15 سپتامبر 2022•بهروزرسانی: 16 سپتامبر 2022
سازمان ملل متحد/ بتول یوروک/ خبرگزاری آناتولی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد پیش از برگزاری هفتاد و هفتمین مجمع عمومی سازمان ملل که قرار است از 20 تا 26 سپتامبر در نیویورک ترتیب داده شود؛ به سوالات خبرنگار آناتولی پاسخ داد.
وی در این مصاحبه به ارزیابی در مورد جنگ روسیه و اوکراین، نقش میانجیگری ترکیه، توافقنامه کریدور غلات، اصلاحات شورای امنیت سازمان ملل، بحرانها و جنگهای جاری در بسیاری از نقاط جهان و تغییرات اقلیمی پرداخت.
متن این مصاحبه اختصاصی به شرح زیر است:
سوال: پیام امسال شما برای سران کشورهای جهان که هفته آینده در هفتاد و هفتمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل شرکت خواهند کرد، چیست و انتظارات چه تعهداتی از آنها را دارید؟
جواب: پیام اصلی من این است که باید شکافهای ژئوپلیتیکی را پر کنیم. امروز شکاف ژئوپلیتیکی بین ابرقدرتها چین، آمریکا و روسیه، راهحل بسیاری از مشکلاتی که با آن روبرو هستیم را فلج کرده است. تغییرات آب و هوایی کشورها را نابود میکند. به تازگی از پاکستان برگشتم. تصور درد و رنج منطقهای که وسعت آن سه برابر کشورم پرتغال است، زیر آب رفته غیرقابل تصور است. نگاهی به پیامدهای مخرب تشدید درگیریها، نه تنها بر مبارزان، بلکه بر سایر نقاط جهان، تاثیر جنگ در اوکراین بر اقتصاد کشورهای در حال توسعه، امنیت غذایی، دسترسی به انرژی خود گویای همه چیز است. در عین حال باید برای شیوع بیماریهای همهگیر در آینده نیز آماده شد. همه دیدیم که جهان نمیتواند در مواجهه با شیوع کووید-19 متحد شود. امکان دارد که طی چند سال آتی با یک بیماری همهگیر به مراتب بدتر روبرو شویم. در حال حاضر کشورها باید درک کنند که جهان و جامعه بینالمللی با نابرابری و خطر فزایندهای روبرو هستند که میتواند باعث تنش، آشفتگی و بحران شود. علیرغم مواضع مختلف، دیدگاههای متفاوت، جامعه بینالملل، باید راهی پیدا کند تا در برابر مشکلاتی که ما و کره زمین را نابود میکند، گرد هم بیاید.
سوال: به جنگ در اوکراین اشاره کردید، ارسال تسلیحات به این کشور و عزم اوکراین برای بازپس گیری تمام اراضی خود با ضدحملههایی که انجام میدهد، نشانهای از پایان جنگ دیده نمیشود. آیا امیدی به برقراری آتشبس یا مذاکرات صلح در آینده نزدیک وجود دارد، آیا این نگرانی وجود دارد که جنگ در اوکراین مانند سوریه، یمن و لیبی طولانی شود؟
جواب: به نظرم کمی طول بکشد، اما امیدوارم مثل دیگر بحرانها تا ابد ادامه پیدا نکند. مدتی طول می کشد تا طرفین به آگاهی لازم برای برقراری آتشبس، صلح بر اساس منشور سازمان ملل و قوانین بین المللی برسند، اما این بدان معنا نیست که نمیشود برای آن کار کرد. سازمان ملل و ترکیه در یافتن راه حلهایی برای پیامدهای مخرب جنگ در اوکراین همکاری مستحکمی دارند. ابتکار کریدور غلات دریای سیاه با میانجیگری سازمان ملل متحد و ترکیه محقق شد. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه و بنده شخصا برای اطمینان از تداوم توافق کار میکنیم. همچنین، در حال رایزنی درباره امکان صادرات نیترات آمونیوم روسیه با خط لولهای که از اوکراین از طریق همین کانالها هستیم. ترکیه و سازمان ملل متحد بسیار سخت تلاش میکنند تا پیامدهای جنگ در اوکراین را به حداقل برسانند. به عنوان مثال، امروز با ویلادمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه دیداری خواهیم داشت. آقای اردوغان نیز در سمرقند با پوتین ملاقات خواهد کرد. به اعتقاد من پیامهایمان در دیدار با مقامات اوکراین و روسیه کاملا مشابه خواهد بود، زیرا هم ترکیه و هم سازمان ملل برای صلح تلاش میکنند.
سوال: شما از نزدیک با ترکیه بر سر توافقنامه غلات بین اوکراین و روسیه همکاری کردید. هفته گذشته شکایاتی از مقامات روسیه مبنی بر اینکه علیرغم توافق نمیتوانند غذا و کودهای شیمیایی خود را صادر کنند، منتشر شد. این قرارداد در ابتدا به مدت 120 روز امضا شد و در حال حاضر نگرانیهایی مبنی بر عدم تمدید آن وجود دارد. آیا شما هم همین نگرانیها را دارید، این توافق باید برای رفع نگرانیهای روسیه بازنگری یا گسترش یابد؟
جواب: من به جای نگرانی علاقهمند به حل مشکلات هستم و اولین مشکلی که باید حل شود دسترسی مواد غذایی و کود روسیه به بازارهای بینالمللی است. هنوز موانعی وجود دارد، هر کاری از دستمان بر میآید انجام میدهیم تا این بحث که «تحریمها بر غذا و کود تاثیر نمیگذارد» محقق شود، با آمریکا، اتحادیه اروپا و سایر شرکای خود کار میکنیم. در دوره ای که بازار کود با کمبود مواجه است، به کود روسی نیاز داریم. در بسیاری از نقاط جهان، به دلیل کمبود کود، مردم نمیتوانند از تمامی ظرفیتهای زراعی خود استفاده کنند. در حال انجام مذاکرهای هستیم که صادرات نیترات آمونیوم از روسیه از طریق اوکراین صورت گیرد... به همین دلیل سخت تلاش میکنیم تا دستاوردهای حاصله را حفظ و گسترش دهیم و در این مرحله، همکاری با ترکیه دوباره بسیار مهم است.
سوال: به برخی تلاشها اشاره کردید اما از سوی دیگر اخبار مربوط به آوارگی دسته جمعی در اوکراین از نقض جدی حقوق بشر تا ربوده شدن کودکان برای فرزندخواندگی به گوش میرسد. هفته گذشته، سازمان ملل اعلام کرد که ادعاهای مستحکمی مبنی بر انتقال اجباری کودکان اوکراینی برای فرزندخواندگی به روسیه وجود دارد. روسیه متهم به انتقال اجباری بین 900 هزار تا 1.6 میلیون نفر از اوکراین به خاک روسیه است. صحبت از جنایات جنگی است. آیا فکر میکنید جنایات جنگی در اوکراین رخ داده است؟
جواب: در این خصوص دادگاهها مرجع تصمیمگیری هستند. دادگاه کیفری بین المللی در اوکراین وجود دارد و وظیفه آن تحقیق کامل در این موضوع است. میدانیم که نقض جدی حقوق بشر وجود دارد. کمیساریای عالی حقوق بشر در این زمینه فعال بود و موضع آن روشن است. مردم به اشکال مختلف رنج میبرند. تلاش میکنیم به قوانین بین المللی بشردوستانه و حقوق بشر احترام بگذاریم، چه در مناطق تحت کنترل اوکراین و چه در مناطق تحت کنترل روسیه، البته من از کمیساریای عالی سازمان در امور پناهندگان خواستم که نسبت به وضعیت اسفناک افرادی که ممکن است برخلاف میل خود منتقل شده باشند، حساسیت به خرج دهند.
سوال: از سوی دیگر، سازمان ملل با بحران مالی در کمکهای بشردوستانه مواجه است، اما در کمک به اوکراین اینطور نبود، بحرانی رخ نداد. مارتین گریفیتس، دستیار دبیرکل سازمان ملل در امور بشردوستانه نیز این موضوع را مطرح کرد و گفت کشورهای کمککننده سخاوتی را که در قبال اوکراین نشان دادند، در مورد سایر کشورها نشان ندادند. پیام شما به کشورهایی که در قیاس با اوکراین کمکی به سوریه، لیبی و اتیوپی نمیکنند، چیست؟
جواب: پیام من بسیار واضح است. این کشورها نیاز به حمایت دارند و غیرقابل تصور است که برای کمک به اوکراین از کسانی که در معرض خطر و ناراحتی شدید در نقاط مختلف جهان هستند کمتر حمایت شود. به نظرم اهداکنندگان میتوانند درک کنند که نمیشود نسبت به موقعیتهای انسانی دردناک در بخشهای مختلف جهان بیتفاوت بود و از مردم اوکراین حمایت کرد.
سوال: کشورهای مسئول تامین صلح و امنیت بینالمللی در شورای امنیت در واقع خود مشکل هستند. آغاز جنگ تمام عیار روسیه علیه اوکراین، ممانعت چین از تصمیم گیری در مورد میانمار، و سابقه وتوی آمریکا در مورد مسئله اسرائیل و فلسطین را میتوان به عنوان نمونه برشمرد. ما هم خواهان اصلاحات در شورای امنیت هستیم، اما شما پیش از این نیز اظهاراتی داشتهاید که «این امر فورا امکان پذیر نخواهد بود». آیا بیمیلی به اصلاحات آینده سازمان ملل را تهدید میکند؟
جواب: سخنانم را با صحبت در مورد تقسیمات ژئوپلیتیکی و این سه کشور آغاز کردم. شما هم به این سه کشور اشاره کردید. بنابراین به نظرم به خوبی حرف همدیگر را متوجه میشویم. فکر میکنم سال 2021 یا 2022 بود. جلسه ای برگزار شد که گام مهمی محسوب میشد. اولا مجمع عمومی مواضعی را در نظر گرفت که در آن شورای امنیت شکست خورد و ثانیا اگر کشوری از حق وتو خود در شورای امنیت استفاده کند، آن کشور باید به مجمع عمومی برود و توضیح دهد که چرا این تصمیم را گرفته است. این بدان معناست که ازدحام در شورای امنیت بیش از پیش محسوس است. همه چیز شروع به تغییر کرده است و در طول سال گذشته فکر میکنم که تغییر در مسیر درستی بوده است.
سوال: جنگ در اوکراین، توجه جهان را از بحرانهای سوریه، لیبی، یمن، اتیوپی و سایر مناطق دور کرده است. از سوی دیگر، کمیسیون مستقل بین المللی تحقیقات سازمان ملل متحد در مورد سوریه در تازهترین گزارش خود هشدار داده است که ممکن است درگیریهای گسترده ای دوباره در سوریه آغاز شود. آیا این بحرانهای فراموش شده شما را نگران میکند؟
جواب: من نگران نیستم زیرا در سوریه، لیبی و یمن بسیار فعال هستیم و آتش بس همچنان ادامه دارد، اما باید آن را تمدید کنیم. در افغانستان، ساحل و سومالی فعال هستیم. هیچ منطقه بحرانی وجود ندارد که ما در آن فعال نباشیم. جنگ در اوکراین به هیچ وجه بر مبارزه، عزم و اقدامات ما برای صلح و امنیت در سایر نقاط جهان تاثیری نمیگذارد.
