Ümit Şamiz
05 ژوئن 2026•بهروزرسانی: 05 ژوئن 2026
استانبول/خبرگزاری آنادولو
نشست «ایرانشهر میان روم و توران؛ تاریخ تعامل در دوره باستان پسین» با سخنرانی پروفسور تورج دریایی، در دانشگاه مدنیت استانبول برگزار شد.
این نشست به همت دکتر تورقای شفق، مدیر گروه زبانهای شرقی دانشگاه مدنیت و موسسه حافظ شیرازی برگزار شد و پروفسور دریایی، استاد دانشگاه کالیفرنیا ارواین و سردبیر دانشنامه ایرانیکا به بررسی تاریخ تعامل میان ایران دوره ساسانی با دولت روم و جغرافیای توران پرداخت.
پروفسور دریایی که کتاب جدیدش با عنوان «ساسانیها؛ ظهور و افول یک امپراطوری» به ترکی چاپ شده، در بخش اول این نشست به بررسی روابط دولت ساسانی با روم شرقی و در بخش دوم سخنانش به بررسی تعامل میان ایران ساسانی با جغرافیای توران، دولتهای قره خانیان، غزنویان و سلجوقیان پرداخت.
- بازخوانی مناسبات تاریخی ایران و توران؛ از تقابل در عصر ساسانی تا همگرایی در دوره اسلامی
دریایی درباره مفهوم «توران» در منابعی همچون اوستا و متون پهلوی توضیح داد: واژهای که در ابتدا در متون کهن از آن به عنوان دشمن شرقی ایران یاد میشد، از قرن ششم تا هفتم میلادی با ورود و استقرار قبایل ترک در این مناطق، به طور کامل با هویت تُرکان پیوند خورد. این تقابلهای مرزی و هویتی در دوران ساسانی، یکی از مهمترین چالشهای ژئوپلیتیک شرق ایران را شکل میداد.
سخنران این نشست در ادامه با اشاره به تغییر ماهیت روابط میان جغرافیای ایران و ترکها در دوره اسلامی با ظهور حکومتهایی مانند سلجوقیان، گفت: با پذیرش اسلام و جذب سنتهای دیوانسالاری ایرانی توسط تُرکان، مفهوم هویت تورانی دستخوش تغییر شد. این همگرایی با گسترش زبان و ادبیات فارسی، پذیرش رسوم کشورداری ایرانی و تولید آثار حماسی بزرگی همچون شاهنامهخوانی در دربار سلاطین ترک، به اوج خود رسید؛ تا جایی که دودمانهای ترکتبار همچون قراخانیان و سلجوقیان روم، خود را میراثدار این فرهنگ ممزوج دانستند و حتی در نبرد با امپراتوری بیزانس، از نمادها و اساطیر ایرانی بهره بردند.
پروفسور دریایی در پایان تاکید کرد که بر اساس شواهد تاریخی، هویت ایران و توران در طول قرنها به چنان تنیدگی متقابلی رسید که تعریف یکی بدون دیگری امکانپذیر نبود.
او افزود: این پیوند تاریخی و فرهنگی که از تقابلهای دوجانبه در عصر ساسانی آغاز شده بود، در نهایت به یک سرنوشت مشترک و همزیستی عمیق تمدنی در پهنه آسیای غربی و مرکزی منجر شد که اثرات آن همچنان در تاریخ منطقه مشهود است.
