20 ژانویه 2020•بهروزرسانی: 21 ژانویه 2020
باکو/خبرگزاری آناتولی
مردم جمهوری آذربایجان در سالگرد 20 ژانویه 1990 که از آن به عنوان "ژانویه خونین" یا "ژانویه سیاه" یاد می شود، در خیابان شهدا (شهدیلر خیاوانی) باکو گرده هم آمده و با تشکیل صفوف طولانی گلهای سرخ نثار یادبود شهدای آن روز کردند.
این مراسم از ساعت 12:00 به وقت محلی و پس از یک دقیقه سکوت آغاز شد. الهام علیاف رئیسجمهور و اعضای دولت جمهوری آذربایجان در این مراسم حضور یافتند.
با فرا رسیدن سال 1990 که نشانه های فروپاشی شوروی نمایان شده بود، ارامنه ادعاهای ارضی علیه سرزمین جمهوری آذربایجان مطرح و با حمایت مقامات حکومت شوروی در تلاش برای اشغال این اراضی از جمله قره باغ بودند. مردم آذربایجان با مشاهده این وضعیت و همچنین برای دستیابی به استقلال خود به خیابانها آمدند. نزدیک به 26 هزار سرباز شوروی برای سرکوب آنان وارد باکو شده و 147 تن از مردم آذربایجان از جمله زنان و کودکان را به شکل خونینی به قتل رسانده و صدها تن را نیز زخمی کردند.
یکی از کسانی که در 20 ژانویه 1990 زخمی شده و امروز در مراسم یادبود شرکت کرده، سلطان عظیم زاده (58) است. وی که اکنون رئیس بنیاد «20 ژانویه» است، در مصاحبه با خبرگزاری آناتولی اظهار داشت:
"ما مردم خود را در حوادث 20 ژانویه از دست دادیم. ما زندگی خود را نیز از دست دادیم. و بسیار غمگین هستیم. اما آن تاریخ، اوج همبستگی و وحدت مردم آذربایجان بود. مردم آذربایجان با مقاومت در برابر کسانی که می خواستند وطن شان را بگیرند، راه استقلال خود را هموار کرده و باعث شکست کمر شوروی شدند. آن روز من از سرباز دولت اتحاد جماهیر شوروی گلوله خوردم، دولتی که پیشتر به آن اعتقاد داشته و اعتماد کرده بودیم. من هنوز هم آن درد را احساس می کنم، اما افتخار می کنم که سهمی نیز در مقاومت مردمم داشته ام.
واله حسیناوا (54) نیز از شاهدان عینی «ژانویه سیاه» است. وی با اشاره به اینکه در آن روز دانشجوی سال اول در دانشکده پزشکی بوده و علی رغم حال ناخوشش در تظاهرات شرکت کرده، اظهار داشت: جادهها را با کامیون ها و تجهیزات ساختمانی بسته بودیم. مردم نیز در جلوی آنها تجمع کرده بودند.
وی افزود: پس از مدتی سه تانک در مقابل ما گارد گرفتند. ابتدا سربازان (شوروی) شروع به اهانت به مردم کردند اما ما هیچ پاسخی به تحریکات آنها ندادیم. ساعات 23:45 صدای تیراندازی آمد و پس آز آن مردم را به گلوله بستند. آنها تانک ها را نیز بر روی خودروها رانده و مردم برای حفظ جان خود پشت کامیونها و ماشین ها پناه می گرفتند. کامیونی را که من نیز پشت آن بودم زیر گرفتند. تلاش کردم از جایم بلند شوم اما نتوانستم. همه جا پر از کشته ها و زخمی ها بود. سربازان شوروی هر کس را که سر بلند می کرد، با تیر می زدند. مرا نیز مرده فرض کرده و از کنارم گذشتند.
-ژانویه خونین
مردم جمهوری آذربایجان در ژانویه خونین یا سیاه که نقطه عطفی در تاریخ کشورشان است، توانستند پس از 70 سال اسارت شوروی سابق به استقلال دست یابند.
مسئله قرهباغ در قلب وقایع خونین ژانویه است که باعث تسریع روند فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و افزایش احساس استقلال طلبی ملت آذربایجان شد.
البته ارمنیها تلاش و اقدامات خود برای اشغال قره باغ و تجزیه آذربایجان را از سال 1988 افزایش داده بودند. شورای عالی ارمنستان در دسامبر 1989 تصمیم به الحاق قره باغ به این کشور گرفت که به تظاهرات اعتراضی صدها هزار نفری مردم آذربایجان در باکو منجر شد.
مردم آذربایجان روزهای متوالی در واکنش به این توسعه طلبی ارامنه و همچنین اعتراض به حکومت شوروی در میدان آزادلیق باکو تجمع و مسیرهای ورودی واحدهای نظامی به این شهر را مسدود کردند.
تظاهرات آنان، حکومت شوروی را نگران و دستور اعزام ارتش سرخ به باکو را صادر کرد. نظامیان شوروی در 19 ژانویه 1990، ابتدا مخزن سوخت تلویزیون آذربایجان را منفجر کرد و شبانه از پنج سمت با وسایل نقلیه زرهی وارد باکو شدند.
نیروهای شوروی با گلولهها به غیرنظامیان که می کوشیدند مانع ورود آنها به باکو شوند حمله کردند و پس از ورود به شهر با تانک و خودرو زرهی سنگین به مردم یورش بردند. آمبولانس ها و اتوبوسهای مسافربری نیز هدف گلوله قرار گرفتند. در آن شب 130 شهروند جمهوری آذربایجان جان باختند.
قتلعام ارتش شوروی در چند استان مانند نفت چاله و لنکران ادامه یافت. در مجموع حدود 150 غیرنظامی قربانی قتلعام 20 ژانویه شدند. در این حمله 750 نفر دیگر زخمی و حدود 400 نفر نیز توسط شوروی بازداشت شدند.
علیرغم اعلام وضعیت فوقالعاده توسط نیروهای شوروی در باکو و کنترل این شهر توسط آنها، مردم آذربایجان شجاعانه دوباره به خیابان ها رفتند و برای تدفین شهدا دست به کار شدند.
مردم جمهوری آذربایجان طی سه دهه گذشته، در بیستم ژانویه هر سال با حضور در مقابل بنای یادبود شهدا و نهادن گلهای میخک در آرامگاه آنها، به شهدای خود ادای احترام میکنند.
