02 ژوئن 2022•بهروزرسانی: 03 ژوئن 2022
آنکارا/خبرگزاری آناتولی
دکتر اورهان کارااوغلو کارشناس روابط بینالملل در یک مقاله تحلیلی به خبرگزاری آناتولی درباره تاثیر حمله روسیه به اوکراین بر روند تولید و صادرات غلات از طریق دریای سیاه نوشت: «قطع صادرات گندم اوکراین خطر افزایش بحران جهانی غذا را بیشتر کرده است و کل جهان را تحت تاثیر قرار میدهد. «جنگ روسیه و اوکراین که سال 2022 را تحت تاثیر قرار داده است، همچنان ادامه دارد. در طول جنگ، طرفین به تحرکات استراتژیک متفاوتی متوسل شدند. یکی از آنها ممانعت نیروی دریایی روسیه از صادرات غلات از اوکراین بود».
کارااوغلو در ادامه این مقاله تاکید کرد:
«در مقابل این اقدام روسیه، ناتو در تلاش است تا ائتلافی را برای باز کردن مسیر دریایی تشکیل دهد. بنادر اوکراین در دریای سیاه از زمان آغاز جنگ روسیه در فوریه بسته شده و بیش از 20 میلیون تن غلات در سیلوهای آنجا ذخیره و محصور شده است.
این وضعیت نه تنها دو کشور مذکور، بلکه کل جهان را تحت تاثیر قرار میدهد.زیرا روسیه و اوکراین حدود یک سوم عرضه جهانی گندم را تامین میکنند. مسدود شدن صادرات گندم اوکراین خطر افزایش بحران جهانی غذا را بیشتر میکند.
- اوکراین نمیتواند محاصره دریای سیاه را بشکند
اوکراین تا حد زیادی توانسته است تهاجم روسیه در شرق این کشور را مهار کند، اما محاصره دریایی روسیه در دریای سیاه ضعف اوکراینیها را در این جنگ آشکار میکند. احتمال شکستن محاصره بسیار کم است زیرا کییف نیروی دریایی قابل توجهی ندارد.
با این محاصره، مسکو میتواند برای همیشه به اقتصاد اوکراین آسیب برساند و حتی یک بحران جهانی غذا ایجاد کند. قبل از آغاز این جنگ، اوکراین بخش عمدهای از صادرات خود بهویژه غلات و سایر محصولات کشاورزی را از طریق دریای سیاه انجام میداد. دریای سیاه اکنون به یک منطقه مبارزه ژئوپلیتیکی بسیار مهم تبدیل شده است.
در دوره قبل از جنگ روسیه و اوکراین، اوکراین با 60 میلیون تن، دومین صادرکننده غلات در جهان پس از ایالات متحده آمریکا بود. در دوره قبل از جنگ، اوکراین حدود 75 درصد غلات کشت شده در این کشور را صادر میکرد. این نرخ حدود 20 درصد از درآمد صادرات اوکراین را تشکیل میداد. حدود 90 درصد از صادرات اوکراین غلات و دانههای روغنی از طریق دریا انجام میشد. در حال حاضر تمامی صادرات اوکراین از طریق دریای سیاه به دلیل محاصره روسیه قطع شده است.
- 20 میلیون تن غلات به ارزش 10 میلیارد دلار
در پایان ماه آوریل، کییف شروع به شکستن محاصره روسیه و حمل غلات به رومانی با قطار برای حمل و نقل از بنادر دریای سیاه کرد. با این حال، روسها یک پل در جنوب اودسا را بمباران کردند تا این راه ارتباطی را نیز قطع کنند.
گفته میشود که در حال حاضر 20 میلیون تن غلات به ارزش حدود 10 میلیارد دلار وجود دارد که امکان صادرات در اوکراین وجود ندارد. اما باید توجه داشت که؛ اوکراین قطارهای باری کافی برای انتقال صادرات غلات به خطوط راه آهن و عبور از آنها از مرز لهستان ندارد.این واقعیت که مسیر سنج اوکراین با اتحادیه اروپا متفاوت است، صادرات غلات از طریق ریل را برای اوکراین دشوار میکند.
- ابتکارات مختلف برای حل بحران غلات
تلاشها برای شکستن محاصره دریایی روسیه و جلوگیری از آسیب رساندن مسکو به اقتصاد اوکراین در حال افزایش است. آنکارا در حال مذاکره با مسکو و کییف برای باز کردن یک کریدور از طریق ترکیه برای صادرات غلات از اوکراین است.
انگلستان به اوکراینیها موشکهای ضد کشتی مدرن میدهد تا کشتیهای روسی را دور نگه دارد. دانمارک همچنین متعهد شد که سیستم موشکی ضد کشتی هارپون را برای مقابله با کشتیهای جنگی روسیه را خریداری کند.
در اوایل ماه مه، جیمز استاوریدیس فرمانده سابق ناتو گفت که دریای سیاه میتواند جبهه بعدی در این جنگ باشد. به نظر میرسد پیش بینی استاوریدیس در حال تحقق است.
در حال حاضر بعید است که اوکراین بدون کمکهای بینالمللی، تردد آزاد کشتیها را تضمین و تسهیل کند. این وظیفه ممکن است بر عهده ناتو بیفتد. به گفته استاوریدیس، دریای سیاه عمدتا از آبهای بینالمللی تشکیل شده است.
به همین دلیل است که کشتیهای جنگی ناتو حق دارند تقریبا به هر جایی که میخواهند بروند، از جمله در آبهای سرزمینی اوکراین و در 200 مایلی اوکراین. این در حالی است که ناتو تاکنون چنین اقدامی را انجام نداده است تا روسیه را تحریک نکند.
- نقش ترکیه
ترکیه در یک نقطه مهم در حل بحران غلات قرار دارد. در این مرحله، مزیت ترکیه از جهت دیدار با دو کشور مذکور، مزیتی برای حل بحران جهانی غذا محسوب میشود.
هدف از افتتاح کریدوری از ترکیه این است که این غلات به بازارهای هدف برسد و از رشد بحران جهانی غذا جلوگیری شود. مذاکرات در این مرحله ادامه دارد و در این مقطع بار دیگر نفوذ جهانی و منطقهای ترکیه مشهود است.
آندری رودنکو معاون وزیر امور خارجه روسیه اواخر مه گذشته گفت که مسکو آماده است در ازای لغو برخی تحریمهای غرب، کریدوری برای تردد کشتیهای حامل مواد غذایی فراهم کند و این نشان میدهد که مذاکرات ادامه دارد.
- پیامدهای احتمالی بحران غلات چیست؟
ادامه محاصره دریای سیاه توسط روسیه ممکن است منجر به بحران و کمبود مواد غذایی در جهان بهویژه برای کشورهایی که به این منابع وابسته هستند، شود.
طولانی شدن جنگ و باز نشدن گلوگاه صادرات غلات بر میلیونها نفر بهویژه در کشورهایی مانند مصر، تونس، مراکش، پاکستان و اندونزی تاثیر خواهد گذاشت. ممکن است پیامدهای سیاسی نیز داشته باشد.
در واقع، نباید فراموش کرد که کمبود غلات داخلی و وارداتی یکی از عوامل بهار عربی و جنگ داخلی سوریه ذکر شده است. اثرات این همهگیری هنوز تمام نشده است. با این حال، زمانی که افزایش تورم و تشدید سیاست پولی با هم در نظر گرفته شوند، جنگ روسیه و اوکراین، همراه با بحران غلات، میتواند وضعیت اقتصادی دشوار را برای اقتصادهای شکننده، کم درآمد و بازارهای نوظهور که به شدت بدهکار هستند، عمیقتر کند».
*نکات مندرج در این مقاله بیانگر دیدگاه نویسنده است و الزاما بازتاب رویکرد خبرگزاری آناتولی نیست.
