19 ژوئیه 2021•بهروزرسانی: 20 ژوئیه 2021
لفکوشه/خبرگزاری آناتولی
مردم ترکیه و جمهوری ترک قبرس شمالی در سالگرد اجرای عملیات صلح قبرس با حضور در مزار شهدا و یادمانهای مربوط به این واقعه، یاد و خاطره شهدای این عملیات را گرامی میدارند.
یادمان صلح و آزادی، مزار شهدای کارااوغلاناوغلو، مزار شهدای بوغاز و کشتی-موزه چی- 1974 در شهر گیرنه جمهور ترک قبرس شمالی از جمله یادمانهای مربوط به عملیات صلح قبرس هستند که مردم ترکیه و جمهوری ترک قبرس شمالی از آنها بازدید میکنند.
مزار شهدای کارااوغلاناوغلو 20 ژوئن 1976 به احترام افسران و سربازان شهید تُرک در گیرنه افتتاح شده است. نام خلیل ابراهیم کارااوغلاناوغلو فرمانده نخستین یگان ارتش ترکیه که طی عملیات صلح قبرس از گیرنه وارد جزیره قبرس شد، بر روی این مزار شهدا گذاشته شده است.
در مجموع 71 شهید ترک در این مزار شهدا آرمیده اند.
مزار شهدای بوغاز نیز از دیگر قبرستان ویژه شهدای عملیات صلح قبرس در گیرنه است. 327 شهید ترک نیز در این قبرستان دفن شده اند.
از سوی دیگر یادمان صلح و آزادی نیز در ساحل یاووز گیرنه قرار دارد. این یادمان با طراحی ویژه خود در 20 ژوئن 1978 افتتاح شده است. عرض این یادمان 41 و طول آن نیز 74 متر است.
همچنین کشتی چی-1974 که در عملیات صلح قبرس شرکت داشته است نیز به موزه تبدیل شده و 20 ژوئن امسال افتتاح خواهد شد.
-عملیات صلح قبرس
عملیات صلح قبرس ارتش ترکیه، 20 ژوئیه 1974 در مناطق لفکوشه-حمیدکوی- گون یلی و پینارباشی جزیره قبرس آغاز شد. اسم رمز عملیات «عایشه به تعطیلات برود» بود. عایشه نام دختر توران گونش، وزیر خارجه وقت ترکیه بود که در کنفرانس ژنو حضور یافت.
بولنت اِجِویت، نخست وزیر وقت ترکیه آغاز عملیات را با این اظهارات، اعلام کرد:
«ما معتقدیم که در حال انجام خدمت بزرگی برای صلح و بشریت هستیم. امیدوارم که به سوی نیروهای ما شلیکی صورت نگیرد و منجر به یک درگیری خونین نشود.
ما در واقع برای جنگ نمیرویم، بلکه برای ایجاد صلح به جزیره میرویم. ما میرویم تا صلح را نه فقط برای ترکها بلکه برای یونانی ها (روم تبارها) نیز به ارمغان بیاوریم».
هواپیماهای ترکیه، 21 ژوئیه اقداماتی علیه مواضع یونانیها انجام دادند. پیشروی نیروهای ترک ادامه داشت و در روز سوم عملیات کنترل جاده مواصلاتی لفکوشه به گیرنه به دست ترکهای جزیره افتاد.
- بخش ترک نشین لفکوشه به دریا دسترسی یافت
ترکیه با درخواست شورای امنیت، عملیات را در ساعت 17 روز 22 ژوئیه متوقف کرد. با تلاش وزرای امور خارجه آمریکا و انگلستان توافق آتشبس میان ترکیه و یونان به امضا رسید.
نیکوس سامپسون، که توسط کودتاچیان یونانی سرکار آورده شده بود، در 22 ژوئیه از ریاست جمهوری استعفا داد. طی عملیات 3 روزه ارتش ترکیه 57 تن شهید و 184 تن نیز مجروح شدند.
با روی کار آمدن دولت غیرنظامی در یونان، گفتگوهای صلح جزیره 25 ژوئیه 1974 درژنو آغاز شد. ترکیه طی این گفتگوها ایجاد سیستم فدراسیونی در قبرس را به یونان پیشنهاد کرد.
-نقض آتش بس از سوی طرف یونانینشین
در حالی طرفین در مذاکرات صلح ژنو که 30 ژوئیه پایان یافت بر ادامه آتش بس تاکید کردند که طرف یونانینشین جزیره ششم آگوست حملاتی را از بخش غربی گیرنه علیه ترکها آغاز کرد.
ارتش ترکیه با عقب راندن نیروهای یونانی، توانست لاپتا را نیز کنترل کند. طرفین پس از این رخداد بار دیگر در ژنو مذاکره کردند. رئوف دنکتاش به عنوان رهبر ترکها و گلافکوس کلریدیس به عنوان رهبر رومیهای قبرس در این مذاکرات حاضر شدند.
هیئت ترک حاضر در مذاکرات خواستار تهیه یک قانون اساسی جدید، ایجاد دولت فدراتیو دو بخشی و کنترل 34 درصد از مساحت جزیره شد. کنفرانس به دلیل عدم پذیرش درخواست طرف ترک از سوی یونانی ها سیزدهم آگوست بی نتیجه پایان یافت.
-آغاز عملیات دوم
نیروهای ترک در چهاردهم آگوست عملیات دوم را در جزیره آغاز کردند و موفق شدند تا شانزدهم آگوست ماگوسا و لفکه را به کنترل خود درآورند. طرف یونانی یکبار دیگر تئافق آتشبس را نقض کرد و نیروهای ترک مجبور واکنش علیه رومیها شدند.
قتلعام ترکهای قبرس
با ورود نیروهای ترکیه به بخشهای اشغالی جزیره ابعاد کشتاری که رومیها طی سالهای گذشته علیه ترکها انجام داده بودند، آشکارتر شد. اجساد 57 ترک در گوری دسته جمعی در روستای ترکنشین آتلیلار در 15 کیلومتری ماگوسا کشف شد.
طرفین در 22 آگوست با ایجاد «خط سبز» به تبادل اسرا پرداختند. در اول سپتامبر نیز جسد سوخته 88 تن درون گودالی در نزدیکیهای ماگوسا کشف شد.
در 13 فوریه 1975 پس از بینتیجه ماندن مذاکرات طرفین، تشکیل دولت فدراتیو ترک قبرس به رهبری رئوف دنکتاش اعلام شد. در 15 نوامبر 1983 نیز با رای پارلمان قبرس نام این دولت به جمهوری ترک قبرس شمالی تغییر یافت.
اکنون با گذشت 46 سال از آغاز وقایع و علیرغم برگزاری مذاکرات متعدد به دلیل رویکرد آشتی ناپذیر طرف رومنشین راه حل مناسبی برای اتحاد طرفین حاصل نشده است. تصاویر مربوط به آن دوره به خوبی نشانگر وضعیت جزیره در آن روزهاست.
