیوستهاند و مواردی همچون قتل، جراحت و استفاده نظامی از مدارس و بیمارستانها ادامه داشته است.
- تداوم مصونیت از مجازات
بخش عمدهای از موارد نقض حقوق کودکان توسط دولتها و گروههای مسلح همچنان بدون مجازات باقی میماند؛ موضوعی که کارآمدی سازوکارهای بینالمللی حمایت از کودکان را تضعیف میکند.
سازمان ملل به مناسبت ۱۲ فوریه، با انتشار منظم گزارشها، تلاش دارد توجه افکار عمومی را به ابعاد مختلف استفاده از کودکان در تمامی مراحل درگیریها جلب کند.
ترکیه نیز از جمله کشورهایی است که از ابتکارات بینالمللی برای مقابله با استفاده از کودکان در منازعات مسلحانه حمایت میکند.
